Бураг — уйн деернь, сурҺмҖиг — баҺ деернь.

↑

⇐ ПредыдущаяСтр 26 из 156Следующая ⇒

БУРАГ — УЙН ДЕЕРНЬ, СУРҺМҖИГ — БАҺ ДЕЕРНЬ.

 Күүнд сурһмҗ өгхләрн, баһ настаднь терүг сурһх кергтә гиҗ, энүнд келгдҗәнә. Тиим баһ цагт терүг амрар сурһҗ болх, сурһмҗиг тер амрар дасх. Терүнә эндү хәләциг амрар чиклҗ болх. Терүг амрар матидг уйн (нәрн) бурала дүңцүлҗәнә. Баһ күүнд сурһмҗ өглһн, нәрхн бура мет, амрар чиклгдх гисн учр-утхта үгмүд. Бура — һарт бәрдг нәрхн (суха) модн, матилһхәр седсн күн терүг нәрхн деернь матилһхла, хуһрл уга тер матинә.

БУРАД-ЧАЛЧАД ЙОВХЛА, БИЙИН КҮНД БУУРДГ.

Олн үг келәд йовхла, тоомср уга болдг. Худл келәд, хуурмг йовдл һарһад, бурад, чалчад, итклән барад йовхла, бийин күнд (тоомср) буурад, олн әмтнд му нүднд үзгдәд йовна. Буурна гисн салврх, шуурх гисн чинртә үг.

Олн әмтн, иньг-амрг, элгн-садн дунд тоомсран гееһәд, итклән барад йовсн күүнә тускар иигҗ келнә. Тиигҗ нерән буурулшго тоомсран барш уган төләд, бийән баһасн сәәнәр бәрҗ, аля-елдң йовдлас бийән зәәлҗ, чик хаалһта җирһлд орҗ, үнн цаһан седкләр йовх кергтә гих үгмүд. Ташр деернь болхла, баһ настаһасн авн, ачта эк-эцкән күндлҗ, теднәннь үгинь соңсҗ, теднә заасн заавринь седклдән тәвҗ күцәх кергтә.

БУРУ ХӘЛӘҖ УУЛЯД, ЗӨВ ХӘЛӘҖ ИНӘҺӘД.

Энүнд хармнч, хатуч күүнә тускар келгдҗәнә. Лавта өгх зөвтә болсн учрар, цань арһ уга болад, хатучан медүлшгон төләд, эн буру хәләҗ уульна, болв зөв хәләҗ инәнә. Дегд хармнч болад уульҗана. Эн товчта үгин учр-утхнь болхла, кен чигн күн талдан күүнд нег юм өгчәһәд, терүгән өгхдән хармнхларн, тегәд «буру хәләҗ ууляд, зөв хәләҗ инәһәд» өгв гиҗ хальмг үлгүрт келгднә.

Хальмг олн әмтнә амар келгддг олн зүсн ут туульд чигн эн товчта үг бас орулгдҗ, хара бишәр келгднә. Үлгүриннь авад келхлә, хальмг «Зун улан иргтә, Зунда гидг залу» гидг ут туульд иигҗ келгднә: «Тер Зунда гидг залу зун улан иргән (хөөһән) нег ик гүн уста һолын көвәһәр хәрүлҗ йовтлнь, һолын көвәд кесг олн заһсчнр харһад, Зунда гидг залуд келнә: бидн кесг хонгас нааран эн һолд заһс бәрәд йовавидн. Даң заһсна махар бәәһәвидн. Чи болхла даңгин хөөнә махар бәәдг болхч. Тегәд бидн чамд нег ик заһс өгнәвидн, чи болхла маднд нег иргән өг. Тегәд нег ик гидг заһс авад, терүгән алҗ, идл уга, әмдәр һолын усна гүүнднь орулад тәвчкснә дарунь, һолас нег чилң хар мөр унсн көвүн һарч ирәд, залуд келнә: «Тана уснд хайсн заһснтн би биләв. Би усн хадын (хаана) көвүнь болдв. Нег дәкҗ заһснд хүвләд, усчад, өөмәд, наач йовад, заһсчнрин гөлмд торлав. Тедн намаг танд иргәс (хөөнәс) сольхла, та намаг уснд хайлат. Тегәд та мини әмнд орлат. Тер учр деерәс би танд ханлтан өргсн деерән, таниг эцкиндән дахулҗ однав», гиҗ келәд, ардан сундлҗ авад, уснур орад йовҗ йовад, Зундад келнә: «— Мана эцк танд иигҗ келх»: «— Не, залу, мини көвүнәнм әмнднь орсндчнь икәр ханҗ бәәнәв», гиҗ келәд, «ода нанас ю авнав гинәч, дурта юман ав», гихләнь, та мана эцкд келтн: «Тер дерин шуһуд бәәсн алтн шинҗүртә нохан кичгән өгтн», гиҗ суртн. Тер нохан кичг биш, хүвлҗ одсн мини дү күүкм болдмн гиҗ, усн хадын көвүн Зундад келнә. Тегәд усн хад келсн үгдән күрәд, алтн шинҗүртә кичгән «буру хәләҗ ууляд, зөв хәләҗ инәһәд» Зундад өгәд оркдг болна.

Познавательные статьи:



Техника прыжка в длину с разбега

Организация работы процедурного кабинета

Области применения синхронных машин

Оптимизация по Винеру и Калману