Сөз варианттарының өзіндік белгілері

↑

⇐ ПредыдущаяСтр 10 из 152Следующая ⇒

III БЛОК

СӨЗ ВАРИАНТТАРЫ

Сөздің лексикалық бірлігінде өзгешелігі жоқ, бірақ морфемдік құрамы ұқсас сөздерді сөз варианттары дейміз. Мысалы; ұқсау- ұсау, гөрі-көрі, түңлік-түндік, азар-әзер, қазір-кәзір, сайтан-шайтан, мысық-мышық т.б. Бұл сияқты сөздердің түрленуінен оның мағынасы өзгермейді. Сондықтан да бұлар әр басқа сөздер емес, әр түрлі варианттағы бір сөз.

Сөздің әр алуан варианттары – тұлғаларында айырмашылығы бар, бірақ мағыналары тепе-теңдікті білдіргендіктен, сырттай синонимдерге ұқсас, омонимдерге қарама-қарсы тілдік құбылыс. Синонимдік қатардағы сөздердің мағыналарында аз да болса реңктік, не стильдік, не эмоционалдық ерекшеліктері болады. Ал сөз варианттарында мұндай ерекшеліктер болмайды. Сөз варианттарының өзінше белгілері болады.

1. Сөздің түбірінде ортақ ұқсастық болуы керек;

2. лексика-семантикалық ұқсастығы сақталу қажет;

3. дыбыстық өзгешелігі лексика- семантикалық өзгеріс тудырмауға тиіс.

Осындай белгілерге қарамастан түрлі контексте қолданыла беретіндіктен, кейде сөздің варианттарын синонимдерден ажырату қиынға соғып жатады. Себебі вариант тұлғалардың кейбірінің жүре келе мағыналық жағынан саралануымен немесе стильдік реңкке ие болумен байланысты. Вариант тұлғалары тұрақты емес, өйткені олар үздіксіз өзгеріске түсіп отырады. Немесе сыңарының ескіріп, қолданудан біртіндеп шығып қалуы мүмкін.

Сөздің фонетикалық варианттарының мағыналық саралану арқылы мүлдем бөлек ұғымды білдіреді. Мысалы: айғай-айқай (айхай- айһай / ойхой / ойһой).

Варианттардың көпшілігі не грамматикалық не бірыңғай фонетикалық варианты болу үшін мынадай өзіндік ерекшеліктері болуы тиіс:

1. Сөздің вариант қатарларының тұлғалық айырмашылығы олардың мағыналық бірлігін, тепе-теңдігін бұзбауы;

2. Вариант сөздердің сыңары екеу болып, түбірі бір сөздер болуы тиіс;

3. Сөз варианттары тікелей аффикстер арқылы түрленбей, бір түбірдің немесе бір ғана қосымшаның фонетикалық өзгеріске түсуінен түзілуі тиіс.

Познавательные статьи:



Организация работы процедурного кабинета

Статус республик в составе РФ

Понятие финансов, их функции и особенности

Сущность демографической политии