Орад ӨӨкн уга, аляд амрл уга.

↑

⇐ ПредыдущаяСтр 44 из 156Следующая ⇒

ҖИРҺЛИН ҖИРН НӘӘМН АЙС.

Сәәхн айста, меекә күүг уулюлад, оркм дууна айсиг магтхларн, эн үгмүд олзлна.

Хальмг олн әмтнә зүсн-зүүл олмһа келтә, онц йилһү ке сәәхн урн үгтә тууль болһнд гишң, җирһлин хаалһднь «җирһлин җирн нәәмн айс» гиҗ келгдҗ, зовлң-түрү теднлә харһсн цагтнь, теднә седкл-ухаһинь сергәҗ, сенр сәәхн айс теднд зовлңгаснь гетлхднь нөкд болна. Үлгүринь авад келхлә, туульд орҗ келгддг күн, йир ик зовлңла харһад, түрәд-зүдәд, яах-кехән медл уга, алмацҗ бәәсн цаглань, генткн эн «җирһлин җирн нәәмн айс» соңсад оркхлань, седкл-ухань өрггдәд, сенр сәәхн җирһлин хаалһ өмннь үзгдсн болад одхла, күүнд шинәс чидл орад, седкл-ухань сергәд, харһсн зовлңгасн хаһцад, хаалһин чикднь орад, хамаран йовхан тодлҗ авад, цааранднь сансн үүлән бүтәхәр һарад йовад одна.

ҖОРАД ӨӨКН УГА, АЛЯД АМРЛ УГА.

Җора мөр унхд амр, терүг цуһар көлглнә, тегәд тер эцсн болна. Аля күн бас, эргә йовҗ, муурна, аля күн аштнь амрш уга, гисн, чинртә үгмүд. Кен күн болвчн җора мөр унҗ, җоралулҗ йовхдан дуртань ил медгднә. Тер учр деерәс чигн җора мөриг олн күн унҗ җоралулҗ, амр өгл уга йовулдгт, җора мөрн кезәдчн эццәр бәәнә. «Җорад өөкн уга» гиҗ үлгүрт орулҗ келдг бәәсмн гих кергтә. Ташр деернь болхла, альд болвчн җора мөрн йир хатяр болдг учрар, тиим җора мөр унҗ җоралулхар седдгнь йир олн болдг учр деерәс чигн, җора мөрнд амрл уга гиҗ келгднә.

Тер мет «Аляд амрл уга» гисн үг болхла, аля болн елдң, әрк уудг, мөңгәр көзр нааддг, альвн-җилвн күн бийдән чигн амр өгхш, өрк-бүлдән чигн амр өгхш.

З

ЗААГАР ҮГ ОРДГ, ЗАВГАР САЛЬКН ОРДГ.

Хойр күүнә күүндәнд бичә орлц гисн үгмүд. Эн олмһа үгтә үлгүрт кен чигн күн үг келхләрн, чиг-үзг угаһар юн сананднь орна, санандан орсн тоотыг урдаснь толһадан шүүҗ-шалһл уга, үгин заагар болх болшго үг орулад, келәд бәәх кергго гиҗ келгдҗ бәәнә. Үлгүринь авад келхлә, зәрм улс үг келхләрн, кергтә үгмүдин заагурнь кергго кесг олн үг орулад, келәд бәәцхәнә. Тиигҗ, кергтә үгмүдин заагурнь, «заагар үг ордг» гисн үлгүрәс иш авад, мел келҗ бәәсн үгд тер кергго үгмүд орулад келәд бәәхлә, тер үг келҗ бәәсн күүнә үгинь соңсҗ бәәсн улс тер күүнә үгинь седклән тәвҗ соңсш угань цугтад ил болҗ медгднә.

Тегәд эн «заагар үг ордг» гисн үлгүрин һол учр-утхнь юмб гихлә? Кергтә үгин заагар кергго үг орулхмн биш, келҗ бәәх үгән келхләрн, сәәнәр шинҗлҗ, ухалҗ, шүүҗ, шалһҗ келхмн. Болв эн иигҗ келгдснь зуг эн үлгүрин өрәл хүвнь болҗ һарч бәәнә. Наадк нег өрәлнь болхла, «Завгар салькн ордг» гиҗ келгднә. Энүнәннь учр-утхнь юмб гихлә? Иигҗ келх кергтә: кезәнә хальмг улс нүүдг, өрк-бүл болһн ишкә гертә болдг билә. Ишкә гериг бәрхләрн, түрүләд зурһан терм эргүлҗ ниилүлҗ төгрглҗ тосхчкад, деернь төгрг харачд далн-найн ут унь, терүнә деерк үзүринь харачин нүкнд орулдг, дорк, салдрһта үзүринь термин толһад торһдг билә. Тиигснә хөөннь, босхчксн гериг деерәснь ишкәһәр кесн дөрвн туурһ, хойр ик дееврәр бүркдг бәәсмн. Тегәд тер хойр деевр хоорндан ниилсн һазринь завг гиҗ нерәддг билә. Кемр тер завг заагур салькн орад үләхлә, завгар салькн орҗ бәәнә гиҗ келдг билә. Тегәд чигн энүг үлгүрт орулҗ «Завгар салькн ордг» гиҗ келдг билә. Эн деер келгдсн хальмг ишкә герин тускиг негдүләд, «Заагар үг ордг, завгар салькн ордг» гиҗ амн үгин чимр кеҗ хальмг улс келдмн.

Познавательные статьи:



Коммуникативные барьеры и пути их преодоления

Рынок недвижимости. Сущность недвижимости

Решение задач с использованием генеалогического метода

История происхождения и развития детской игры