Тақырып: Кәсіпорынның мүлкі және оның топтастырылуы

↑

▷ Содержание

⇐ ПредыдущаяСтр 4 из 12Следующая ⇒

Тақырып: Кәсіпорынның мүлкі және оның топтастырылуы

1.Кәсіпорын құралдарын құрамы және орналастырылуы бойынша жіктеу 2.Кәсіпорынның құралдарын құрылу көздері бойынша жіктеу

1.Кәсіпорынның құралдары белгілі бір түрге немесе топтарға, ең алдымен, олардың шаруашылық процестерге деген қатынастарына байланысты жіне олардың осы процестерді жүзеге асыру барысындағы атқаратын рөліне байланысты бөлінеді. Өзіндік кәсіпорынға негізгі процестерді қатыстыру оған қатысатын құралдардың 3 – түрге бөлінетінін көрсетеді:                                                                                                            1) Өндіріс процестерін жүзеге асыруға қатысатын өндіріс құралдары;                                  2)Айналым процестерінің екі бөлігі ретінде дайындау және сату процестерін іске асыруға қатысатын айналым құралдары;                                                                         3)Айналымнан уақытша шығарылған оқшауландырылған құралдар.           Өндіріс құралдарының бөлінуі:                                                                                               -Еңбек құралдары                                                                                                                  -Еңбек заттары                                                                                                                    Еңбек құралдарына ғимараттар мен үйлер, машиналар мен құрылғылар, аспаптар, көлік құралдары, шаруашылық құрал – саймандары және т.б. жатады.                         Еңбек құралдары өндіріс процесін ұзақ уақыт бойы, әдетте бірнеше жылдар бойы қамтамасыз етеді. Олар өнім өндіруге ірқашан өздерінің алғашқы қалыптарын сақтай отырып, өндірістік кезеңдердің бірқатарына бірнеше рет қатысады.                                            Еңбек заттары (обьектілері) шикізат және материалдар, көмекші материалдар, отын, жартылай фабрикаттар, аяқталмаған өндіріс болып бөлінеді.                                 Шикізат және негізгі материалдар өндіріс процесінде жоғалмайды, тек қана өздерінің түрлерін өзгертеді. Мысалы: кірпіш өндірісі процесіндегі балшық пен құм, мата өғдеу процесіндегі мақта мен жүн, мал шаруашылығындағы азықтарын дайындау процесіндегі шөп пен басқа да жемдер, сүт, ет және т.б.                                                   Көмекші материалдар, ереже бойынша, өнімнің материалдық затына кірмейді. Өндіріс процесінде жоғала отырып, олар өнімнің белгілі бір қасиеттерін (мысалы бояулар) немесе еңбек құралдары (мысалы машина майы) пайдаланылады немесе еңбек құралдарының өнімділігін арттырады (тыңайтқыштар) және т.б.                                         Отын көмекші материалдар қғымына жатады. Ол жану қалпында, өндіріс процесінде (технологиялық отын) пайдаланылады немесе өнімді өңлеуге қажетті қозңалтқыштық немесе басқа энергияны құрайды.                                            Жартылай фабрикаттар деп бір цехта өңдеуі аяқталған және келесі өңдеуі осы кәсіпорынның басқа цехтарында дайын өнімге айналу үшін аяқталуға жататын өнімдер аталады.                                                                                                                      Аяқталмаған өндіріс деп өндіріс процесінде өңдеуде жатқан, бірақ әлі аяқталмаған өнімдердің немесе өнімдерді өңдеуді аяқтамау жөніндегі шығындардың (материалдардың, еңбектіғ және т.б.) жиынтығын түсінуге болады.                       Айналым құралдары былай бөлінеді:                                                                                            -Еңбек өнімдері                                                                                                                                                                                                                               -Ақша қаражаты                                                                                                                                                          -Есеп айырысудағы қаражат                                                                                             Еңбек өнімдері деп өндірісі аяқталған және сатуға арналған өнімдерді айтамыз.    Еңбек өніміне жататындар:

-кәсіпорын қоймасында сақталатын дайын өнім, ол өз еңбегінің бөлігі болып табылады.    - тауарлар – бұл басқа бөтен еңбектің өнімі.                                                        Ақша қаражаты банкте есеп айырысу шотында, банкте валюталық шотта, кәсіпорынның кассасында болуы мүмкін.                                                                    Есеп айырысу қаражатына кәсіпорынға басқа бір қаражаттың және тұлғаның (дебитордың) қарызы жатады.                                                                                 Есеп айырысу қаражаты былай бөлінеді:                                                                                            -сатыпалушылармен есеп айырысу саясаты                                                                                    -есеп беруге тиісті тұлғалар мен есеп айырысу қаражаты (шар.әрекеттерге іс – сапарларға берілген ақшалай аванстары)                                                                                                                     -басқа да дебиторлармен есеп айырысу қаражаты                              Оқшауландырылған қаражатқа нақты кәсіпорынға тіркеуде тұрған, бірақ айналымға қатыспайтын қаражат кіреді. Оларға бюджетке корпаративтік табыс салығы бойынша, салымдар бойынша шығындар, субьектінің жабылмаған шығындары жатады.     Құралдардың өндіріс құралдарына және айналым құралдарына жіктелуі бухгалтерлік есепте басқаша беріледі:                                                                                     А) негізгі құралдар;                                                                                                                    Б) айналым құралдары.                                                                                                     Негізгі құралдар – материалдық өндіріс саласында ұзақ уақыт аралығында қызмет ететін материалдық активтер.                                                                              Айналым құралдарына бір өндірістік кезеңде толық қолданылатын және сонымен қатар айналымға ұшырайтын құралдар. Оларға:                                               1)еңбек заттары;                                                                                     2)еңбек құралдарының кейбір бөлігі (қызмет ету мерзімі 1 – жылдан аспайтын); 3)барлық айналым құралдары.                                                                      Ұйымдық – құқықтық түріне байланысты және меншік нысанына тәуелсіз кәсіпорынның құралдары құрылу көздері бойынша былай бөлінеді:                1)меншіктік капитал;                                                                                                               2) міндеттемелер.                                                                                                  Меншіктік капитал кәсіпорынның материалдық базасын ақшалай бейнеде көрсетеді. Меншіктік капиталға жататындар:

1) жарғылық капитал;

2) резервтік капитал;

3) мемлекеттік бюджеттен мақсатты қаржыландыру;

4)  таратылмаған табыс жіне т.б                                                                         Жарғылық капитал кәсіпорынның меншікті қаражат көздерінің негізгі қайнар көзі. Ол кәсіпорындарды құрған кезде оның қызметін қамтамасыз ету үшін құрылтай құжаттарыда белгіленген мқлшерде құрылтайшылардың мүлік түрінде енгізілген салымдардың ақшалай жиынтығы.                                                                         Резервтік капитал таза табыстан заңға сәйкес аударымдар жасау жолымен құрылады. Резервтік капиталдың мөлшері құрылтайшылардың жарғысымен жарияланған жарғылық капиталдың 15%кем емес мөлщерінде анықталады.                                            Мемлекеттік бюджеттен мақсатты қаржыландыру дегеніміз – қайтарымсыз негіде қандай да бір шараларды қаржыландыруға арналған қаражат.                                           Таратылмаған табыс – есепті жылдың немесе қткен жылдың таратылмаған таза табысын айтуға болады.

Міндеттемелерге жататындар:                                                                                                      -қарызға алынған қор көздері;                                                                                                              -шаруашылық құралдардың тартылған қаражат көздері (кредиторлық берешектер)    Шаруашылық құралдардың қарызға алынған қор көздері кәсіпорынның иелігіне белгілі бір мерзімге түседі және ол мерзімі өткеннен кейін ол қаражат иесіне пайыз тқлеу арқылы немесе пайызсыз қайтарылуы тиіс.                                                                     Қарызға алынған қор көздеріне қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді несиелері жатады.                                                                                                        Шаруашылық құралдарының таратылған қаражат көздеріне есеп айырысу бойынша ағымдағы міндеттемелер – кредиторлық қаржы жатады.                                Оларға:                                                                                                                                        -жабдықтаушыларға қарыз;                                                                                                             -бюджетке салықтар бойынша қарыздар;                                                                                                                  -жұмысшы – қызметкерлерге жалақы бойынша қарыз;                                                                  -өзге де кредиторлық қарыз.   

Познавательные статьи:



Психологические особенности спортивного соревнования

Приготовление дезинфицирующих растворов различной концентрации

Занятость населения и рынок труда

Социальный статус семьи и её типология