Тілдік жағдаят: сандық, сапалық, бағалық белгілері.

↑

▷ Содержание

⇐ ПредыдущаяСтр 33 из 35Следующая ⇒

Тілдік жағдаят: сандық, сапалық, бағалық белгілері.

Тілдік қатынас, оның сипаты: субстрат, интерстат құбылыстары.

Тілдік таңбаның түрлері, мағыналық, функ-қ, таңбалық сипаты.

Тілдің қызметі, түрлері, сипаттамасы

Түркі тілдері фонетикалық жүйесі қалыптасуындағы конвергенция, дивергенция көріністері

Түркі тілдерінің қалыптасу,даму кезеңдері туралы көзқарастар.Н.А.Баскак жіктемесі

Түркі тілдері — Шығыс Еуропадан, Сібір мен Батыс Қытайға дейінгі кең аумақта тұратын 180 млн. адамның ана тілі, 210 млн. адамның екінші тілі боп табылатын, көбі бір біріне өте жақын болған 40 тілден тұратын тілдер тобы. Түркі тілдер жанұясы Алтай тілдеріәулетіне жатады. Қазақ тілі соның бірі боп табылады.

Көрнекті түркітанушы Н.А. Баскаков Түркі тілдері-нің фонет., граммат. ерекшеліктерін сол тілде сөйлейтін халықтардың тарихи даму, геогр. орналасу жағдайымен ұштастыра отырып, бұл тілдердің тарихын төмендегідей кезеңдерге бөледі:

1.) алтай дәуірі;

2.) ғұн дәуірі;

3.) көне түркі дәуірі (5 – 6 ғ-лар);

4.) орта түркі дәуірі немесе негізгі түркі тайпаларының қалыптасу кезеңі;

5.) жаңа түркі дәуірі немесе түркі халықтарының қалыптасуы мен даму дәуірі (16 – 19 ғ-лар);

6.) ең жаңа дәуір (20 ғ.) немесе түркі тілдерінің Қазан төңкерісіне дейінгі және одан кейінгі даму дәуірі.

Алайда оның екі дәуірі болғанын тұспалдап айтуға болады:

1.) Орал-алтай тілдерінің ортақ дәуірі, бұл – көптеген ру мен тайпа тілдерінің бөлінбеген кезеңі;

2.) Орал және алтай тілдерінің бір-бірінен бөліну кезеңі, бұдан соң түркі, моңғол, тұңғыс-маньчжур және корей-жапон тілдерінің тармақтарға бөліну дәуірі.

Батыс ғұн тілдері:

І. бұлғар тобы (солтүстік-батыс тобы). Оған қазіргі чуваш тілі жатады;

ІІ. оғыз тобы (оңтүстік-батыс тобы). Осы екі топтың араласуынан үш тармаққа бөлінген түркі тілдері таратылады:

1) оғыз-бұлғар тармағы:

а) гагауз тілі,

ә) балқан түркілерінің диалектілері;

2) оғыз-салжұқ тармағы:

а) Әзірбайжан тілі,

ә) түрік тілі;

3) оғыз-түрікмен тармағы:

а) түрікмен тілі,

ә) трухмен тілі;

ІІІ. қыпшақ тобы (солтүстік-шығыс тобы).

1) Қыпшақ-бұлғар тармағы:

а) татар тілі,

ә) башқұрт тілі.

2) Қыпшақ-половец тармағы:

а) қарашай-балқар тілі,

ә) құмық тілі,

б) қырым татары тілі,

в) урум тілі.

3) Қыпшақ-ноғай тармағы:

а) қарайым тілі,

ә) ноғай тілі,

б) қарақалпақ тілі,

в) қазақ тілі;

ІV. қарлұқ тобы (оңтүстік-шығыс тобы):

а) өзбек тілі,

ә) ұйғыр тілі.

Шығыс ғұн тілдері:

І. ұйғыр-оғыз тобы (солт. тобы).

1) Ұйғыр-тукюй тармағы:

а) тыва тілі,

ә) тофа (қарағас) тілі;

2) якут тармағы:

а) хакас тілі,

ә) қамасин тілі,

б) шор тілі,

в) чулым тілі,

г) сары ұйғыр тілі;

ІІ. қырғыз-қыпшақ тобы (оңтүстік тобы):

а) қырғыз тілі,

ә) алтай тілі (қ. Түркі тілдері).

Познавательные статьи:



Как правильно слушать собеседника

Типичные ошибки при выполнении бросков в баскетболе

Принятие христианства на Руси и его значение

Средства массовой информации США