німнің өзіндік құнын төмендетудің негізгі факторлары

↑

▷ Содержание

⇐ ПредыдущаяСтр 11 из 11

Тау-кен өнеркәсібінде пайдалы қазбалардың өзіндік құнына нақты және затталған еңбекті пайдалану тиімділігі ғана емес, оған кенорнын қазудың кен-геологиялық жағдайлары да әсер етеді.

Өнімнің өзіндік құнын төмендетудің маңызды факторы – еңбек өнімділігінің өсуі болып саналады. Жаңа техниканы, жоғары өнім қазу жүйесін енгізу, еңбек пен өндірісті ұйымдастыруды жетілдіру арқасында, бір жұмыскерге шаққанда кен өндіру көлемі өсіп, өнімнің бір өлшеміне жұмсалған шығындар азаяды.

Еңбек өнімділігінің өсуімен жұмысақы да өседі, бірақ өнім бірлігіне шаққанда оның мөлшері азаяды. Орташа жұмысақының өсуімен салыстырғанда өнімнің өзіндік құнын төмендету үшін, еңбек өнімділігінің басымырақ өсуін қамтамасыз ету керек.

Еңбек өнімділігінің, жұмысақының өсуімен қатар, өнімнің өзіндік құнына әсері мына формуламен анықталады:

             DС =  ( 1 - І₃ / І_e )*d,                                      (6.9)

мұндағы DС - өнімнің өзіндік құнының өзгеруі;

 І₃ - жұмысақы индексі;

 І_e – еңбек өнімділігінің индексі;

d - өзіндік құнындағы жұмысақының үлес салмағы, теңге немесе %.

Өнімнің өзіндік құнының төмендеу шамасын мына формула бойынша анықтауға болады:

                                  (6.10)

мұндағы С - өнім бірлігінің өзіндік құны, теңге;

Ф₁ және Ф₂ - факторлардың (мысалы, өндіріс көлемі, материалдар, кендегі металл мөлшері, т.б.) шаралар қолданар алдындағы және одан кейінгі мөлшері, шамасы.

Мысалы, кеннің өзіндік құны 900 теңге/т, оның ішінде шартты-тұрақты шығындар шамасы 400 теңге/т. Жаңа қазу технологиясын енгізу нәтижесінде жылдық кен өндіру көлемі 500000 т-дан 600000 т-ға дейін өсті.

Өнім өндіру көлемі өсуінен, оның өзіндік құны төмендеді:

теңге/т.

Өндіріс шығындары мен кен өндіру көлемі арасындағы өзара қатынасты, 6.6-кестеде берілген деректер бойынша талдау жасаймыз.

6.6-кесте

Өнім шығару мен өндіріс шығындары

Бұрынғы, өткен айда

Есепті айда жоспар бойынша

Есепті айда нақты

Өнім бірлігінің өзіндік құны,

 теңге/т

Пайдалы қазбалар шығару көлемі, т

Өнім бірлігінің өзіндік құны,

теңге/т

Пайдалы қазбалар шығару көлемі, теңге

Өнім бірлігінің өзіндік құны, теңге/т

С₀

Q_Ж

С_ж

Q₁

С₁

Өнім бірлігінің өзіндік құнының цифрлық мәліметтерімен келесі салыстырма көрсеткіштерді есептеп шығаруға болады:

а) өзіндік құнының өзгеруі бойынша жоспарлы тапсырма индексі мынаған тең:

і_ж = С_ж / С₀ = 950 / 1000 = 0,95,

яғни, жоспарлы өзіндік құн 5 %-ға азаяды.

ә) өнім бірлігінің нақты өзіндік құнының индексі есепті аймен салыстырғанда:

і₁  = С₁ / С_ж = 1100 / 950 = 1,1579.

Басқа сөзбен айтқанда, өнім бірлігінің нақты өзіндік құны 15,79 %-ға (115,79 – 100) өсті.

б) есепті айдағы өнім бірлігінің өзіндік құнының индексі есепті аймен салыстырғанда:

і_Н  = С₁ / С₀ = 1100 / 1000 = 1,1.

Сонымен, өнім бірлігінің нақты өзіндік құны есепті кезеңде базистік кезеңмен салыстырғанда 10 %ға (110-100) өсті.

Осы индекстердің арасында мынадай байланыс бар:

і_н = і_ж × і₁ = 1,1579 ×0,95 = 1,1.

Енді салыстырма көрсеткіштерге қоса, абсолюттік көрсеткіштерді есептеген жөн:

а) өнім бірлігінің өзіндік құнының жоспарлы тапсырма бойынша үнемділігі:

DС_ж = С_ж – С₀ = 950 – 1000 = -50 теңге/т ;

ә) өнім бірлігінің нақты өзіндік құнының оның жоспарлы шамасымен салыстырғандағы шығындарының өсуі:

DС₁ = С₁ – С_ж = 1100 – 950 = +150 теңге/т,

б) өнім бірлігінің нақты өзіндік құнының өткен аймен салыстырғандаға шығындарының өсуі:

DС_н = С₁ – С₀ = 1100 – 1000 = +100 теңге/т.

Сонымен, өнім бірлігінің өзіндік құнының өсуі былай есептеледі:

DС_н = DС_ж +DС₁ = -50 + 150 = +100 теңге/т.

Өнім бірлігінің өзіндік құны мен өнім өндіру көлемі өзгеруінен пайда болған үнемділік немесе артық жұмсау, былай есептеледі:

а) өнім бірлігінің өзіндік құнының өзгеруінен, жоспарлы үнемділігі мынаған тең:

Э_ж = (С_ж – С₀) Q_ж = (950 –1000) 50000 = -2500 мың теңге;

ә) өнім бірлігінің нақты өзіндік құнының жоспарлы шамасынан асуы нәтижесінде артық шығындар мынаған тең:

Э₁ = (С₁ – С_ж) Q₁ = (1100 – 950) 45000 = +6750 мың теңге;

б) өнім бірлігінің нақты өзіндік құнының, оның базистік шамасынан асу нәтижесінде болған артық жұмсау мөлшері:

Э_н = (С₁ – С₀) Q₁ = (1100 –1000) 45000 = +4500 мың теңге.

Артық жұмсау былай анықталады:

Э_ж – Э₁ = - 2500 + 6750 = +4250 мың теңге.

Айырмашылықты (4500-4250) нақты және жоспарлы өнім өндіру мен өнім бірлігінің есепті және базистік өзіндік құн арасындағы ауытқумен түсіндіруге болады:

(С_ж –С₀₎) (Q₁ - Q_ж) = (950-1000) (45000-50000) =+250 мың теңге.

Познавательные статьи:



Алгоритмические операторы Matlab

Конструирование и порядок расчёта дорожной одежды

Исследования учёных: почему помогают молитвы?

Почему терпят неудачу многие предприниматели?