Номинативті және етістікті сөйлемдер

↑

⇐ ПредыдущаяСтр 126 из 152Следующая ⇒

Сөйлемдер бастауышының зат есім немесе етістік (есімше) болуына қарай біріне-бірі әрі грамматикалық сипаты жағынан, әрі функциясы жағынан ерекшеленеді: Жел соқты – Соққан жел. Жай сөйлемдерді осы белгісіне қарай топтап, даралауға негіз болатын олардың функция жағынан әрі қарама-қарсы келуі, әрі ұштас, сабақтас болуы.

Мен газет қарап шықтым – Газет қарап шыққан мен. Менің қарап шыққаным – газет.

Номинативті сөйлемдер ойдың құрылысымен, мазмұнымен тығыз байланысты. Жоғарыда көрсетілген мысалдардың өзара қатынасына қарағанда номинативті сөйлемдерді әр уақыт трансформацияға түсіріп етістік-бастауышты сөйлемге айналдыруға болады. Бұл сөйлеу талабына байланысты. Бастауышы етістікті сөйлем объектіні актуализациялау (айырықша көрсету) үшін керек болғанда пайдаланады.

Актуализациялау жұмысы сөзді баяндауыш позициясына шығару арқылы ойға асады.

Ол үшін бастапқы номинативті сөйлем аталғандай трансформацияға түседі. Бұрынғы баяндауыш қызметіндегі етістік есімшелік форма алып бастауыш болады да, актуализацияланатын сөз (субъект, объект) баяндауыш қызметіне ауысады.

Бұларды өткенде жедел поезд жеткізді. – Бұларды жеткізген өткендегі жедел поезд. – Жедел поездың бұларды жеткізгені өткенде.

Баяндауыш мүше позициясының актуализия үшін пайдалануының себебі бар. Сөйлемдегі мүшелердің айтылатын информацияға қатысы жағынан арасалмағы мынадай болып келеді. Бастауыш мүше пікірдің кім, не туралы екенін атайды, яғни информацияның негізгі мазмұнын (ремасын) білдіреді. Баяндауыштың осы салмағына сүйеніп, тіл оның позициясын ілгері амалмен актуализация үшін пайдаланады.

Познавательные статьи:



Психологические особенности спортивного соревнования

Приготовление дезинфицирующих растворов различной концентрации

Занятость населения и рынок труда

Социальный статус семьи и её типология