ЗӘР ШЫҒАРУ ЖОЛДАРЫНЫҢ ЖЕДЕЛ

↑

⇐ ПредыдущаяСтр 53 из 106Следующая ⇒

Гидроцеле мен фуникулоцеле

Гидроцеле мен фуникулоцеле (жұмыртқа мен ұрық бауының қабығына судың жиналуы) – құрсақ қуысының астарының қынап тәрізді өсіндісінің қуысының бітелмей қалуына байланысты пайда болатан ауру. Қалыпты жағдайда нәресте өмірге келген соң бұл өскін бітеліп, жұмыртқаны орап жатқан бөлігі оның қабығына айналады. Егер қынап тәрізді өскін ұзын бойына бітелмей қалса, онда сұйықтық құрсақ қуысынан ағып келіп жұмыртқа қабығының ішіне жиналады. Оны жұмыртқа мен ұрық бауы қабықтарының құрсақ қуысымен байланысатын су ісігі дейді. Егер қынап тәрізді өскіннің төменгі бөлігі бітеліп, жоғарғы бөлігі құрсақ қуысымен байланысты болса, ол - ұрық бауының қабығымен байланысатын су ісігі. Қынап тәрізді өскіннің тек ортасы ғана бітелмей сұйық жиналатын болса, ол - ұрық бауының қабығымен байланыспайтын су ісігі немесе ұрық бауының торсылдағы.

Гидроцеленің пайда болуы, қынап тәрізді өскіннің қабырғаларының сіңіру қасиетінің төмендеуімен және аймағының лимфа тамырларының толық жетілмеуімен байланысты сәби өсе келе ол азайып, мүлде жоғалып кетуі де мүмкін.

 Ересектерде гидроцеленің пайда болуына жарақат пен қабыну да әсер етеді.

Сурет IV.5 Құрсақ қуысы астарының қынап тәрізді өскіннің облитерациясының бұзылуы

а) жұмыртқа қабығына су жиналуы

б) жұмыртқа қабығы мен ұрық бауының байланысатын су ісігі

в) ұрық бауы қабығына су жиналуы

г) ұрық бауының торсылдағы

Клиникасы. Егер гидроцеле бір жұмыртқада болса, ұманың осы жақ бөлігі, ал екі жағында да болса, ұманың екі жағы да үлкейеді. Жұмыртқаның құрсақ қуысымен байланысатын су ісігі- шап өзегінің сыртқы шеңберінен бастап ұманың түбіне дейін созылатын сопақшалау жұмсақ серіппелі ісік. Пальпация жасағанда ауырмайды. Диафоноскопия жасағанда, су ісікке ғана тән жарқырап көрінетін белгілерді анықтауға болады. Құрсақ қуысы мен жұмыртқа қабығының арасындағы құрсақ астары өскінінің қуысындағы қақпақша болатын болса, жұмыртқа қабығына жиналған сарысу тырсылдап кернеп кетеді де , бала тынышсыздануы мүмкін.

Ұрық бауының қабығында пайда болатын торсылдақтың сырты жұмыр, дөңгелек не сопақша болып, төменгі және жоғарғы шеттері (полюстері) анық білінеді.

Гидроцеле мен фуникулоцеледе шап жарығымен ажырату диагнозын жүргізу керек. Шап жарығында, жарық дорбасындағы құрылымды құрсақ қуысына енгізгенде жарыққа тән «шұрқ» еткен дыбыс естіледі және шап аймағындағы ісік жоғалып кетеді. Жұмыртқа мен ұрық бауы қабықтарының құрсақ қуысымен байланыспайтын су ісігі болса, оның ішіндегі сұйық күш жұмсап итергенмен кірмейді. Баланы шалқасынан жатқызып ісікті ақырындап басып, сұйықты құрсақ қуысына итергенде, ісіктің көлемі біртіндеп кішірейеді. Диафоноскопияда шап жарығында жарық күңгірттеніп көрінеді.

Емдеу. Алғашқы 2-3 жылдың ішінде, құрсақ қуысы астарының қынап тәрізді өсіндісінің өздігінен бітуі нәтижесінде гидроцеле мен фуникулоцеле өздігінен жоғалуы мүмкін. Сондықтан операцияны 3 жастан бастап жасаған дұрыс. Көбінесе Винкельман (су ісігінің қабығы тілініп, ол жұмыртқа мен оның қосалқыларының сыртына қарай айналдырып тігіледі) және Росс ( қынап тәрізді өскін шап өзегінің сыртқы шеңберінде тігіліп, екі жағына байланады, төменгі бөлігінің біразы кесіп алынады, жұмыртқа қабығына сұйық шығу үшін тесік жасалады) операциялары қолданылады.

Егер 2 жасқа дейінгі балаларда жұмыртқа қабығының кернелген су ісігі жедел пайда болып, тынышсыздандырса, инемен сарысуды сорып алу керек. Содан кейін ұмасының сыртынан қап кигізіп көтеріңкіреп таңып қою керек (суспензорий), бұл жұмыртқаға түсетін қысымды уақытша азайтып, операцияны бала өскенше шегеруге мүмкіндік береді.

Ересек балаларда, егер жарақат әсерінен немесе Винкельман және Росс операцияларынан кейін аталық бездің су ісігі пайда болса, онда Бергман операциясы жасалады: су ісігінің қабығын сарысудан босатып, қайталанбас үшін түгел кесіп алып тастайды.

Варикоцеле

Варикоцеле - жұмыртқа мен ұрық бауының көк тамырларының кеңіп кетуі. Жұмыртқа мен ұрық бауының көк тамырларының кеңіп кетуі, көбінесе балалардың сол жағында және 10 жастан кейін кездеседі. 10-17 жастағы жасөспірімдерде оның кездесу жиілігі 12% жетеді. Бұл ауру екіге бөлінеді: біріншілік және екіншілік. Екінші кезектегі варикоцеле жұмыртқа венасын құрсақ қуысы астарының сыртындағы ісіктің жаншып қалуынан пайда болады. Біріншілік варикоцелені этиологиясының белгісіздігінен оны идиопатиялы варикоцеле деп те атайды. Сол жақ жұмыртқадан шығатын шырмауық венасының іштен туғаннан әлсіз болуы, оның эмбриогенезінде өте күрделі даму жолдарынан өтуіне байланысты. Бұл венаға сол жақ бүйрек венасы барып құяды. Ол, аорта мен жоғарғы шажырқай артериясы арасында қысылуы мүмкін. Сол кезде, венада қан ағуға кедергі пайда болып, қысым жоғарылап, ағыс ақырындайды. Жұмыртқадан шыққан веналық қанның ағуына кедергі жасайтын басқа да кедергілер болуы мүмкін. Жалпы мықын венасына барып құятын кремастер венасы мен ұрық ағатын жылғалық веналар бар.

Сол жақ жұмыртқа венасында қан өзінің ағу бағытын, аурудың денесінің өзгеруіне қарай, өзгертіп отырады. Егер ауру жатса, аорта мен жоғарғы шажырқай артериясының арасында пайда болатын «қысқыш» сәл босап, бүйрек венасын қысуы азаюы себепті, қан бүйрекке қарай көбірек ағады. Сонымен бірге, жалпы мықын венасының оң жаққа жететін мықын артериясымен қысылуы күшейеді. Бала тік тұрған кезде, керісінше, бүйрек венасының «қысқышпен» қысылуы қайтадан күшейе түседі де, жалпы мықын венасының оң жақ мықын артериясымен қысылуы азаяды. Сол кезде, қан бүйрек венасынан кері қарай ағып, шырмауық венасына құйыла бастайды. Жұмыртқадағы веналық анастомоздар арқылы жалпы мықын венасы жүйесіне барып құйылады. Түрегелген кезде қысымның жоғарылауынан шырмауық венасы қанға толып кетеді. Балалардың бойы өсіп, пубертатты жасқа келген кезде гидростатикалық қысымның артуы мен жыныс ағзаларына қанның көп ағып келе бастауы, жұмыртқа мен ұрық бауының веналарының кеңіп, варикоцеленің пайда болуына жағдай жасалады.

Клиникасы. Дамуы бойынша варикоцелені 3 сатыға бөлуге болады:

- І саты - кеңіген веналар ауру тек түрегеліп тұрған кезде және күшенгенде ғана анықталады;

- ІІ саты - кеңіген веналар көзге көрінеді, ұстаған кезде жұмыртқада өзгеріс анықталмайды;

- ІІІ саты - қатты кеңіп, буылтықтанған веналар жұмыртқаны алдыға итеріп, ұманың түбіне дейін түсіп жатады, жұмыртқа көлемі кішірейген, жұмсақ. ұманың сол жақ бөлігі жұқарып төмен салбырайды, кремастер рефлексі әлсірей береді. Аурулар ыңғайсыздық, ауырсыну сезінбейді, диагноз көбіне профилактикалық тексеру кезінде қойылады.

Веналық қан ағу, нашарлаған жұмыртқада морфологиялық өзгерістер пайда болып, біртіндеп сперматогенез бұзылады. Уақыт өте келе, екінші жұмыртқаға да кеселі тиеді де, ақырында бедеулікке әкеліп соғуы мүмкін.

Емдеу. Варикоцеленің ІІ-ІІІ сатысы бар балаларға дереу операция жасау қажет. Балаларда да, ересектерде де операция Иванисевич және Паломо әдістері бойынша жасалады. Иванисевич операциясы жасалғанда жұмыртқа венасын байлау арқылы қанның кері ағуы тоқтатылады, ал Паломо тәсілінде, жұмыртқаға келетін артериялық қанның көлемін азайту үшін, жұмыртқа венасымен бірге жұмыртқа артериясында байлайды. Жұмыртқа венасының бүйрек жақ бөлімін сәл кесіп, жұмыртқаны сығымдап іркіліп қалған қанды шығарып тастауға тырысу керек. Сонда жұмыртқаның веналарының қуысы тартылып, тез қалпына келеді.

Иванисевич операциясынан кейін жұмыртқа венасынан басқа жұмыртқаны бүйрек венасымен байланыстыратын ұсақ веналар болуынан қайталану (рецидив) (15%-ға дейін) болуы мүмкін. Палом операциясынан кейін жұмыртқа венасы мен артериясын бөліп алу барысында өте мұқият болу керек, өйткені лимфа тамырларының қоса байланып кетуіне байланысты жұмыртқа қабына су жиналуы мүмкін.

ШАП ЖАРЫҒЫ

Шап жарығы балалар жасындағы хирургиялық аурулардың ең көп тараған түрлерінің бірі. Көбінесе шап жарығы бір жақты және оң жақтан сол жағына қарағанда екі-үш есе жиі кездеседі. Шап жарығы, аталық бездің ұмаға түсу үрдісіне байланысты, көбінесе ұлдарда кездеседі. Жүре пайда болған жарықтар өте сирек кездеседі, әдетте 10 -13 жастағы ұлдарда, ауыр күш түсіру және алдыңғы құрсақ қабырғасының айқын әлсіздігі кезінде байқалады.

Балалардағы жарықтар, туа біткен болуына байланысты олар ішкі шап сақинасы арқылы шап арнасына түседі, яғни қиғаш болып келеді. Тік жарықтар балаларда өте сирек кездеседі.

Жарықтардың екі түрі бар – шап және шап-ұма жарығы. Шап-ұма жарығы, өз кезегінде ұрықбаулық және аталық бездік жарықтар болып ажыратылады. Ең жиі, ұрықбаулық жарық кездеседі (90%). Бұл кезде қынаптық өсінді жоғарғы және ортаңғы бөлімінде ашық, бірақ төменгіден аталық бездің өзіндік қабығын түзіп бөлінген. 10% жағдайларда кездесетін аталық бездік жарық кезінде құрсақтық өсінді барлық ұзындығы бойында ашық болып қалады. Сондықтан, кейде жарық қабында аталық без жатыр деп қателеседі. Шындығында без одан серозды қабықтармен бөлінген және тек оның қуысына итеріледі.

Сурет IV.6. Шап жарықтары: а) шап шарығы

 б) шап-ұманың жұмыртқалық жарығы

 в) шап-ұманың ұрық баулық жарығы

Жарық қабында балаларда ащы ішек ілмектері, ал ересек жаста шажырқай жиі болады. Қыздарда - жарық қабында негізінен аналық безін табады, кейде түтікпен бірге, болады. Тоқ ішек шажырқайы ұзын болғанда жарық қабында соқыр ішек теболуы мүмкін. Бұл жағдайларда жарық қабығының артқы қабырғасы болмайды (тайғанағыш жарық).

Клиникалық көрінісі. Шап аймағында, әдетте, кішкентай томпаю анықталады. Жаңа туған нәрестелердің шап аймағында айқайлау және мазасыздану кезінде үлкейетін, ал тыныштықта кішірейетін немесе жоғалатын томпаю болады. Томпаюды сипап қарағанда ауырсынбайды, шап аймағындағы түзіліс домалақ (шап жарығындағыдай) немесе сопақша (шап ұма жарығында) пішінде болады. Шап-ұма жарығында, томпаю ұмаға түсіп, ұманың бір жақ көлемінің ұлғаюы (ұманың асимметриясы)мүмкін. Түзілістің консистенциясы эластикалы. Бала жатқан кезде, әдетте, жарық қабын құрсақ қуысына кіргізу оңай, және өзіне тән ішек шұрылдауы естіледі. Жарық құрамын ішке кіргізгеннен кейін, сыртқы шап сақинасын жақсы пальпациялауға және оның өлшемдерін анықтауға болады. Мұнымен бірге бала жөтелгенде «түрткі» симптомы анықталады. Қыздарда шап жарығы кезіндегі томпаю домалық пішінді және сыртқы шап сақинасында болады. Жалпы көлемі үлкен болғанда, томпаю үлкен жыныс еріндеріне түседі. Ересек балаларда жарық үнемі шығып тұрмауы мүмкін, мұндайда күшену, жөтелу, физикалық жаттығулардан кейінгі қарау қолданылады. Ұрық бауы элементтерінің жуандауы, шап сақинасының кеңеюі, анамнездік мәліметтер және «түрткі» симптомы күмәнсіз диагноз қоюға көмектеседі.

Шап жарығын, негізінен аталық бездің қабықтарына қатынаспалы су толуымен, әсіресе ол жарықпен біріккен болса, ажырату керек. Бұл жағдайларда диагноз, әдетте жарық деп шешеді. Әдеттегі аталық без қабықтарына қатынаспалы су толуымен жарық арасындағы ажырату диагнозын жүргізу қиындық тудырмайды. Су толу кезіндегі ісік - тығыз-эластикалық консистенциялы, кистозды және жарық өткізеді. Таңертең ол кіші өлшемді және болбыр болады да , кешке үлкейеді және керілген болады.

Емі. Шап жарығының емінің жалғыз радикальды әдісі – операция. Қазіргі кездегі наркоз беру әдістері жаңа туған нәресте кезеңінен бастап кез келген жаста операция жасауға мүмкіндік береді. Егер операция жасауға салыстырмалы қарсы көрсеткіштері болса (басынан өткізген аурулары, гипотрофия, рахит және т.б.) сырқаттану асқынбаған жағдайларда операцияны үлкенірек жасқа ауыстырады (әдетте 6-12 айдан асқанда).

Құрсақ қуысымен қатынас, балалардағы жарықтың негізгі себебі болуына байланысты, оперативті араласудың мақсаты – жарық қабын алып тастау. Ересектерде алдыңғы құрсақ қабырғасын қатайту маңызды, ал балаларда соншалықты маңызды емес. Балаларда қолданылатын операция әдісі қарапайым. Наркоз беріп, теріні тіледі де, с ыртқы қиғаш бұлшық еттің апоневрозын, сыртқы шап сақинасын және апоневрозының пупарт байламына өтетін жерін ашады. Одан кейін екі анатомиялық пинцеттермен ұрық бауы элементтерін жауып тұратын фасцияны ұзына бойымен ажыратады және жарық қабын бөліп алады. Қапты бөліп алған кезде қан тоқтататын қысқыштармен оны қысады да және сол қол саусақтарымен жазады. Бөліп алуды мойынан жүргізеді. Қапты қарау үшін оны ашады, мойнынан тігеді, екі жағында байлайды және кесіп ашады. Жарық қабының мойынын жақсы бөліп алғанда оны кесіп алғаннан кейінгі қалдығы, бірден жоғары бұлшық еттер астына кетеді.

Әсіресе аталық бездің жарығы кезінде және көп реттік қысылудан кейінгі тыртықты үрдіс кезінде жиі кездесетін, қаптың дистальдық бөлігін бөліп алу қиын болса, жарық қабының біраз бөлігін қалдырады. Тайғанақты жарық кезінде жарық қабының мойны ішінен, кисеттік тігіспен тігіледі. Сонымен 5 жасқа дейінгі балаларға Дюамель-Краснобаев әдісімен, 5 жастан ересек балаларға Мартынов әдісімен шап өзекшесіне тігіс салу операциясы қолданылады.

 Қысылған шап жарығы.

Қысылу шап жарығының асқынуы болып табылады. Бұл кезде шап қабына түскен ішек ілмегі немесе оның шажырқайы жарық қақпасында қысылады, олардың қан айналымы мен қоректенуі бұзыла бастайды. Қысылудың себебі құрсақ ішілік қысымның жоғарылауы, ішек функциясының бұзылуы, метеоризм және т.б. деп саналады.

Клиникалық көрінісі. Ата-аналары әдетте бала мазасызданып, жылап, жарық томпаюы аймағындағы ауырсынуға шағымданған уақытты нақты көрсетеді. Пальпация кезінде ол керілген болады, және қатты ауырсынады, құрсақ қуысына кірмейді. Кейіннен ауырсынулар басылады, бала селқос болады, жүрек айну немесе құсу байқалады, нәжістің бөлінуі тоқтауы мүмкін.

Қысылған жарықтың ажырату диагностикасы анамнез және қарау мәліметтеріне негізделеді. Анамнезде шап жарығы болуы анықталса, қысылуды анықтау қиындық тудырмайды. Өмірінің бірінші айындағы балаларда, қысылған шап жарығын, ұрық бауының жедел пайда болған кистасынан және шап лимфаденитінен ажырату қиынға түседі. Күмәнді жағдайларда дәрігер қысылған шап жарығы диагнозын таңдайды және операция жасау арқылы диагноз анақтыланады. Қысылған шап жарығы диагностикасындағы қиындықтар, сонымен қатар, жалпы көріністері бастапқы кезде байқалмайтын, қыздардағы аналық бездің қысылуы кезінде пайда болады. Аналық бедің және оның түтігінің өліеттену қаупі болса, шап жарығы қысылуына шамалы күдіктенудің өзінде, қыздарда операцияны жедел жүргізу қажет. Балаларда, шап жарығы қысылуының ішек ілмектерінің жақсы қан айналымы, тамырлардың эластикалылығы және қысатын сақинаның аз қысымымен көрінетін өз ерекшеліктері бар. Балаларда жарықтың өздігінен жиі түзетілуіне қарамастан жедел оперативтік араласуды қажет ететін асқыну байқалады.

Емі. Әлсіз, шала туған балаларда немесе терапевтік қарсы көрсеткіштер болған кезде, қысылудың алғашқы 12 сағатында жарықтың өздігінен түзелуіне жағдай жасауға бағытталған консервативтік емді жүргізуге болады деп есептеледі. Бұл мақсатта 0,1% атропин ертіндісін және 1% промедол ертіндісін (0,1 мл/жасына есебімен) енгізеді, 15-20 минутқа жылы ванна тағайындайды, одан кейін баланың жамбасын көтеріп жатқызады (Тренделенбург әдісі). Жарықты қолмен түзетуге тырыспау керек, өйткені бұл кезде қысылған мүшелердің зақымдалуы мүмкін. Консервативтік емнен әсер болмаған жағдайда, 1,5-2 сағат ішінде шұғыл операция жасау қажет.

Қысылған жарық кезіндегі операция техникасы, оны түзету алдында жарық қабы құрамын қарау қажеттілігімен ерекшеленеді. Қарап, тексеріп болғаннан кейін, қысып тұрған сақинаны және сыртқы қиғаш бұлшық еттің апоневрозын кеседі, қысылған ішекті тартады, қарайды (ретроградты қысылу мүмкіндігі) және орнына кіргізеді, қысылу салдарынан өзгерген шарбыға резекция жасалады. Ішектің қан айналымы бұзылған кезде шажырқайға 0,25% новокаин ертіндісін енгізеді және жылы физиологиялық ертіндіге матырылған салфеткалармен жылытады. Егер ішектің тіршілік қабілеті күмән тудырса, өзгерген бөлікке резекция жасалады. Жарық қабын алып тастағаннан кейін, Мартынов бойынша шап өзегінің пластикасын жүргізеді.

Қысылған шап жарығын оперативтік емдеу нәтижелері араласу мерзіміне тәуелді. Өлімділік шамамен 0,5% құрайды.

Познавательные статьи:



Алгоритмические операторы Matlab

Конструирование и порядок расчёта дорожной одежды

Исследования учёных: почему помогают молитвы?

Почему терпят неудачу многие предприниматели?