ІРІ ҚАРАНЫҢ СҮТТІ БАҒЫТТАҒЫ ТҰҚЫМДАРЫ

↑

⇐ ПредыдущаяСтр 2 из 14Следующая ⇒

Ірі қара тұқымдары

Қазіргі кезде елімізде өсірілетін сүтті бағыттағы ірі қара тұқымдарын негізінен, төрт топқа топтастырады. Олар:ірі қараның қара ала,қызыл,қоңыр,сарыала тұқымдары.Сұтті бағыттағы ірі қара қатарына келтірілген топтарға кірмейтін айршир,джерсей және басқа тұқымдар да жатады.

  Біз сүтті,етті немесе қос бағыттағы ірі қара тұқымдары ішінен тек қана Қазақстанда шығарылып,кеңінен таралған немесе әр түрлі мақсатпен өсірілетін,әйтпесе будандастыруға әкелінген тұқымдар жөнінде айтпақпыз.

  Етті бағыттағы ірі қара шығу тегіне қарай топтастырылады. Олар: Англияда шыққан тұқымдар (герефорд,абердин-ангус,галловей);Францияда-Италияда шыққан( шароле,лимузин;киан)тұқымдары;АҚШ-та(санта-гертуда) Және бұрынғы Кеңес Одағында шығарылған тұқымдар(қазақтың ақ бас тұқымы,қалмақ тұқымы).

2.ІРІ ҚАРАНЫҢ СҮТТІ БАҒЫТТАҒЫ ТҰҚЫМДАРЫ

 Қара ала тұқым тобы

Қара ала тұқым.Қазан революциясына дейін қара ала тұқым тек Балтық бойы республикаларында және Саратов губерниясында өсірілген.

Қара ала тұқымының ірі қара ішіндегі орны үлкен.1925жылы қара ала тұқым Кеңес Одағында жоспарлы тұқым болып қабылданды.1930 жылдан бастап Германиядан,Нидерландиядан,Эстониядан,Швециядан әкеліне бастады.Содан былай жыл сайын мал басы көбейіп,әсіресе будандардың саны өсті.Мысалы,1935 жылы 35475 бас болса,1936жылы 316400,1951 жылы-1182000,1965жылы216709,ал1974жылы 1196000 басқа жетті.Немесе 1974 жылдың өзінде жоспардағы тұқым малы ішіндегі үлесі 19% шамасында болады.

  Қара ала тұқым малын жетілдіруді үш кезеңге бөледі.Бірінші кезеңде(1930-1940 жылдан) қара ала тұқым малын өсіруге бөлінген аймақта жергілікті малды қара ала тұқым бұқаларымен сіңіре будандастырады. Мысалы,Рессейдің орталық аудандарында өсірілетін холмогор,симментал тұқымдарын,Сібірде жергілікті ірі қараны,Оларда тагилтұқымын сіңіре будандастырады.

Бұқаларымен бірге әкелінген сиырлар арнайы құрылған шарушылықтарда өзі ішінде өсіріледі.

Шығыс Пруссия тармағын өсіретін шаруашылықтар ішінде «Молочное», «Назарьево»,совхоздары ал Эстония тармағын өсіретін шаруашылықтар ішінде «Барчаевагорки», «Напецино», «Орешково»,Борска ферма, «Красный маяк» тұқыммал совхоздары белгілі.Осы мезгіл ішінде«Луковицкий», «Барабнский», «Дунаевски» рассадниктері құрылды.

2 кезеңде (1940-1945жылдар),яғни 1940 жылдың аяғында Рессейге 24 остфризилянт тұқымыбұқалары әкелінді де,олар «Омский», «Октябрьский», «Первомай» совхоздарында топтастырылды.бұқалар Шығыс Пруссия және Эстония тармағы бұқаларының қаны бар сиырларға пайдаланылады(1930-1938).

Осы алғашқы екі кезеңде асылдандыру жұмысы мал сүтін көтеруге,сыртқы пішінін,тұқымдық қасиетін жақсарта түсуге бағытталады.Бірақ сиыр сүті майлылығының өсуіне көңіл бөледі.

Екінші кезеңде қара ала тұқым малының Орал және Сібір тармағының1-будандарын өз ішінде өсіре бастады.Соның қорытындысында қара ала тұқым малының алғашқы ұрпақиары пайда блды.

Үшінші кезең (1945-1975) тұсында қара ала тұқым малының саны едәуір өсті.1945 жылы Сібір тармақтарының бұқалары әкеліне бастады.Сол жылдары Рессейге Швециядан да бұқалар мен сиырлар әкелінді.Швециядан әкелінген бұқалар қара ала тұқыммалын жақсарта түсу үшін пайдаланылды. Ал сиырлары Ленинград облысындағы «Лесное», Москва облысындағы «Холмогорка», Солтүстік Кавказдағы «Качаринский» тұқыммал совхоздарында жиналды.Швециядан әкелінген сиырлардан жылына 5500-6500 кг сүт сауылды.

1959 жылы қара ала тұқым ауқымында Орта опыс,Орал және Сібір тармақтары,Львов,Подольск тұқымдық топтары танылды.Осылардың бәрі қосылып,қара ала тұқым жеке тұқым болып бекітілді.

Горький және Брянск облыстарында аудандастырылған Орта орыс тармағы сиырлары сүттің майлылығы жоғары болып шықты.Тұқыммал кітабының 19 томында бұл көрсеткіш бірінші туғанында 3702 кг- 3,92%,екінші туғанында4171 кг-3,92%,сақа сиырларда 4679 кг-3,91% деп көрсетілген.Бұл өңірде «Борская ферма» асыл тұқымды мал заводынан шыққан бұқалар(эстон және голанд тұқымдарының ұрпақтары) мен осылардың ұрапақтары пайдаланылды.

Мемлекеттік тұқыммал кітабына жазылған бұқалар енелерінің сүтілігі 5192-5606 кг,сүттің майлылығы 4,05-4,29%.Әкелері енелерінің сүттілігі 5117-6236 кг,сүттің майлылығы 4,29-4,57%.

Қара ала тұқым сүтті сиырлары асыл тұқымды мал заводтарында іріктелген.

Познавательные статьи:



Техника прыжка в длину с разбега

Тактические действия в защите

История Олимпийских игр

История развития права интеллектуальной собственности