Ач кҮргсиг эс хӘрҮлхлӘ — аштнь ӨӨлдг.

↑

⇐ ПредыдущаяСтр 14 из 156Следующая ⇒

АХР ДЕЕСН УЯД КҮРДГО.

Энүнд тату-тартгин тускар келгдҗәнә. Юн чигн юмн тату-тартг болсн цагт келгддг товчта үг гиҗ, эн үгин туск учр-утхнь гих кергтә. Деесиг нәрәр томҗ ноосар кенә. Уя гисн уйх үүлдәгчәс тогтсн нерн.

Тегәд «ахр деесн» гисн зуг дееснә тускар келгдҗәхш. Ахр гисн үг ик чинртә, өргнәр олзлгддг үг гиҗ, келх кергтә. Тер юңгад гихлә, кен чигн күүнә бәәдлд кезәд болвчн тату-тартг, эдлврин мөңгн элвг биш болдг йовдл харһна. Тер цагт эн товчта үгин үлгүр илдҗ һарч ирнә.

АХУЧ КҮН — ӘМНДӘН ТУСТА.

Мал-герән сәәнәр кинҗ хәләтхә, тер кезәчн тусан күргх гисн сурһмҗта үгмүд. Эврә бийиннь болн толһалҗ бәәх эдл-ахуһан килмҗтәһәр, тоолвртаһар хәләҗ, эдлх кергтә гиҗ, эн товчта үгд келгдҗәнә.

Мал-герән болн эдл-ахуһан, сәәнәр кинҗ хәләҗ, хадһлсн кен чигн күн әмндән тусан күргхнь лавта ил. Ахуч күн гисн эдл-ахуһан сәәнәр, дигтә-тагтаһар, тоолвртаһар, оруһинь икдүлҗ, һаруһинь баһрулҗ, әрвлҗ эдлдг күн болх зөвтә. Тегәд чигн «ахуч күн — әмндән туста» гиҗ эн товчта үгд орулгдҗ. «Аху» гисн мал-гер, ахуч гисн мал-герән сәәнәр хәләдг күн. Үлгүринь келхд, хөөч күн хөөдән сән идгтә һазрт цаг-цаглань идүлҗ, цаг-цаглань услҗ, бүрн-бүтн хәләҗ, хадһлхла, тер хөөчиг ахуч күн гиҗ келҗ болхмн.

АЧ КЕЛХЛӘ — ТУС ХӘРДГ.

Күүнд күргсн ачин тускар давтад, келәд бәәхлә, тер ачин тус хәрдг гисн чинрин тускар энүнд келгдҗәнә. Кесн ачан давтад, келәд бәәхмн биш гисн, сурһмҗта үгмүд. Ач болн тус гиҗ хойр зүсн үг орҗ келгднә. «Ач» гисн үг хойр чинртә. Негдвәр, «ач» гисн көвүнәсн һарсн үрн, көвүнә эк-эцкд ач көвүн, ач күүкн болдг. Хойрдвар болхла, кен чигн күүнд дөң болхла, ач күргв гиҗ келгднә. «Тус» гисн үгин чинрнь болхла, кен чигн күүнд сүв-селвгән, заавран, сурһмҗан өгсн күүг «тусан» күргв гиҗ темдглнә. Тегәд эн хойр үгин «ач» болн «тус» гисн чинринь иигҗ цәәлһх кергтә: кен чигн күн күргсн ачан давтад, келәд бәәхлә, тер чинрән гееһәд, күргсн тус хәрнә. Талданар авад келхлә, кесн, күргсн «ачан» келхлә, тер күүнд өгсн сүв-селвг, сурһмҗ эс гиҗ үзүлсн «тус» хәрҗ оддг төләднь, эн хол болн гүн тоолврта «ач келхлә, тус хәрнә» гисн товчта үг. Тегәдчн ач кечкәд, тер «ач» күргсн күүндән терүнәннь тускар кемр келхлә, терүнд үзүлсн «тус» чинрән гееһәд, хәрҗ одна гиҗ эн товчта үгәр сурһмҗ өггдҗәнә.

Күргсн ач-тус эс хәрүлхлә, һунддг төләд, кен чигн күн бийдән ач-тус күргсн күүнд тер ач-тусин хәрүһинь хәрүлх зөвтә гисн сурһмҗ.

Познавательные статьи:



Коммуникативные барьеры и пути их преодоления

Рынок недвижимости. Сущность недвижимости

Решение задач с использованием генеалогического метода

История происхождения и развития детской игры