Доран дендр уга, деерӘн дҮҮҖҢ уга.

↑

⇐ ПредыдущаяСтр 41 из 156Следующая ⇒

ДОРАН ДЕНДР УГА, ДЕЕРӘН ДҮҮҖҢ УГА.

Мал-гер уга, хоосн күүнә тускар, энүнд келгдҗәнә. Учр-йовдлын зүүһәр ор һанцарн үлдсн, дораснь чигн дөңнх өөрхн элгн-садн уга, деерәснь чигн бәрх үр-өңг уга күн. Үлгүринь келхд, «Орчлңд ор бод уга күн» гидг ут туульд иигҗ келгднә: «Тер Орчлңд ор бод уга күүнә бәәдг гернь болхла, доран дендр (ул) уга, деерән дүүҗң уга гер болдг болна. Дендр гисн герин ул, гер дор тәвдг бөдүн бахн. Дүүҗң гисн моднас татата ширдг эс гиҗ маралҗн.

ДОТАРАН МӘӘҺГ ДОВУ ЭРГДГ, ҺАЗАРАН МӘӘҺГ ҺАЗР ЭРГДГ.

«Һазаран мәәһг һазр эргдг» гисн холд йовҗ чадх, мәәһгнь йовхд харш болшго, йовдлчн күүнә тускар келгдҗәнә. Дотаран мәәһг йовхд йир күчр. Тер холд йовҗ чадшго, юңгад гихлә, терүнә хойр өвдг хоорндан нег-негнләһән харһад, улаҗ оддг саам бәәнә. Тегәд дову эргдг гисн холд йовҗ чадшго, доран дову эргҗ чадх гисн үг. Дотаран мәәһг гисн юн чигн малын, аңгин (ар хойр көлнь эс гиҗ өмн хойр көлнь), күүнә хойр көлнь дотаран матьхр болхла, дотаран мәәһг көлтә гиҗ келгднә. Тиим дотаран мәәһг көлтә күн, мал, аң болвчн, холд һоодан йовҗ эс чаддгнь, дову эргдг эс гиҗ доран эргдг гиҗ келгднә. Һазаран мәәһг гисн, юн чигн әмтә юмна хойр көлнь мәәһг болсн төләднь, һазаран мәәһг көлтә гиҗ келгднә. Тиим, һазаран мәәһг көлтә юмн болвчн, һазр эргәд холд йовҗ чаддгтнь, «һазаран мәәһг һазр эргдг» гиҗ келгднә.

ДОТР КИИЛГ МАХМУДТ ӨӨРХН.

Эврә бийән эс гиҗ өөрхн садан татдг күүнә тускар энүнд келгдҗәнә. Зәрмдән өңг-үүрән, төрл-садан татдг улс хара бишәр харһна. Үлгүринь, ахлач болгч күн көдлмшт шинәс кү орулҗ авхларн, юмна түрүн болҗ эврәннь үр-өңгән, элгн-садан орулҗ авдг йовдл бәәнә.

Эн эврәннь өөрхн күүһән, төрл-садан, иньг-амрган татдг йовдл ик хаҗһр йовдл болдгнь, кенд болвчн ил медгднә. Тер учр деерәс чигн тиим бийдән өөрхнән татач улсиг, олн әмтн дурго нүдәр хәләҗ, шоодҗ шалһна.

ДӨҢГӘР КҮЦДГ, ДЕЕСӘР БООДГ.

Сүв-селвг, дөң-нөкд болҗах кергтә гисн чинртә үгмүд. Дөң гисн үг икл чинртә үг гиҗ келх кергтә. Кен чигн күн дөң угаһар бәәҗ, җирһнә гисн берк болх. Кен болһн экиннь геснәс үүдҗ һарсн өдрәсн авн, һарлдсн эк-эцкиннь дөңгәр өсәд-босад күн болна. Кен чигн күн, кемр түрү-зүдүлә харһсн цагтан, орн-нутгасн, өңг-үүрәсн, өөр шидр бәәх улсас дөң авч, тер харһсн түрү-зүдүһәсн һарна.

Эн хуучн цецн үлгүрт «деесәр боодг» гиҗ келгддг үг бас учрта. Хальмг улс нүүдг цагтан, ишкә гертә бәәдг билә. Тер ишкә герин өрк-үүднь чигн, деевр-туурһнь чигн мел эркн биш деесәр эс гиҗ нексн хошлңгар боолһата болдг билә. Үлгүринь келхд, ишкә гериг эргүләд, ут деесәр бүслдг билә. Герин өркнь болхла дөрвн деесн бүчтә болдг билә. Ишкә герин зурһан термиг ниилүлҗ бәрхләрн, бас деесн-хошлңгар бооҗ ниилүлҗ боодг бәәсмн. Герин зурһан иргвчинь болн ишкә үүдинь деесәр эс гиҗ хошлңгар бооҗ батлдг билә. Задта догшн салькн көдлсн цагт, салькнд гер бичә унтха гиһәд бас ут деесәр эс гиҗ арһмҗар герин һазань һас цокад архлдг бәәсмн. Тегәд чигн эн үлгүрт дееснә тускар орулгдҗ, үг бас келгднә.

Познавательные статьи:



Организация работы процедурного кабинета

Статус республик в составе РФ

Понятие финансов, их функции и особенности

Сущность демографической политии