Омонимдердің жасалуындағы амал–тәсілдер

↑

⇐ ПредыдущаяСтр 14 из 152Следующая ⇒

Омонимдерді тұлғалас сөздер деп атаушылық бар. Олар бірнеше амал-тәсілдер арқылы жасалады.

1) Мағыналардың арасында семантикалық байланыс үзіліп, көп мағыналылықтан ажыраған жоғарыдағы мысалдар дәлел бола алады.

2) Фонетикалық өзгерістерге ұшыраған біршама сөздер тілімізде бұрыннан бар сөздерге омонимдік қатар түзейді. Мысалы «етік тігетін құрал» мағынасындағы бігіз және «атқа ерттейтін жабдық» мағынасындағы егер сөздеріндегі «г» дыбысы түсіп қалды да, қатар келіп қалған екі дауыстының бірі сусуға мәжбүр болып тілімізде бұрынан бар «біз» есімдігіне және «еркек» мағынасындағы ер сөзіне омоним сөздер жасалған.

3)  Басқа тілдерден кейбір сөздер дыбысталуын өзгерту арқылы тілімізде бар бұрынғы сөздерге омонимдік қатар түзейді. Мысалы: орыс тілінен енген гиря сөзі қазақ тіліне кір болып өзгеріп бұрынан бар «лас» деген мағына білдіретін кірсөзіне омоним құраған. Ондай мысалдарға орыс сөзінің волость сөзін (болыс болып өзгерген), араб тілінен сир (сыр) сөздерін жатқызуға болады.

4) Қазақ тілінде омоаффикстер арқылы да омонимдер жасалады. Мысалы -с (-ыс, -іс), қ (-к, -ық,-ік), -н (ын,-ін) аффикстер есімдер мен етістіктерден омонимдік қатар түзіледі. Айтыс (зат есім), айтыс (етістік); жабық (зат есім), жабық (сын есім), жабық (етістік); тебін (зат есім), тебін (етістік).

5) Баспа (зат есім)- кітап шығаратын орын, баспа (зат есім)- тамақ ауруы сияқты түбір сөздерген (бас) жұрнақтар жалғану арқылы да омонимдік қатар түзіліп отырады.

Тіліміздегі омонимдер түбір және туынды күйінде жұмсалып отырады. Қазақ тілінде түбір омонимдер туынды омонимдерге қарағанда көбірек жұмсалынса, орыс тілі лексикасында академик В.Виноградовтың көрсетуінше, туынды омонимдердің түбір омонимдерге қарағанда көптеу екендігі анықталған.

Познавательные статьи:



Где возникла философия и почему?

Относительная высота сжатой зоны бетона

Сущность проекции Гаусса-Крюгера и использование ее в геодезии

Тарифы на перевозку пассажиров