Мы поможем в написании ваших работ!
ЗНАЕТЕ ЛИ ВЫ?
|
Сөздің лексикалық мағынасы,негізгі типтері, типке бөлудегі көзқарастар
Содержание книги
- А.Байтұрсыновтың әдістемелік мұрасы.
- Баяндауыш: тұлғалық, мағыналық, функциялық белгісі,; баяндауыш болатын сөз таптары.
- Буын үндестігіне бағынбайтын қосымшалар
- деби тіл сипаты белгілері. Әдеби тілдің даму, қалыптасу кезеңдері туралы көзқарастар.
- Жақсыз сөйлем, жасалу жолдары.
- Когнетивтік тіл білімі.Зерттеу нысаны, мақсат міндеті, негізгі ұғымы.
- Көмекші морфема. Оған тән белгілер, қазақ тілінің қосымшалар жүйесі.
- Көркем әдебиет стилі және публицистиклық стиль, өзінідік белгілері, айырмашылықтары.
- Күрделенген сөйлем, күрделену жолдары.
- азақ лексикасының тарихи әлеуметтік қабатттары, жалпы түркілік қабат мәселесі.
- азақ тілі еріндік дауыстылары, ерекшелігі емлесі. Лингвистикадағы ерін үндестігі мәселесі.
- азақ тілі лексикасының тарихи-әлеуметтік қабаттары, даму жолдары.
- азақ тілін оқытудың ұстанымдары, сипаттамасы
- атысымдық әдіс, оның ерекшелігі
- Лексикология зерттеу нысаны, мақсаты, салалары,зерттеу әдісіне қарай түрлері
- Меншік категориясы жасалу жолдары
- Оқшау сөз, түрлері. Қаратпа сөз, қолдану ерекш, тыныс белгілері
- Республикасының мемлекеттік тілі
- Сабақтас құрм.сөйлем, белгілері,жасалу жолдары,түрлері. Көпқұрамды сабақтас
- Салалас құрм.сөйлем.,байланысу тәсіліне, мағынасына қарай түрлері
- Септік категориясы:категориялық белгісі, септіктерді грам-қ,көлем-к,құралдық септіктерге жіктеу мәселесі.
- Синтаксис-ң зерттеу нысаны, салалары,зерттеу әдісіне қарай түрлері.Сөздердің байланысу тәсілдері мен формалары.
- Синтетикалық сөзжасам, оның қазақ тіліне тән ерекш.
- Сөз таптастыру принципі:атауыш,одағай,көмекші,модаль сөздер сипаты.
- Сөз тіркесі:белгілері,мағынасына,құрамына қарай түрлері
- Сөздердің байланысу тәсілдері,синтетикалық, аналитикалық ерекш.
- Сөздік қор,сөздік құрам, арақатынасы. Сөздік құрамның даму жолдары
- Сөздің лексикалық мағынасы,негізгі типтері, типке бөлудегі көзқарастар
- Сөйлем мүшесі:оған тән белгілер, қызметіне, қолданысына қарай түрлері. Сөйлем мүшелерінің орын тәртібі.
- Стилистика: зерттеу нысаны,стилистиканың негізгі ұғым категориялары
- Стильдік мағына, оның лексикалық мағынадан айырмашылығы
- Сыртқы лингвистика:салалары,сипаттамасы
- Тілдік жағдаят: сандық, сапалық, бағалық белгілері.
- Тұрақты тіркес:белгілері,оларды жіктеу туралы көзқарастар. Лакун фразеологизмдер. олардың ұлттық ерекшеліктері
- стеу морф-қ белгілері, түрлері, жасалу жолдары.
Сөздің жеке тұрғандағы немесе сөйлем құрамында келгендегі білдіретін ұғымдық бейнесін лексикалық мағына дейміз.
Сөз мағынасы – ұғымның мазмұны, оның адам санасындағы жалпыланған, дерексізденген белгісі, басқаша айтсақ, мағына дегеніміз– ұғымынң сөзде бейнеленуі.
Сөз мағынасын лингвистикада семантика деп те атайды, яғни сөздің семантикалық жағы дегенде сөздің мағыналық ерекшеліктері түсіндіріледі.
Семасологиялық зерттеулердің ең бірінші қарастыратын мәселесіСөз мағынасы.
Түбірлер– заттық мағына білдіріп, негізгі лексикалық мағынаға ие болса, аффикстер– грамматикалық мағынаны құрайды.
Академик В.Виноградов сөздің лексикалық мағынасының 3 түрін көрсетеді: атауыштық( номинативт)мағына– сөздің жеке тұрғандағы немесе еркін тіркес құрамындағы мағынасы, фразеологиялық байлаулы мағына– тек тіркес құрамында айқындалады, синтаксистік шартты мағына– тек сөйлем ішінде айқындалады
Сөздің тура, ауыспалы мағынасы.Сөз мағынасын ауыстырудың жолдары Сөз мағыналарын ауыстырудың заңдары. Сөздің бастапқы (негізгі) білдіретін тура ұғымы - оның тура мағынасы болып есептеледі. Серіктерден қолға үйретілген арыстанды көруге болады.дегенде арыстан сөзі –жыртқыш , қайсар аң ұғымын береді, сол аңды көз алдымызға елестетеді.
Ал «Арыстан еді –ау Исатай бұл пәнидің жүзінде» дегендегі арыстан аң ұғымын емес, асқан ерлік пен күш жігердің , намыс пен өжеттіліктің батыр тұлғалы ұғымын береді. Яғни тура мағынасы ауысып , келтіріледі, басқа мағынаға айналады.Сондықтан сөздің мұндай мағынасын ауыспалы(келтірімді) мағына дейді. Завод деген сөз жеке тұрып та, сөйлемдее келсе де, бірақ мағынаны заводтты білдіреді. Сондықтан мұндай сөздерді бір мағына білдіретін сөздер дейміз. Ал бас сөзі бірнеше мағыынаны білдіреді: 1. адам басы 2. таудың басы. 3 сөздің басы. Сөздің зат, құбылыс, ұғым, түсінік, болмыс, амал, әрекеттерге тағылған атау түріндегі бастапқы мағынасын Тура мағынасы дейді де, бастапқы мағынасынан ауыстырылып ,өзге мағынада қолданылуын ауыспалы мағынасы дейді.
Қол адамның дене мүшесі. Бұл осы сөздің тура мағынасы. «Сен менің оң қолымсың» деген сөйлемде оң қолымсың деген көмекшімсің деген мағынаны білдіріп тұр.
Ал қол ұшын береді деген тіркесі жәрдемдесті деген ұғымды қолы жеңіл ісі сәтті деген ұғымды білдіреді. Олар «қол» сөзінің ауыспалы мағыналары.
берді.
|
