Салькна сҮл — боран, наадна сҮл — керҮл.

↑

⇐ ПредыдущаяСтр 100 из 156Следующая ⇒

САЛЬКНА СҮЛ — БОРАН, НААДНА СҮЛ — КЕРҮЛ.

Эн үлгүрт күүг уданар наадлхмн биш гисн сурһмҗ өггдҗәнә. Һалв салькн көдләд, деер теңгрт үүлн нег-негнләһән хутхлдад одхла, эркн биш тер салькна сүүләр боран ордг мөн. Тедү мет күн нег-негән наадла бәәҗ, хоорндан керлдәд, цүүглддг саам чигн харһна. Кен чигн күн орчлңгин бәәдл шинҗлхлә, мел тиим болҗ һарна.

Болв зәрмдән салькн икәр үләхлә, үүлн бархлзад, хур орн гиҗ бәәһәд, салькнд «көөгдәд», хур орл уга чигн бәәнә. Хур гисн үүлн дотр йовх чиг-дусал болдгнь цугтад медгднә. Тегәд чигн салькнд үүлн «көөгдхлә» эс гиҗ үләгдхлә, тер үүлн дотр йовсн хур-чиг чигн үүлнлә хамдан салькнд үләгдәд йовҗ одна. Тиигсн цагт, хуриг салькн «көөв» гиҗ, келцхәнә.

САМҺА МУ НӨКДӘС ХОЛ ЙОВХ КЕРГТӘ.

Салң, диг-даран уга, болс-бүтсәр бәәдг күн. Самһа му нөкд гисн сүв-селвг эс өгдг, хол тоолвр уга, татвр уга, күүнд тусан күргх биш, нам тушаһан халдадг, эв-дов уга, аю-кеү уга күн.

САНАМРАР БӘӘХЛӘ — САГТ ХАРШЛДГ.

Саглсн сән, санамр күн ямаранчн аюлла харһна гисн сүв-селвг энүнд өггдҗәнә. Саглхан мартчкад, санамрар бәәхлә сагт харшлхнь маһд уга гих кергтә, юңгад гихлә, саглҗ юм ухалл уга, даң санамрар бәәсн цагт, кен чигн күүнлә зүсн-зүүл аюл чигн харһдг йовдл һарна.

САНАН УГА КҮН СААРАМ ТАРҺН БОЛДГ.

Эн товчта үг юм сандго, тоолвр уга, юмнд зовдг уга, юмар төр авдго, хөөтк-өмнкән сандго, цаг-цаглаһан хотан икәр уучкад, гесән дүүргчкәд, нурһлҗ, гертән бәәһә бәәҗ тарһлдг күүнә тускар келгдҗәнә. «Саарам тарһн» гисн үгин учр-утхнь: хойр һаран утднь суңһад, бийиннь өмн бийднь гесн тустан, хойр һариннь хурһдынь салавчлҗ ниилүләд оркхла, тер хойр һарин бүтүлҗ тоһшлсн кемҗәг «саарам» гиҗ нерәднә.

САНАН ХУРДМБ, САЛЬКН ХУРДМБ?

Сансн санаһарн керг күцәчкхәр седдг күүнә, терүнә хоосн санаг хурдн салькнла дүңцүлҗ, тиим седклтә күүг шалһҗана. Эн соньн сурврта товчта үгд хәрү өгхләрн, баатрльг дуулвр «Җаңһрас» болн «Далн хойр худлас» үлгүр авч, хәрү өгч болхмн. Хальмг «Җаңһрт» келгддг Орчлңгин Сәәхн Миңгъяна Алтн Шарһ күлгин хурднынь авад келхлә, «тер күлг хурднарн болхла, сананас алд хурдн болдг, салькнас делм хурдн болдг болна». Күүнә санана хурдна тускар авад келхлә, «Далн хойр худл» келдг көвүн кеер йовҗ йовтлнь, гев-генткн сана санхар седх хоорнднь, санань толһаһаснь һарад йовҗ одсн болҗ һарна. Тер кевтән, көвүн, санаһан хәәҗ олҗ авхар, хү салькн дотр орҗ суухлань, тернь көвүг үүд-түүд күргл уга, теңгр-һазр хойрин шавшлһнд (нииллһнд) күргҗ авад ирхләнь, тенд нарна ээврт ээврләд, көвүнә «санань» суусиг көвүн олҗ авад, терүгән керлдхләнь, «санань» көвүнд келнә: «Ах нойн баав, тана толһад йовтлм, та намаг төртән эс авхлатн, цаг зуур сул бәәсән олзлад, салькнла урлда кеһәд иигән ирләв. Тегәд салькн ода бийнь намаг күцҗ ирәд уган учр деерәс салькиг нама күцҗ ирхинь күләһәд, энд суулав» гиҗ, «санань» көвүнд хәрү өгхләнь, терүнә зөвтнь көвүн багтад, «санаһан» толһадан орулчкад, цааранднь һарад йовна». Эрнҗәнә К. «Һалан хадһл» гидг романдан иигҗ бичнә: «Гернзл тачкнҗ инәһәд, экиннь толһаһинь теврәд: Аака, та ода чигн хуучарн бәәһәт. Ода таниг иим үг келхләтн, би йосндан ичҗәнәв. Кен ю эс сандв, би чигн кесг юм саннав. «Санан хурдмб, салькн хурдмб?» Санан салькнас хурдн болвчн, сансар болхш».

Познавательные статьи:



Алгоритмические операторы Matlab

Конструирование и порядок расчёта дорожной одежды

Исследования учёных: почему помогают молитвы?

Почему терпят неудачу многие предприниматели?