Азақстандағы 1920-30 жж. Кеңестік білім беру ісінің қалыптасуы мен ерекшеліктері, нәтижелері мен қайшылықтары.
Содержание книги
- азақстанның қазіргі заманғы тарихы» пәнінің зерттеу объектісі, пәні, зерттеу әдістері
- азақстанның қазіргі заманғы тарихы пәні бойынша негізгі деректер мен зерттеулер.
- ХХ ғасыр басындағы Қазақ жерінде өнеркәсіп ошақтарының қалыптасуы мен ахуалы.
- ХХ ғасыр басындағы Қазақстанның аграрлық жағдайы мен оның отаршылдық сипаты. П. А. Столыпин реформалары.
- ХХ ғ. Басындағы қазақ зиялыларының қалыптасуы және Олардың қызметі мен шығармашылығы.
- ж. бірінші орыс революциясы және оның өлкедегі қоғамдық-саяси қозғалысқа әсері.
- азақтардың Ресейдің І – ІІ Мемлекеттік Думаларының жұмысына қатысуы.
- Бірінші дүниежүзілік соғыс жылдарындағы Қазақ өлкесі.
- жылғы ұлт-азаттық көтеріліс, оның себептері, қозғаушы күштері, басталуы, барысы және негізгі кезеңдері.
- жылғы Ұлт-азаттық көтерілістің негізгі ошақтары мен жетекшілері.
- жылғы Амангелді Иманов бастаған көтеріліс
- жылғы көтеріліс және оның нәтижелері мен қорытындылары.
- ж. шілдедегі I жалпықазақ съезі. «Алаш» партиясының құрылуы және оның бағдарламасы.
- ж. Қазан төңкерісі, мәні, сипаты және оның Қазақстанның саяси өміріне әсері.
- ж. қарашадағы мұсылмандардың ІV төтенше съезі. Түркістан (Қоқан) автономиясының құрылуы.
- ырғыз (Қазақ) Кеңестік Социалистік Автономиялық Республикасының құрылуы және оның саяси-әлеуметтік маңызы.
- Кеңестер билігінің экономикалық іс-шаралары. Жаңа экономикалық саясат: мазмұны мен жүзеге асырылу ерекшеліктері.
- ж.ж. ашаршылық және оның салдарларымен күрес.
- Азақ жерлерінің Қазақ акср құрамына біріктірілуі (1924-1925 жж).
- ж. тәркілеу саясаты және оның саяси-экономикалық салдарлары.
- Азақстандағы 1920-30 жж. Кеңестік білім беру ісінің қалыптасуы мен ерекшеліктері, нәтижелері мен қайшылықтары.
- азақ АКСР-ның одақтас республикаға айналуы. Әлеуметтік-экономикалық, этнодемографиялық және саяси жағдай.
- Жж. Қазақстандағы ғылым мен мәдениеттің жағдайы. Қазақ кср Ғылым академиясының құрылуы.
Кітапхана ісі
1934 жылы Алматыда кітапхана техникумы, Орал мен Семейде педагогика техникумдары, Өскеменде кітапхана бөлімдері ашылды.
1939 жылы А.С.Пушкин атындағы Мемлекеттік көпшілік кітапхана ашылды.
1930 жылы-290 кітапхана,1939жылы- 3304 кітапхана, 1939жылы -5237 мәдениет үйлері мен клубтары болды.
Сурет өнері:П.Г.Хлудов шеберханасы қазақтың кәсіби кескіндеме өнерінің орталығына айналды.
Қазақстанның халық суретшісі-Ә.Қастеев(1904-1973ж) «Амангелді сарбаздары», «Түрксіб» суреттері.Суретшілер-С.Куприянов,П.Крылов,Н.Соколов т.б қазақтың дарында жастары өнерге тәрбиленді.Қазақстанның екі концерт бригадасы әскери бөлімдерге өнер көрсетті: «Калинин майданы», «Солтүстік Батыс майданы» «Сталинград майданы» «Беларусь майданы» «Тынық мұхит флотының шығыс әскери бөлімі»
Өлкеде мәдени құрылыстарды жүзеге асыруға көптеген кедергілер кездесті:
Ұлт зиялыларының аздығы,Ұлыдержавалық шовинизм,Материалдық техникалық базаның болмауы.
1924 жылы сәуірде «Сауатсыздықты жою» қоғамы құрылды.
1921-1927 жылдары 200 адам оқып сауатын ашты.
1926 жылы «Біріңғай еңбек мектебі» туралы декларция қабылданды.Сипаты:Арнаулы білім беру мен мектептері ашылды. Үш жылдық және төрт жылдық мектепттердің үлесін көбейту, Қазақ қыздарына арнап мектеп ашу.Қыздарға арналған мектептер Шымкентте, Алматыды, Түркістанда, Оралда ашылды.
1928 жылы араб әрпі латын әрпімен , 1940 жылы кириллициамен ауыстырылды.
1931 жылы «Сауатсыздықты жою туралы декрет» «Жалпыға міндетті 7 жылдық білім енгізілді».Сипаты: 15-50 жас аралығында баршаға бірдей міндетті білім беру.
Қазақ тілінде жазылған оқулықтардың авторлары:
Қ.Сәтбаев-қазақ тілінде бірінші алгебрадан мектеп оқулығын жазды.
А.Байтұрсынов-араб әрпінің негізінде жасалған қазақ әліпбимен жетілдірді.
Ә.Бөкейханов география оқулығын жазды.
Санжар Асфендияров-Қазақстан тарих оқулығын құрастырды.
1930-1932 жылдары аштық салдарынан білім беру саласы күрт төмендеді
1932 жылдың күзінде балалар үйлеріне 68 мың жетім бала орналастырлды. 1932 жылы Шығыс Қазақстанда 1687 бала қайтыс болды. 1933 жылдың 1қаңтарында 1000 астам панасыз бала есепке алынды.
Сауаттылық деңгейінің өзгерістері:
1928 жылы. Сауатты адамдар саны -28%
10%-қазақтар
14%-педтехникумдар
4%-пединституттар
1938 жылы. Сауатты адамдар саны -65%,оның ішінде қазақтар-40%
29%-педтехникумдар
8%-пединституттар
«Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген мұғалімі»атағын алғаш алған ұстаздар:С.Көбеев, С.Ақышев, А.Ақатов,Ш.Сарыбаев,Л.И.Добранская,Н.В.Волков т.б.
Жаппай сауатты қалалар пайда болды:Алматы, Қарағанды, Орал, Әулиеата, Риддер, Шымкент, Қарсақбай, Степняк өнеркәсіпті қоныстары.
ЖОО мамандары даярлау: 1919-1920 жылы Орынборда,Ордада,Семейде халық ағарту интитуттары ашылды.
1921 жылы тұңғыш жұмысшы факультеті Орынборда құрылды.
1928 жылы Қазақ мемлекеттік педагогикалық институты.1935 жылы оған Абай есімі берілді.
1929 жылы Алматы мал дәрігерлік институты.
1931 жылы Алматы мед институты
1934 жылы С.М.Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университеті.
|
