Уха, маҢҺдур Үкх болвчн, сур.

↑

⇐ ПредыдущаяСтр 122 из 156Следующая ⇒

УХА, МАҢҺДУР ҮКХ БОЛВЧН, СУР.

Сурһмҗ, дасмҗ медхд йорал уга, терүг цугтнь күн күцҗ дасч болшго, насни туршарт медрлән өөдлүлх кергтә гисн сурһмҗ. Кен чигн күүнә медснәснь медәд угань ик. Тер учрар күн әмнь маңһдур һарх болвчн, уха сурх зөвтә гиҗ энүнд келгдҗәнә, юңгад гихлә, медснәснь медәд угань ик болдг. Ташр деернь кен чигн күүнә ухань кезә чигн медәд угаһар дуту болна. Ямаранчн медрлтә күүнд медснь мел кезәдчн баһ болҗ тоолгдна, юңгад гихлә, күүнә медснь шүүһәд, шинҗләд хәләхлә, терүнд бийднь медснәс медгдәд угань ик болна. Тегәд чигн күн болһн эс медсән медхәр седҗ зүткнә.

УХАТА КҮН — САНДГ, УРН КҮН — КЕДГ.

Ухата күн тоолврта, урн күн — эрдмтә, һартан өөтә гиҗ келгдҗәнә. Ухата күн санад, цааснд зурчкхла, терүг урн кенә.

УЯН БАТНЬ—ТӨӨМДӘ, УЙДЛЫН БАТНЬ — ШАГЛАР.

Ахуч, бат, кергән сәәнәр күцәдг күүнә тускар энүнд келгдҗ, тиим күүг хамгин бат уяла болн күчр бат, сәәхн уйлһнла дүңцүлҗәнә. Эн үлгүр ик кезәнә цагт, хальмг улс ухалҗ һарһсн үлгүр болдг гиҗ, келх кергтә, юңгад гихлә, кезәнәһәс нааран мал аһурснас теҗәл авч, терүг асрҗ, хәләҗ өскхләрн, үкр-туһлыг уйдг, мөриг архлдг төләдән, батар болн амрар тәәлҗ болх уя ухалҗ һарһсмн. Терүг «төөмдә» гиҗ нерәднә. Тер уяг «хальмг уя» гиҗ альд болвчн келцхәнә. Тер уяг уйхд йир амр болн бат, тәәлхд бас йир амр.

Мал-аһрусндан һазрин сән идг болн услур хәәҗ [хальмгуд] нүүдг билә, тегәд малан (үкрән, туһлан, темәһән) яһҗ батар уйҗ, амрар тәәлхиг медцхәдг бәәсмн. Ташр деернь эврә бийсиннь болн бичкдүдиннь киилг-шалвринь, деер өмсдг хувц-хунринь уйхларн, батар болн кееһәр уйхин төләд, шаглҗ уйдг билә, юңгад гихлә, шаглҗ уйсн уйдлас бат болн ке уйдл уга болдг бәәсмн.

Ү

ҮВЛИН ТЕҢГР — ҮЛДТӘ ХАЗГ.

Задта шуурһта киитн үвлин зудыг зер-зевтә кезәңк орс хазгла әдл әәмшгтә гисн чинртә үгмүд. Хаана йосна цагт, Хальмг әәмг болһнд йос харсҗ, әмт хәләҗ, заксн деерән тер хальмг теегин улсиг закртха гиҗ неҗәһәд орс хазгуд бәәдг билә. Тер хазгуд цугтан зүн ташадан үлд (чашк) зүүдг, барун ташадан дола хадг нага, эс гиҗ пистул зүүҗ олн әмтнә сүрәһинь дарҗ, уха-сегәһинь авч әәлһдг бәәсмн. Теегин хальмгуд тедниг (орс хазгудыг) «үлдтә хазг» гиҗ келдг билә.

Урдк цагт, хальмг улст үвләс, үвлин теңгрәс ик әәмшгтә аюл уга бәәсмн, юңгад гихлә, кезәңк цагт, тедн малдан өвс икәр хадҗ белддг арһ уга билә, терүг хаддг машин уга билә, хаҗар өвс хадҗ, мал теткнә гидг ик зовлңта төр. Хөн болн мөрн малнь үвлин дуусн һазр цасар бүркәтә болсн бийнь, көләрн цас тееһәд, һазрин идгәр хот кедг билә. Зәрм җилд һазриг кевтнь бүтәһәд ик зузанар цасн орад, ик киитнәс көлтә тер цасн хатурад, мөстҗ чигн оддг бәәсмн. Тиигсн цагт, хөн болн мөрн мал һазр тееҗ иддг арһнь тасрҗ одхла, зуд болад, хөн, мөрн болн үкр мал «зутад» үкәд, чилдг бәәсмн. Тер учрар хальмг улс «үвлин теңгр үлдтә хазг» гиҗ, үлгүрт орулҗ келдг болсмн. Тиигҗ теңгрин зудын аюлыг хаана цагин зертә-зевтә хазгла дүңцүлҗәнә.

Познавательные статьи:



Техника нижней прямой подачи мяча

Комплекс физических упражнений для развития мышц плечевого пояса

Стандарт Порядок надевания противочумного костюма

Общеразвивающие упражнения без предметов