Саяси мәдениет және саяси практика

↑

▷ Содержание

⇐ ПредыдущаяСтр 23 из 58Следующая ⇒

Саяси мәдениет қоғамның саяси практикасына айтарлықтай ықпалын тигізеді. Шынайы саяси практика саяси қатынастар субъектілерінің өзара әрекетімен сипатталынады, онда соңғысы белгілі бір рөлдер мен функциялар атқарады.Бұл жағдайда саяси практика процесс ретінде олар арқылы саяси қатынастар субъектілері мен мемлекеттік биліктің саяси белсенділігі, идеялар,теориялар, көзқарастар, әдістер, саяси акциялар, әрекеттердің апробациялануы жүзеге асатын және сонымен қатар олардың нәтижелерін бағалау өтетін ұйымдастырушы құрылымдардың өзара әрекетін де қамтиды,.

«Саяси практиканың процесс ретіндегі» ұғымы кең мағынада, тұтастай алғанда қоғамдық организмнің шеңберіндегі ұзақ уақыттар бойы саяси қатынастардың негізгі субъектілерінің өзара әрекеттесулерінің сипаты мен ерекшеліктерін қамтиды. Тар мағынасында, жекелеген әлеуметтік жағдайларда, акцияларда саяси қатынастар субъектілерінің мүделерінің жүзеге асуын көрсетеді.

Саяси практиканың ерекшелігінің өзі сонда, ол субъектілердің әрекетінің негізінде өтеді, өйткені олардың мүдделері саясат сферасында айтарлықтай айқын белгіленген. Осы мүдделерді саяси түсінуде, оларды саяси шынайылық сферасына ауыстыруда саяси мәдениет шешуші рөлге ие болады. Саяси мәдениеттің барлық құрылымдық элементтері, яғни идеялар, принциптер, теориялық концепциялар, саяси қызметтің ұйымдастыру формалары, әдістері, құралдары өздерінің шынайы мәні мен көрінісін саяси практикада табады.

Саяси практиканың қызмет етуі әртүрлі режимдерде жүзеге асады:

1. Инерциалды режим.Саяси жүйенің өзін-өзі өндіру процесі, ондағы оның барлық құрылымдық элементтері, негізгі өлшемдері сынақтан өткен, сондықтан да саяси жаңғырулар қажетті минимумға дейін алып келінген.

Осындай режимнің негізінде өтетін саяси практика саяси жүйенің тоқырауына, ақыр аяғында оның қүйреуіне әкеліп соғады. Саяси жүйе біртіндеп ескіреді, онда тоқырау тенденциясы етек ала бастайды, саяси мәдениет жаңартылмайды, байытылмайды.

Саяси мәдениеттегі инерциалдылық кездейсоқ пайда болмайды. Ол саяси қатынастар субъектілерінің өз саяси мүдделерін жүзеге асыру әдістері мен құралдарының идеалды, кемелденген формада екендігіне сенімдерін бейнелейді .Саяси мәдениет элементтерінің идеалдылығына, олардың жоғары тиімділігіне деген осы идеологияландырылған сенім олардың белгілі бір жағдайларда сынақтан өтіп өзін толықтай ақтауымен байланысты. Сол себептен идеологияландырылған субъект оларды толық кемеліне келген деп есептейді.

Алайда, инерциялық жүйенің тұрақтылығы көзге көрінерлік қана. Ол сыртқы ықпалдар мен ішкі көңіл толмаушылық сезіле бастаған уақыттағы салмақты саяси сынақтарға төтеп бере алмайды. Себебі, саяси мәдениетінің төмен болғандығынан, бейімділік қабілетке ие бола алмауынан. Инерциалдылық үстемдік етуші саяси элитаның мемлекеттік билікті қолына шоғырландыру, өзінің саяси үстемдігіне инерциялық күшті беру, жүйенің үздіксіз өзін-өзі өндіру режимінде билік құру қажеттілігімен орнығады.

2. Жаңғыру режимі, даму.Бұл режимде қоғамның саяси жүйесі үздіксіз кемелденіп отырады, онда жаңғыру тенденциясы басым болады. Ол жеткілікті түрде белсенді жаңғыруларды қабылдайды, уақыттың саяси талаптарына сай жаңаруға талпынады. Саяси практиканың қызмет етуінің бұл режимі компоненттері саяси белсенділікті, саяси қатынастар субъектілерінің белсенділігін қамтамасыз ететін, сондай-ақ қоғамдық өмірдің барлық негізгі тенденцияларының жүзеге асу мүмкіндігі заңды тұрғыда болатын жоғары дамыған демократиялық саяси мәдениет жағдайында ғана мүмкін болады. Мемлекеттің билік құрушы құрылымдары қажетті әлеуметтік-саяси және заңдық мүмкіндіктерге, аса жоғары заңдылыққа және саяси тұрақтылық жағдайын қамтамасыз етуге бағытталған әсер ету құралдары мен әдістері арсеналына ие.

Жаңғыру мен даму режимі саяси жүйенің тек жай ғана қайта құрылуын емес, оның жаңғыру мен даму элементтерін ендіре отырып қайта құрылуын білдіреді. Нәтижесінде қоғамның саяси мәдениетінің өсуі, саяси қажеттіліктерге оның барабарлығы, әрекеттердің тиімділігі көтеріледі.

3. Деградация, құлдырау режимі.Бұл режимдегі саяси практика саяси жүйенің қоғамның тұрақты дамуын қамтамасыз ете алмайтын ерекше қалпын көрсетеді. Онда биліктің ықпалына берілмейтін деструктивті, қиратушы күштер үстемдік етеді. Билік дағдарысы, саяси жүйенің дағдарысы қоғамның демократиялық саяси мәдениетінің әлсіздігін, дамымағандығын көрсетеді. Тек охлократиялық тенденцияларға арандататын сөз жүзіндегі демократия дағдарысты тереңдете түседі, саяси күштердің қақтығысты қайшылықтарын тудырады.

Осындай жағдайда саяси процестің мазмұны өзгереді. Саяси күштердің қарсы тұру тенденциясы пайда болып, қақтығыстар мен әлеуметтік жарылыстарға алып келетін конфронтация күшейеді. Осы ретте қоғамның саяси жаңаруының демократиялық формаларын іздеу, жағдайдың әлеуметтік жауапты бағасының дамуы, саяси күштер арасындағы диалогтардың әртүрлі формаларының жолға қойылуы, компромисс, консенсус принциптерінің басымдығын қамтамасыз ету дағдарыстық жағдайдан шығудың тиімді жолын қалыптастырады. Осы жағдайда барлық саяси күштер, мемлекеттік билікті қоса алғанда, Конституцияны, құқықтық нормаларды сақтауға міндетті және мемлекеттік билік органдары мен куштік құрылымдар ғана мемлекеттің тұтастығы мен қоғамның тұрақтылығын сақтау үшін қажетті күш қолдану функциясын заң жүзінде қолдана алатындығын ескеру қажетті.

Алайда, саяси практикадағы деградация мен құлдырау режимі басқа бағытты ұстануы да мүмкін. Бұл демократиядан бас тарту, тәртіпті сақтаудың күш қолдану методтарына өту, күш қолдану мәдениетін жандандыру мен дамыту. Сол себептен деградация мен құлдырау режимінің саяси практикасы аса күрделі. Мұнда көп нәрсе саяси күштердің нақты қарым қатынастарына, халықтың менталитетінің ерекшеліктеріне, оның тарихи тәжірибесіне және байланысты болады.

Саяси практиканың маңызды проблемасы саяси қатынастар субъектілерінің саяси процестердегі өкілдігін қамтамасыз ету. Өкілдікті қамтамасыз ету формасы саяси партиялардың, партиялық жүйелердің, биліктің сайланбалы өкілдік органдарының құрылуына негізделеді. Демократиялық саяси мәдениеттің құндылығының өзі сонда, ол осы қалыптасқан әлеуметтік жағдайда саяси процестегі саяси қатынастар субъектілерінің толықтай өкілеттілігін қамтамасыз ететін тетіктерге ие. Осы тетік үздіксіз жетіліп отыру мүмкіндіктеріне ие. Саяси процестегі белгілі бір тенденцияларды көрсететін азаматтар ұйымдасқан түрде өздерінің мүдделерін жүзеге асыру үшін саяси ықпалдың методтары мен құралдарын жасақтай алады.

Сайланбалы өкілдік шешуші мәнге ие болатын демократиялық қоғамда бұқара өзінің саяси процестерге қатысуы негізінен электорат ретінде жүзеге асырады. Электораттың қалыптасуы – саяси процестің қалыптасуының мәнді аспектісі. Саяси партиялардың. сайланбалы мемлекеттік құрылымдардың электоратқа тәуелділігі – саяси шынайылық. Сондықтан үкіметтің қалыптасуына, олардың шешім қабылдауына, ол шешімдердің жүзеге асуына ықпал етуге қабілетті барлық күштердің сайлау процесіне қатысуын қамтамасыз ететін сайлау туралы заңды жетілдіре түсу қажет.

Осы жағдайда, сайлауларға азаматтардың саналы қатынасу деңгейін ескерген жөн, өйткені сайлау – саяси қатынастардың барлық субъектілері үшін сайлау туралы заңмен шектелген ерікті қызмет алаңы болып табылады.

3. Äåãðàäàöèÿ, º½ëäûðàó ðåæèìi. Á½ë ðåæèìäåгі ñàÿñè ïðàêòèêà ñàÿñè æ¾éåíi» ºî¹àìíû» ò½ðàºòû äàìóûí ºàìòàìàñûç åòå àëìàéòûí åðåêøå ºàëïûí ê¼ðñåòåäi. Îíäà áèëiêòi» ûºïàëûíà áåðiëìåéòií äåñòðóêòèâòi, ºèðàòóøû ê¾øòåð ¾ñòåìäiê åòåäi. Áèëiê äà¹äàðûñû, ñàÿñè æ¾éåíi» äà¹äàðûñû ºî¹àìíû» äåìîêðàòèÿëûº ñàÿñè ì¸äåíèåòiíi» ¸ëñiçäiãií, äàìûìà¹àíäû¹ûí ê¼ðñåòåäi. Òåê îõëîêðàòèÿëûº òåíäåíöèÿëàð¹à àðàíäàòàòûí ñ¼ç æ¾çiíäåãi äåìîêðàòèÿ äà¹äàðûñòû òåðå»äåòå ò¾ñåäi, ñàÿñè ê¾øòåðäi» ºàºòû¹ûñòû ºàéøûëûºòàðûí òóäûðàäû.

Îñûíäàé æà¹äàéäà ñàÿñè ïðîöåñòi» ìàçì½íû ¼çãåðåäi. Ñàÿñè ê¾øòåðäi» ºàðñû ò½ðó òåíäåíöèÿñû ïàéäà áîëûï, ºàºòû¹ûñòàð ìåí ¸ëåóìåòòiê æàðûëûñòàð¹à àëûï êåëåòií êîíôðîíòàöèÿ ê¾øåéåäi. Осы ретте ºî¹àìíû» ñàÿñè æà»àðóûíû» äåìîêðàòèÿëûº ôîðìàëàðûí içäåó, æà¹äàéäû» ¸ëåóìåòòiê æàóàïòû áà¹àñûíû» äàìóû, ñàÿñè ê¾øòåð àðàñûíäà¹û äèàëîãòàðäû» ¸ðò¾ðëi ôîðìàëàðûíû» æîë¹à ºîéûëóû, êîìïðîìèññ, êîíñåíñóñ ïðèíöèïòåðiíi» áàñûìäû¹ûí ºàìòàìàñûç åòó äà¹äàðûñòûº æà¹äàéäàí øû¹óäû» òèiìäi æîëûí ºàëûïòàñòûðàäû. Îñû æà¹äàéäà áàðëûº ñàÿñè ê¾øòåð, ìåìëåêåòòiê áèëiêòi ºîñà àë¹àíäà, Êîíñòèòóöèÿíû, º½ºûºòûº íîðìàëàðäû ñàºòàó¹à ìiíäåòòi æ¸íå áèëiê ìåìëåêåòтік îðãàíäàðы ìåí ê¾øòiê º½ðûëûìäàð ¹àíà ìåìëåêåòòi» ò½òàñòû¹û ìåí ºî¹àìíû» ò½ðàºòûëû¹ûí ñàºòàó ¾øií ºàæåòòi ê¾ø ºîëäàíó ôóíêöèÿñûí çà» æ¾çiíäå ºîëäàíà àëàòûíäû¹ûí åñêåðó ºàæåòòi.

Àëàéäà, ñàÿñè ïðàêòèêàäà¹û äåãðàäàöèÿ ìåí º½ëäûðàó ðåæèìi áàñºà áà¹ûòòû ½ñòàíóû äà ì¾ìêií. Á½ë - äåìîêðàòèÿäàí áàñ òàðòó,                             ò¸ðòiïòi ñàºòàóäû» ê¾ø ºîëäàíó ìåòîäòàðûíà ¼òó, ê¾ø ºîëäàíó ì¸äåíèåòií æàíäàíäûðó ìåí äàìûòó. Ñîë ñåáåïòåí  äåãðàäàöèÿ ìåí º½ëäûðàó ðåæèìiíi» ñàÿñè ïðàêòèêàñû àñà ê¾ðäåëi. ̽íäà ê¼ï í¸ðñå ñàÿñè ê¾øòåðäi» íàºòû ºàðûì-ºàòûíàñòàðûíà, õàëûºòû» ìåíòàëèòåòiíi» åðåêøåëiêòåðiíå, îíû» òàðèõè ò¸æiðèáåñiíå æ¸íå ò.á. áàéëàíûñòû áîëàäû.

Ñàÿñè ïðàêòèêàíû» ìà»ûçäû ïðîáëåìàñû ñàÿñè ºàòûíàñòàð ñóáúåêòiëåðiíi» ñàÿñè ïðîöåñòåðäåãi ¼êiëäiãií ºàìòàìàñûç åòó. ´êiëäiêòi ºàìòàìàñûç åòó ôîðìàñû ñàÿñè ïàðòèÿëàðäû», ïàðòèÿëûº æ¾éåëåðäi», áèëiêòi» ñàéëàíáàëû ¼êiëäiê îðãàíäàðûíû» º½ðûëóûíà íåãiçäåëåäi. Äåìîêðàòèÿëûº ñàÿñè ì¸äåíèåòòi» º½íäûëû¹ûíû» ¼çi ñîíäà, îë îñû ºàëûïòàñºàí ¸ëåóìåòòiê æà¹äàéäà ñàÿñè ïðîöåñòåãi ñàÿñè ºàòûíàñòàð ñóáúåêòiëåðiíi» òîëûºòàé ¼êiëåòòiëiãií ºàìòàìàñûç åòåòií òåòiêòåðãå èå. Îñû òåòiê ¾çäiêñiç æåòiëiï îòûðó ì¾ìêiíäiêòåðiíå èå. Ñàÿñè ïðîöåñòåãi áåëãiëi áið òåíäåíöèÿëàðäû ê¼ðñåòåòií àçàìàòòàð ½éûìäàñºàí ò¾ðäå ¼çäåðiíi» ì¾ääåëåðií æ¾çåãå àñûðó ¾øií ñàÿñè ûºïàëäû» ìåòîäòàðû ìåí º½ðàëäàðûí æàñàºòàé àëàäû.

Ñàéëàíáàëû ¼êiëäiê øåøóøi ì¸íãå èå áîëàòûí äåìîêðàòèÿëûº ºî¹àìäà ὺàðà ¼çiíi» ñàÿñè ïðîöåñòåðãå ºàòûñóûí íåãiçiíåí ýëåêòîðàò ðåòiíäå æ¾çåãå àñûðàäû. Ýëåêòîðàòòû» ºàëûïòàñóû - ñàÿñè ïðîöåñòi» ºàëûïòàñóûíû» ì¸íäi àñïåêòiñi. Ñàÿñè ïàðòèÿëàðäû», ñàéëàíáàëû ìåìëåêåòòiê º½ðûëûìäàðäû» ýëåêòîðàòºà ò¸óåëäiëiãi - ñàÿñè øûíàéûëûº. Ñîíäûºòàí ¾êiìåòòi» ºàëûïòàñóûíà, îëàðäû» øåøiì ºàáûëäàóûíà, îë øåøiìäåðäi» æ¾çåãå àñóûíà ûºïàë åòóãå ºàáiëåòòi áàðëûº ê¾øòåðäi» ñàéëàó ïðîöåñiíå ºàòûñóûí ºàìòàìàñûç åòåòií ñàéëàó òóðàëû çà»äû æåòiëäiðå ò¾ñó ºàæåò.

Îñû æà¹äàéäà, ñàéëàóëàð¹à àçàìàòòàðäû» ñàíàëû ºàòûíàñó äå»ãåéií åñêåðãåí æ¼í, ¼éòêåíi ñàéëàó - ñàÿñè ºàòûíàñòàðäû» áàðëûº ñóáúåêòiëåði ¾øií ñàéëàó òóðàëû çà»ìåí øåêòåëãåí åðiêòi ºûçìåò àëà»û áîëûï òàáûëàäû. Îñûíäà ºî¹àìíû» ñàÿñè ì¸äåíèåòiíi» äåìîêðàòèÿëû¹ûíû» äå»ãåéi ìåí àçàìàòòàðäû» îíû èãåðó ä¸ðåæåñi øåøóøi ì¸íãå èå.

Ñàÿñè ïðîöåñòi» ìà»ûçäû ò½ñòàðû øåøiìäåðäi ºàáûëäàó æ¸íå îëàðäû æ¾çåãå àñûðó ¾øií ºàæåòòi åðiêòi» ê¼»ië-ê¾éií æàñàºòàó áîëûï òàáûëàäû. ̽íäà äà ºî¹àìíû» äåìîêðàòèÿëûº ñàÿñè ì¸äåíèåòi ìåí îíû àçàìàòòàðäû» èãåðó ä¸ðåæåñi øåøóøi ì¸íãå èå. Ñàÿñè ïðîöåñêå ºàòûñóøûëàðäû» ñàÿñè ì¸äåíèåòi ¹àíà øåøiìäåðäi» æåòiëãåíäiãií, æàóàïêåðøiëiãi ìåí áàéñàëäûëû¹ûí àíûºòàéäû, àë îëàðäû» åðiêòiê ê¼»ië-ê¾éi ¸ëåóìåòòiê ñàºòûº ïåí ñûíøûëäûºïåí áàéëàíûñòû.

Ñàÿñè ïðîöåñòi» àºûð¹û êåçå»i ñàÿñè ºàòûíàñòàð ñóáúåêòiëåði ºàáûëäà¹àí øåøiìäåðäi» æ¾çåãå àñóû áîëûï òàáûëàäû. ̽íäà äà ñàÿñè ì¸äåíèåò ñàÿñè ïðîöåñòi» ìàçì½íûí àíûºòàéäû, øåøóøi ò½ð¹ûäà ñóáúåкòiëåðãå ûºïàëûí òèãiçåäi, îëàð ºîëäàíàòûí ôîðìàëàð, ìåòîäòàð ìåí º½ðàëäàðäû æ¸íå îëàðäû» ¸ðåêåòòåðiíi» í¸òèæåëiëiãií àíûºòàéäû.

Àëàéäà îñûíäà¹û, åñêåðåòií í¸ðñå, ºîë æåòêiçiëãåí í¸òèæå, æ¾çåãå àñºàí ìàºñàò - ê¼ï æà¹äàéäà ìàºñàòºà æåòó ñàÿñàòêåðëåð ¾øií øåøóøi ì¸íãå èå áîë¹àíûìåí, ºîëäàíûë¹àí êåç-êåëãåí º½ðàëäû àºòàé áåðìåéäi. Ñàÿñàòòàíóëûº ò½ð¹ûäàí àë¹àíäà ºàíäàé º½ðàëäàð ìåí ìåòîäòàð àðºûëû ìàºñàòºà æåòêåíi æ¸íå îñû ðåòòå ñàÿñè ïðàêòèêàíû» ñóáúåêòiñi ºàëàé ºàëûïòàñºàíû àéòàðëûºòàé ìà»ûçäû, ¼éòêåíi æåòêåí ìàºñàò - ¾çäiêñiç ñàÿñè ïðîöåñòåãi ¼òïåëi êåçå» ¹àíà, àë àäàìäàðäû» òiðøiëiê ¸ðåêåòiíäåãi ºûçìåò åòóøi ñàÿñè ì¸äåíèåò ì¸íi áîéûíøà îíû» ôóíäàìåíòàëäû, 츻ãi íåãiçi áîëûï òàáûëàäû. Äåìîêðèò àéòûï êåòêåíäåé, "àçàìàòòûº ñî¹ûñ æàóëàñóøû åêi æàºòû» ºàéñûñûíà áîëñà äà ºàñiðåò. ´éòêåíi îíû» ñàëäàðû æå»óøi ¾øií äå, æå»iëóøi ¾øií äå áiðäåé".

Познавательные статьи:



Где возникла философия и почему?

Относительная высота сжатой зоны бетона

Сущность проекции Гаусса-Крюгера и использование ее в геодезии

Тарифы на перевозку пассажиров