ГдӘн худл уга, ҮҮртӘн хар уга.

↑

⇐ ПредыдущаяСтр 124 из 156Следующая ⇒

ҮГДӘН ХУДЛ УГА, ҮҮРТӘН ХАР УГА.

Худл келдго күүнд хар санан уга гиҗ эн хойр (худл уга — хар уга) гисн үгиг дүңцүлҗ, эднә чинр медүлҗәнә. Эн үлгүр йоста үнн цаһан, цевр ухата, үр-өңгдән хар санан угаһар бәәдг күүнә тускар келгдҗәнә.

ҮГИГ ОЛ ДАВТХЛА — УЛЬГ, НОМЫГ ОЛ ДАВТХЛА — БИЛГ.

Номыг давтх дутман, күүнә билг улм хурцгдад, номынь өөдләд бәәх гисн чинртә үлгүр. Болв үгиг давтад келәд бәәхлә, терүнә чинрнь геедрәд, тоомср алдрна гисн үгмүд. Ик кезәнәс нааран хальмг улс «олн үгин цөн сән, цөн үгин товчтань сән» гиҗ амн үгиннь күүндврт орулҗ келнә. Нег үгиг ол дәкҗ давтхла, кенд чигн тус уга деерән, тиим үгиг кен чигн күн төртән авч соңсхш. Болв сурһуль-эрдм, ном дассн цагтан терүг ол давтхла, тер кенд болвчн тусан күргнә, уха орулҗ, медрлинь икдүлнә гиҗ, келх кергтә. Тер учрар үг келхләрн, цөөнәр, ахрар келсн туста, номыг ол дәкҗ давтсн олзта гиҗ келҗ болхмн.

ҮГИН АХРНЬ СӘН, ТӨРИН ШУЛУНЬ СӘН.

Кергән шулуһар күцәҗә, үгиг цөөнәр келҗә гисн сурһмҗ эн үлгүрт өггдҗәнә. Эн үлгүр урднь келгдсн «Үгиг ол давтхла — ульг, номыг ол давтхла билг» гидг үлгүрлә нег үндстә гиҗ келҗ болхмн.

ҮГИН ИЛНЬ СӘН, ИЛГНӘ БАТНЬ СӘН.

Келх үгән чирәднь кел, терүг күүнәс бичә ну, далдар (чирә угаһар) кү бичә муутх. Тиигҗ иләр келлһн арсна илгнлә әдл бат гисн учр-утхта үлгүр. Келх зөвтә үгиг чееҗдән хадһлад бәл уга, иләр һарһад келснәс сәнь уга гих кергтә, юңгад гихлә, нул уга, иләр келсн үгд кен чигн ханҗ, оньган өгч соңсдг төләднь, иигҗ келгднә.

«Илгн» гисн сәәнәр иләд, эд-бод кесн ямана арсн. Кезәнә цагт, угатя, эс гиҗ тату-тартг күн илгн арсар шалвр кеҗ өмсдг бәәсмн. Бат илгәр уйсн шалвр удан элдг төләднь, илгнә батнь сән гиҗ келгднә. Ил үг сән, иләр келсиг ухаһан тәвҗ, оньган өгч күн соңсна. Илгн батарнь ямаранчн эдд орхнь деер, илгәр кесн шалвриг кесг җилд өмснә. Тер учрар «илгнә батнь сән» гиҗ үлгүрт келгднә.

ҮГИН СӘНЬ ҮЛГҮР, ҮҮЛИН СӘНЬ ШАГЛАР.

Үлгүр күүнә келлһ кеерүлнә, үлгүр бәрлдүлҗ келсн үгд әмтн дурта, тегәд чигн үлгүрин чинриг сән үүл шагларла дүңцүлҗ, терүнә чинр медүлҗәнә. Ик кезәнәс нааран хальмг улс үг келхләрн, үлгүр орулҗ, келҗәсн үгдән чимлһ кеҗ келдг бәәсмн. Тер учр деерәс чигн, үлгүрт орулҗ, үгин сәнь — үлгүр гиҗ келгднә.

Юм уйдг машин һарад уга цагт, зүсн-зүүл хувц-хунр даң һарар уйдг бәәсмн, һарар юм уйлһн олн зүсәр уйгддг билә. Үлгүринь келхд, көшҗ уйлһн, көврдҗ уйлһн, шаглҗ уйлһн болн нань чигн зүсн-зүүл нертә уйлһн бәәсмн. Болв цуг уйлһнас хамгин бат болн ке сәәхнь шаглар уйлһн болдмн. Тегәд уйдлын сәнь шаглар гиҗ үлгүрт келгднә.

Познавательные статьи:



Организация работы процедурного кабинета

Статус республик в составе РФ

Понятие финансов, их функции и особенности

Сущность демографической политии