ХаҖҺр болвчн, хаалҺар йовсн чик.

↑

⇐ ПредыдущаяСтр 131 из 156Следующая ⇒

ХАҖҺР БОЛВЧН, ХААЛҺАР ЙОВСН ЧИК.

Ут йовдлд бичә адһ, бичә хаалһ угаһар йов, төөрхчн саам харһх, уданар болвчн, хаҗһр болвчн, хаалһар йов гисн сүв-селвг энүнд өггдҗәнә. Хаалһар йовх күн төөршго, тегәд кен чигн күүг хаалһ одх һазртнь күргх.

ХАН КҮҮНД ХАЗАР УГА.

Хан күүнд залвр уга гисн чинртә үг, юңгад гихлә, хазарар мөр зална, терүг хазарлад сурһна. Хан күүг тиигҗ хазарар залҗ, сурһҗ болшго, терүнә йоснь һартнь. Хааг хазарлдг, терүг закдг күн уга. Ю санна сансарн бәәх, ю кенә — кесән кех, хамг зөвән һартан авсн, хаҗһр болвчн, хаана зөв, чик болвчн, бас хаана зөв.

ХАР ГЕРТӘН — ХАН, БОР ГЕРТӘН — БОГД.

Эзн гертән угатя (гернь хар) болвчн, хаанла әдл бөк, терүнәс невчк деернь (бор гертәнь) богдла әдл бөк гисн чинртә үлгүр. Богд гисн бурхн шаҗна ик номта, алдр нертә багшин (Богд хан) гисн цол хан гисн цолас ик өөдән чинртә болдг төләднь, тер хойр цолыг үлгүрт орулхларн, үгиг даршлһтаһар келхәр, «хар гертән хан; бор гертән богд» гиҗ үлгүрт орулҗ келдг болсмн.

ХАР НҮДНӘС КҮМСГ ҺАЗА.

Өөрхн төрл-саднас хол төрл, тер дотр талдан нутга кү һазаллһн гисн үг. Кен-чигн күүнд хар нүднәс эс гиҗ цецгәһәс дота, эңкр болн эрк кергтә, хәәртә юмн уга. Тер учрар чигн хар нүднәс күмсг һаза гиҗ үлгүрт орҗ келгднә. Эн товчта үгиг талдан халхар бас келҗ болхмн. Үлгүринь келхд, эврә һарлдсн үрн-саднас талдан күүнә үрн-садн кенд болвчн һаза болҗ тоолгдна эс гиҗ эврә төрл-саднас күүнә күн һаза болҗ тоолгдна.

ХАРАН УГА ҺАЗРАС БАРАН ҺАРДГО.

Эс болсн, эс учрсн, эс үзгдсн юмнас зәңг һардго гисн, чинртә үлгүр. Күүнә нүднд эс үзгдх һазрас баран үзгдшго гиҗ, энүнд келгдҗәнә. «Харан» гисн нүдәрн харх эс гиҗ нүднд үзгдх гисн үг. «Баран» гисн нүдәрн холд хархла эс гиҗ хәләхлә, күүнә нүднд холд юн болвчн (овалһата өвсн, идҗ йовх мал, йовһн эс гиҗ мөртә йовх күн болн нань чигн юмн) үзгдхлә, терүг «баран» гиҗ келдмн.

ХАРҢҺУ СӨӨД ҺАЗР ХОЛ, ХАТУЧ КҮҮНД НӨКД ХОЛ.

Эн үлгүрт хатуч күүнд нөкд хол болна гиҗ, терүг шалһҗ, харңһу сөөлә дүңцүлҗәнә. Харңһу сөөд йовхла, һазр эс гиҗ хаалһ хол болҗ медгднә: йовҗ йовх хаалһин хаҗуһар бәәх юн чигн юмн үзгдхш, олн зүсн му ухан-тоолвр зована.

Хумс-хурһан тоолад, юуһан болвчн әрвләд, халурхад бәәдг күүнлә кен чигн күн үүрлхш, терүнд нөкд чигн болхш, цуһар тиим күүнәс зулҗ, хол йовхас биш, терүн тал күн өөрдхш, тегәд «хатуч күүнд нөкд хол» гиҗ келгдсн болдг.

Познавательные статьи:



Психологические особенности спортивного соревнования

Приготовление дезинфицирующих растворов различной концентрации

Занятость населения и рынок труда

Социальный статус семьи и её типология