Бөйөк Ватан һуғышы алдынан

↑

▷ Содержание

⇐ ПредыдущаяСтр 15 из 23Следующая ⇒

                           ПРОТОКОЛ

закрытого заседания выездной сессии                                                                                                                          

Военной коллегии Верховного суда Сюза СССР

10 июля 1938 г.                                                             г. Уфа

Председательствующий: Диввоенюрист Зарянов

Члены: Реввоенюристы Алексеев, Микляев

Секретарь: Военюрист I ранга Батнер

Заседание открыто в 0 часов 40 минут

Председатель объявил, что подлежит рассмотрению дело по обвинению Амантаева Абдуллы Гареевича в преступлениях, предусмотренных ст. 58-2, 58-8, 58-11 УК РСФСР.

Секретарь доложил, что подсудимый находится в зале суда и что свидетели в суд не вызывались.

Председательствующий удостоверяется в самоличности подсудимого и спрашивает его, вручена ли ему копия обвинительного заключения, на что подсудимый ответил утвердительно. Подсудимому разъяснены его права на суде и объявлен состав суда.

Подсудимый никаких ходатайств не имеет и отвода к составу не заявляет.

По предложению председательствующего секретарем оглашено обвинительное заключение.

Председательстующий разъяснил подсудимому сущность предъявленных ему обвинений и спросил его, признает ли он себя виноватым, на что подсудмый ответил, что виновным себя не признает:

Оглашаются выдержки из показаний подсудимого на предворительном следствии (л.д. 11,12,15). Подсудимый эти показания не подтверждает.

Оглашаются выдержки из показаний Булашева (л.д.48), Абдрашитова (л.д.38).

Подсудимый считает эти показания ложными, ни с кем из перечисленных лиц у него враждебных взаимоотношений не было.

Судебное следствие закончено.

В последнем слове подсудимый просит вынести справедливый приговор.

Суд удаляется на совещание.

В 1 часов 00 минут объявлен приговор.

Заседание закрыто.

Подпись

Подпись

( Архив Комитета Безопасности. Дело 2929.с.11)

                                    * * *                            

                ВЕРХОВНЫЙ СУД СОЮЗА ССР

                         Определение №4 н-03552/57

Военная коллегия Верховного Суда СССР в составе:

Председательствующего полковника юстиции Цырлинского и членов: полковника юстиции Экинина, подполковника юстиции Санжарского рассмотрев на заседании от 3 октября 1957 заключение генерального прокурора СССР по делу бывшего директора Научно-исследовательского института языка и литературы БАССР АмантаеваАбдуллы Гарееевича, 1907 г. рождения, уроженца дер. Верхне-Кунакбаево, Кичкасского (дөрөҫө - Кыпсак - Б.Х.) района , Оренбургской области, арестованного 4.10.1937 года, осужденного Военной Коллегией Верховного Суда СССР 10 июля 1938 года по ст. 58-2, 58-8 и 58-11 УК РСФСР к расстрелу с конфискацией имущества.   

Заслушав доклад тов. Экинина и заключение пом.главного военного прокурора полковника юстции Логинова,

у с т а н о в и л а:

АМАНТАЕВ признан виновным в том, что он являлся участником антисоветской буржуазно-националистической организации и проводил подрывную деятельность на идеологическом фронте.

В заключении ставится вопрос о прекращении дела за отсутствием состава преступления, так как в ходе дополнительной проверки установлено новое обстоятельство, свидетельствующее о том, что АМАНТАЕВ был осужден необоснованно.

Рассмотрев материалы дела и соглашаясь с заключением, Военная Коллегия Верховного Суда

о п р е д е л и л а:

Приговор Военной Коллегии Верховного Суда СССР от 10 июля 1938 года в отношении АМАНТАЕВА по вновь открывшимся обстоятельствам отменить и дело о нем прекратить.

Подлинно за нажлежащими подписями.

Копия верна.

Сотрудник отдела КГБ Адельгареев.

4 декабря 1958 года.

         (Центральный государственный архив РБ, д.51, с. 5)

Күпме ҡатын-ҡыҙҙы тол иткән, балаларҙы етем ҡалдырған, халыҡты наҙанлыҡҡа батырған, ураған һайын иҫкә алынған нахаҡтан тағылған РСФСР-ң уголовный кодексы 58-cе статьяһының эстәлеген байҡау яһап үтәйек, сөнки кемделер язаға тарттырыу ваҡытында был статья һәр ваҡыт нигеҙ итеп алына һәм шуға таянып ҡарарҙар ҡабул ителә. 

Бына ул:

                       Статья 58-2

Ҡораллы баш күтәреү йәки ихтилалға ҡушылыу маҡсаты менән ҡоралланған бандаларҙың Совет биләмәләрен баҫып алыуҙары, хакимлекте үҙәктә баҫып алыу, йәки урындарҙа шул уҡ ниәт менән көсләп ССР Союзынан һәм уның айырым Союздаш Йөмһүриәтенән ниндәй булһа ла биләмәһенең бүлеген айырып алыу маҡсатында йәки ССР Союзы менән сит ил араһында төҙөлгән килешеүҙәрҙе юҡҡа сығарыу, социаль яҡтан иң юғары язаға тарттырыуға - атып үлтереүгә, йәки мөлкәтен тартып алып, хеҙмәтсән халыҡ дошманы, тип иғлан итеүгә еткерә һәм Союз Йөмһүриәте гражданы хоҡуғынан мәхрүм итеп, шуның менән берлектә СССР гражданы хоҡуғынан да һәм бөтөнләйгә ССР Союзы биләмәләренән ҡыуыу, еңеләйтә торған хәл-шарттар булыу мөмкинлеген күҙ алдында тотоп, өс йылдан да кәм булмаған осорға иркенән мәхрүм итергә, мөлкәтен бөтөнләйгә йә өлөшләтә тартып алыу язаһына тарттырырға.

                        Статья 58-3  

Инҡилапҡа ҡаршы маҡсат менән сит ил дәүләте менән йә булмаһа уның айырым вәкиле менән бәйләнештә булыу. СССР менән һуғыш хәлендә торған йәки уның менән ҡораллы баҫып алыу йәки блокада юлы менән көрәшкән сит ил дәүләтенә, нисек тә булһа һәм ниндәйҙер ысул менән ярҙам иткәне өсөн, ошо кодекстың 58-2-се статьяһында күрһәтелгән социаль яҡлауҙан мәхрүм итеү язаһына тарттырыла.

                        Статья 58-8 

Совет хакимиәте вәкилдәренә йүнәлтелгән йә инҡилап илселәренең эшмәкәрлегенә һәм крәҫтиәндәр ойошмаларына ҡаршы террористик акттар ҡылыу, һәм шундай акттҙы үткәреүҙә ҡатнашыу, инҡилапҡа ҡарамаған кеше булһа ла социаль яҡлауҙан мәхрүм итеү язаһына тарттырыла.

                   Статья 58-10

Совет хәкимиәтенең абруйын төшөрөү, ҡаҡшатыу, ҡолатыуға саҡыртыу, йә булмаһа инҡилапҡа ғаршы енәйәт эшләү. Эшләүҙе пропагандалау йәки өгөт-нәсихәт үткәреү, берҙәй шундай эстәлекле әҙәбиәтте таратыу, әҙерләү йә һаҡлаусы, алты айға иркенән мәхрүм итеү язяһына тарттырыла.

                  Статья 58-11 

Һәр төрлө зат ойошторған эшмәкәрлектең, йүнәлеше әҙерлеккә йә әлеге бүлектәге ҡаралған енәйәт ҡылыу, шуға тигеҙ әҙерлек өсөн барлыҡҡа килгән ойошмаларҙа ҡатнашыу, йә булмаһа әлеге бүлектә ҡаралған бер енәйәт ҡылыу, социаль яҡлауҙан мәхрүм итеү язаһына тарттырыла.

                  Статья 58-13

Әүҙем эш итеү йәки әүҙем көрәш алып барыу, эшселәр синыфына ҡаршы һәм инҡилаби хәрәкәткә, күрһәтелгән яуаплы йә йәшерен шымсы вазафаһында батшалыҡ төҙөлөшө ваҡытында, йә булмаһа инҡилапҡа ҡаршы хөкүмәттең граждандар һуғышы дәүерендә эш иткәне өсөн, социаль яҡлауҙан мәхрүм итеү язяаһына тарттырыла.

Утыҙынсы  йылдар уртаһында Европала сәйәси көсөргәнешлек көсәйә башлай. 1936 йылда “Антикоментерн пакты” исеме аҫтында Германия менән Япония сәйәси берләшмә төҙөй, бер йылдан һуң уға Италия ҡушыла.

1936 йылда Испанияла фалангистар (урындағы фашистар) менән республиканецтар араһында граждандар һуғышы тоҡанып китә һәм ул өс йыл дауамында бара. Совет кешеләре,офицерҙары һәм һалдаттары үҙ теләктәре менән килеп республиканецтар яғындағы һуғыштарҙа ҡатнаша, демократик тәртип урынлаштырыу өсөн көстәрен һәм ғүмерҙәрен йәлләмәй алышалар.  Тап ошонда улар тәүге тапҡыр фашистар менән күҙгә-күҙ, йөҙгә-йөҙ осраша, ләкин Германиянан һәм Италиянан бер туҡтауһыҙ хәрби көс һәм башҡа төрлө хәрби ярҙам алып торған Испания фашистары еңә. Шунда уҡ республиканецтар яҡлылар өҫтөнән фашистик террор, күпләа атыу-аҫыуҙар, төрмәгә ташлауҙар башлана.

Шул арала Германия Австрия ерен һуғышһыҙ тартып ала һәм үҙенә ҡуша (аншлюс).

СССР-ҙың көнсығыш сиктәрендә лә тыныслыҡ юғала. 1931 йылда Япония Ҡытайға ҡаршы һуғыш аса, ә 1938 йылда Приморьелағы Хәсән күле тапҡырында Япония беҙҙең ил сиген боҙоп инә. Совет армияһы сик боҙоусыларҙы кире ҡыуып сығара.

Совет ерен баҫып ала алмаған Япония 1938 йылдың йәйендә Халхин-гол йылғаһы аша сығып, Монголия еренә баҫып инә. Монголдар СССР-ҙан хәрби ярҙам һорай, шул үтенесте үтәп, совет ғәскәрҙәре монгол һалдаттары менән берлектә Япон самурайҙарын тар-мар итә.

Европала һуғыш сатҡыларының ялтырауы артабан дауам итә. Германия 1938 йылда Италия (Муссолини), Франция (Даладье), Бөйөк британия (Чемберлен) менән килешкәндән һуң (Мюнхенский сговор), Чехословакияның күпселеге немецтәрҙән торған Судет өлкәһенә ғәскәр индерә, шунан һуң бөтә илде лә баҫып ала. Чехословактар үҙ илен һаҡларға һуғышҡа күтәрелә алмай.

Советтар Союзы был илгә ярҙам итергә әҙер икәнен белдерә, ләкин Чехословакия президенты Бенеш беҙҙең хәрби ярҙамдан баш тарта. Ә уның сознигы булған Франция ярҙамға килмәй, ә Англия битарафлыҡ һаҡларға тырыша.

Бындай шарттарҙа, бер үҙе бер яҡта ҡалмаҫ өсөн, СССР Англия, Франция етәкселәре менән хәрби союз төҙөргә самалап дипломатик эш башлай. Өс эре илдең бындай союзы барлыҡҡа килһә, бәлки, Германия СССР-ға ҡаршы һуғыш асырға тигән маҡсаты ла юҡҡа сығыр ине. Ләкин был ынтылыштан, Англия, Франция менән оҙаҡ ваҡыт һөйләшеүҙән, бер ни ҙә килеп сыҡмай. Тегеләр нисек булһа ла Германия менән СССР-ҙы һуғыш хәленә ҡалдырырға уйлайҙар.

Шул арҡала СССР етәкселеге тышҡы сәйәсәтте ҡырҡа үҙгәртергә ҡарар итә, 1939 йылдың 23 авгусында СССР һәм Германия араһында “Тыныс йәшәү һәм һәм бер-береңә һөжүм итмәү” тураһында ун йыл сроклы пакт төҙөлә. Советтар яғынан пактҡа Литвинов урынына сит ил эштәре министры итеп тәғәйенләнгән В. М. Молотов, ҡаршы яҡтан Германияның сит ил эштәре министры Риббентроп ҡул ҡуя.

Матбуғат биттәрендә Германияны критикалау кинәт кенә туҡтай, хәҙер инде гәзит-журнал биттәрендә, радио аша Англия менән Францияны һүгеү башлана.

Германия был пактта Эстония, Латвия, Финляндия, Бессарабия ерҙәренә инмәҫкә, Польшаға баҫып ингән хәлдә Висла, Нарев йылғалары аша сыҡмай туҡтарға тигән йөкләмә ала, сөнки был йылғалар аръяғындағы ерҙәр егерме беренсе йылда Польша тарафынан баҫып алынған элекке Көнбайыш Белоруссия, Көнбайыш Украина ерҙәре һәм Советтарҙың фекере буйынса украиндарға һәм белорустарға кире ҡайтарырылырға тейеш.

1939 йылдың 1 сентябрь көнө Германия Польшаға баҫып инә. Бер-ике көндән Польша менән хәрби союзда булған Англия һәм Франция Гитлергә һуғыш иғлан итергә мәжбүр була. Шулай итеп, Икенсе донъя һуғышы тоҡанып китә.  

Ә 17 сентябрь совет һалдаттары Гитлер тарафынан еңелгән Польша еренә үтеп инеп, уның көнсығыш өлөшөнә урынлаша. Был ерҙәр тиҙҙән Украинаға һәм Белоруссияға кире ҡайтарыла.

Ошо уҡ йылдың көҙөндә Балтика буйы илдәренә ингән Латвия, Литва, Эстония менән килешеү арҡаһында унда совет хәрби базалар урынлаштырыла. Был илдәрҙә үткәрелгән сираттағы һайлауҙарҙа коммунистар еңә һәм Советтарҙың өлгөһөндә социалистик тәртип урынлаштырыла.  Һуңғараҡ, 1940 йылдың июнендә, СССР Румыниянан Бессарабияны һәм Төнъяҡ Буковинаны кире ҡайтарыуҙы талап итә һәм был талап Румыния тарафынан бер-ниндәй тотҡарлыҡһыҙ үтәлә. Бессарабия Молдова ССР-ы итеп иғлан ителә, Буковина ере Украина ССР-на ҡушыла.     

30 ноябрҙә фин һуғышы һуғышы башланып, ул 1940 йылдың 12 мартына тиклем дауам итә. Был һуғышта СССР 70 мең һалдатын юғалта, ғәрип ҡалғандар бихисап була. Килешеү шарттары буйынса Выборг ҡалаһы, Фин ҡултығындағы бер төркөм утрауҙар беҙҙең ил ҡарамағына күсә.

Гитлер Совет-фин һуғышын иғтибар менән күҙәтә һәм шундай фекергә килә: совет армияһы немецтәрҙекенән күпкә көсһөҙ, СССР-ға ҡаршы һуғыш башлағанда был ил 3-4 ай эсендә еңелеүгә дусар ителәсәк һәм Мәскәү ҡалаһын алынғандан һуң ул, һис шикһеҙ, теҙләнергә тейеш. Ул ваҡытта Алыҫ Көнсығышты Япония самурайҙарының контроле аҫтына ҡалдырыу уңайлы буласаҡ. Бөйөк Германия ере Урал тауҙарына тиклем һуҙыласаҡ! Ә аръяҡ өлөшө - Япония ерҙәре буласаҡ...

Шулай итеп, СССР-ҙың әүҙем тышҡы сәйәсәте арҡаһында илдең сиге 200-250 саҡрым тирәһенә көнбайышҡа ҡарай күсә һәм шул арҡала ул һиҙелерлек киңәйә.

1939 йылдың яҙында илебеҙҙә партияның сираттағы XVIII съезы үтә. Төп бурыс - экономиканы хәрби юлға күсереү. Армия өсөн бөтә бюджеттың 43 %  тотоноу ҡарала.

Съездан һуң күпселек завод-фабрикалар хәрби продукция сығарыуға йүнәлеш алды. Мәҫәлән, Сталинград һәм Силәбе тракторҙар сығарыу заводтары танктар сығырыуға йүнәлеш алалар. Башҡа предприятиеләр хәрби заказдар үтәү эшенә тотоналар.

Совет хөкүмәте хеҙмәт етештереүсәнлеген күтәреү өсөн төрлө саралар күрергә тырыша, эшкә сәбәпһеҙ килмәү йәки 20 минут һуңлаған өсөн уголовный яуаплылыҡ индерелә, брак сығарған өсөн дә эшсе ҡаты яуаплылыҡҡа тарттырыла. Ҡулға алынғандар икенсе яҡтарҙа ебәрелә һәм тағы эшкә йәлеп ителәләр. Тимер юлдар һалыу, Волга-Дон каналы төҙөү, төҙөлөштәге ауыр эштәр башлыса улар елкәһендә башҡарыла. Шул уҡ ваҡытта патриотизм тәрбиәләү эше киңәйә, патриотик йырҙар йырлау, рус тарихына ҡағылған кинофильмдар ҡарау тәбрикләнә, сиркәүгә ҡарата дошманлылыҡ ҡырҡа кәмей.

Шулай итеп, бөтә ил буласаҡ һуғышҡа әҙерләнеү фазаһына күсә, шуға күрә һуғыш башланырын етәкселәр ҙә, халыҡ та белмәгән тигән фараз ысынбарлыҡҡа бөтөнләй тап килмәй. Был фекерҙе раҫлаусы документтар, төрлө сығанаҡтар бихисап.

Илде артабан индустриализациялаштырыу, уның оборонаһын артабан нығытыу, буласаҡ алышҡа әҙерләнеү - илдең иң төп бурыстарының береһенә әүерелә.

Познавательные статьи:



Формы дистанционного обучения

Передача мяча двумя руками снизу

Значение правильной осанки для жизнедеятельности человека

Основные ошибки при выполнении передач мяча на месте