I бөлім, Жалпы ережелер

↑

▷ Содержание

Стр 1 из 5Следующая ⇒

49-сұрақ.Толеранттылық тәрбие бағыттары.Толеранттылыққа тәрбиелеу - басқа өмір салтына, көзқарасқа, құндылықтарға деген төзімділікке тәрбиелеу. Сыныптан тыс сабақтар, ұжымдық-шығармашылық жұмыстар тәрбиеленушірдің өзгелерге деген төзімділігін, кез келген жаңа ортаға тез үйреніп, қалыптасуына мүмкіндік береді. Толеранттылыққа тәрбиелеу барысында келесі бағыттарды қарастырған жөн: 1. Барлық адами қасиеттерге сыйластықпен қарау;

2. Әрбір адам – бірегей тұлға екенін түсіну және адамдар арасындағы

айырмашылықты сыйлау;

3. Өзара толықтыру принципін дамудың негізгі белгісі ретінде түсіну. Студенттердің әртүрлілігі бірін-бірі толықтыратын элемент екендігін өздері түсінуі керек.

4. Өзара тәуелділік принципін заманауи іс-әрекет негізі ретінде қолдану керек.

Студенттерді мәселені біріге шешуге және тапсырманы орындау барысында өзара

төзімділікке үйрету;

Нәтиже ретінде әлем мәдениетіне тарту. Студенттер тәжірибе барысында басқа

адамдарға деген сыйластық және тӛзімділікті қалыптастыруына әсер ету;

Студенттерді толеранттылыққа тәрбиелеуде куратордың атқаратын жұмысының

маңызды зор. Кураторлар топтағы студенттердің жас ерекшелік, ұлттық индивидуалды ерекшеліктерін, әр бір студенттің топпен қарым-қатынасын ұйымдастырушы. Студенттерді толеранттылыққа тәрбиелеуде куратордың жұмысы адекватты болып табылады, себебі индивидуалды және эмоционалды күшке ие. Сонмен қатар ЖОО-ғы тұлғааралық, ұлтаралық қарым-қатынастың ұясы болып табылатын студенттер тобымен жұмыс жасайды. ЖОО-да студенттерді толеранттылыққа тәрбиелеудің әсерлі болуына олардың ұжымда бірлесе жұмыс жасауы әсер етеді. Студенттердің бойындағы толеранттылықтың эффективтілігі ұлттық және ұлтаралық сферадағы мінез-құлықтық дағдының және сенімнің, білімнің қалыптасу тұрғысынан қаралуы керек. ЖОО-ны студенттеріне толеранттылыққа тәрбиелеу үшін күрделілік деңгейіне қарай дәстүрлі және дәстүрлі емес формадағы жұмыс әдістері қолдануға боладыконкурстар, тренингтер ӛткізу. Толеранттылыққа тәрбиелеу интеллектуалды, рухани-адамгершілік, эстетикалық, еңбек, патриоттық, құқықтық т.б. бағыттарда да дамиды. Осыған орай ұлттық тәрбиені негізге ала отырып сабақтан тыс іс-шараларды ұйымдастыру арқылы ЖОО-ны студенттерін толеранттылыққа тәрбиелеуді іске асыруға болады. Осылайша, ұлттық тәрбие беру негізінде толеранттылыққа тәрбиелеу үшін өткізілетін іс-шаралар жүйелі және кешенді түрде жүргізілсе, топ кураторларының бірлесіп атсалыса, сондай-ақ студенттер қызыға қатысқанда ғана тәрбие жұмыстары мақсатына жетіп, нәтижелі болады. Отандық және шетел психологиясында толеранттылық мәселесін анықтаудың бірнеше бағыттары дамуда:
– толеранттылық психофизиологиялық түсінік және оның әсер етуіне сезімталдықтың төмендеуі нәтижесінде қандай да бір жағымсыз факторға бағытталуды білдіреді;
– толеранттылық сезімталдықтың төмендеуі олардың қайталанатын әсер етуі нәтижесінде қалыптасатын фрустрация немесе стресстердің бар болуына психологиялық беріктік ретінде қарастырылады;
– толеранттылық феномені үш позицияда: «Мен және Сен» антропологиялық мәселелері контекстінде, құндылық мәселелерінің аксиологиялық аспектілерінде және праксеология, жекеше қатынас әрекетінде қарастырылады.Толеранттылық бойынша көптеген педагогикалық жұмыстар «ағартушылық бағыт» тұрғысынан (анық немесе анық емес) қарастырылады: толеранттылық пен күштемеудің бұндай дұрыс идеясын анық, жан-жақты және табанды түсіндіру жеткілікті – өйткені бұл сол идеяға табыс әкеледі, ол «жұмыс істей» бастайды. Бұл жерде өте маңызды құрылым – толеранттылық феноменінің психологиялық, тұлғааралық мазмұны адекватты және тиімді педагогикалық стратегияны тудыруды осыған сай шарттар мен механизмдердің дамуын жалпы қиын түрде күтуге тура келеді. Бұл жағдайда толеранттылықтың маңыздылығы мен қажеттілігі тақырыбына декларация мен жолдауларға барлығын тарту тәуекелі артады.

Толеранттылық қандай да бір «фактордың» (ішкі немесе сыртқы) әрекетінің механикалық нәтижесі болып табылмайды, мысалы; созылмалы толеранттылық – бұл адамның саналы, ойлы және жауапты таңдауы, нақты қарым-қатынас құру бойынша оның жеке көзқарасы мен белсенділігінің көрінуі (Экзистенциональдық-гуманистік амал).Толеранттылықтың психологиялық мазмұны жеке қасиеттерге, сипаттамаларға таңылмауы керек – бұл бірнеше «базалық өлшемі» бар күрделі, көпаспектілі және көп компонентті феномен (Диверсификациялық амал).Толеранттылықтың күрделі «анатомиясында» оның психологиялық негізі мен негізгі өлшемі толеранттылықтың тұлғалық өлшемі – құндылығы, пікірі, тұлғалық құрылымы болып табылады (Тұлғалық амал).Толеранттылықтың барлық әралуан түрлері мен формаларының ішінен біз үшін адамның жалпы толеранттылығы тұлғааралық толеранттылық болып табылады: толеранттылық тұлғааралық диалог сияқты басқалармен өзара қарым-қатынаста және тұлғаралық өзара әрекетте қатынастың ерекше тәсілі ретінде (Диалогтық амал).Біртұтас толеранттылық – ең алдымен өзінің тұлғалық негізінде – тек қана сыртқы әсерлердің нәтижесі бола алмайды: толеранттылық қанша қалыптасса, сонша дамиды; толеранттылықтың қалыптасуына көмек – бұл даму үшін жағдай жасау (Фасилитативтік амал)

44-сұрақ.Толеранттылық-ұлттар бірлігін сақтаудың басты құралы.Толеранттылық – бұл жергілікті халықтың басқа ұлт өкілдеріне және басқа діндегі адамдарға түсіністікпен қарап, оларды қудаламауының белгісі. Жалпы толеранттылық өркениетті қоғамға тән құбылыс. Мұндай қасиет тұтас ұлттың басына бір күнде орнай салмайтыны белгілі. Бұл – халықтың сана-сезімінің, дәстүрінің, рухани байлығының кемелденгенінің айқын көрінісі. Осы тұрғыдан алып қарасақ, Қазақстандағы қоғамдық қарым-қатынастардың белгілі бір дәрежеге көтерілгенін байқаймыз.

Елімізде ұлтаралық татулықтың салтанат құруы – біз мемлекеттің негізін құрайтын қазақ халқының саяси мәдениетінің биік деңгейге көтерілгенінің белгісі. Біле білсек, толеранттылық – үлкен құндылық. Мұны тәуелсіздікке қол жеткізген 20 жылдағы маңызды жетістігіміз десек артық айтқандық болмас еді. Қазақстандағы полиэтникалық қоғамда негізінен екі мәдениеттің үстемдік құрып отырғаны белгілі. Біріншісі, сөз жоқ қазақ мәдениеті. Бұдан кейінгі орында орыс мәдениеті тұр. Дәл қазір өзге ұлт өкілдерінің діні мен салт-дәстүрін жаңғыртуға барынша жағдай жасалған. Осындай ынтымақты тірлікке дүниежүзінің көптеген елдері қол жеткізе алмауда. Керек десеңіз, Қазақстан – Орталық Азияда ұлтаралық татулықты сақтап, алауыздыққа жол бермеген жалғыз ел. Бүгінде кең-байтақ қазақ жерінде 11 тілде жастарға тәлім беретін мектептер жұмыс істейді. Біздің билік мұндай білім ошақтарының барлық шығындарын көтеріп отырғаны белгілі. Осыдан-ақ еліміздегі өзге ұлт өкілдеріне қандай жағдай жасалғанын бағамдай беруге болады. Сондай-ақ, мұндай мектептер өзге ұлт өкілдері жастарының қазақ тілін оқып-үйренуіне негіз болып отырғанын тілге тиек ете кетуіміз керек. Бұдан басқа ел аумағында 13 тілде түрлі радиохабарлар тарайтыны белгілі. Бұны үлкен жетістік деп айтуымызға қақымыз бар.Қазіргі таңда өзге ұлт өкілдері Қазақстан халқы Ассамблеясының маңайына топтасып, өзінің салт-дәстүрі мен мәдениеттерін дамытуда. Осы орайда 1995 жылы құрылған Қазақстан халқы Ассамблеясының алатын орны ерекше. Бүгінде бұл аталған достық шаңырағы қазақ жерінде тіршілік ететін ұлттық-мәдени орталықтардың басын қосатын және аз ұлттардың мүддесін қорғайтын мекеме есебінде нәтижелі жұмыс жасауда.Қазақстандағы аз ұлттардың өкілдерінің мұқтаждығын өтеуге, ұлтаралық қарым-қатынас аясында үйлесім орнатуға барынша жағдай жасалған. Барша ұлттардың азаматтық, саяси, экономикалық, әлеуметтік, мәдени құқықтарын қорғауға байланысты жүзеге асырылатын шаралар халықаралық стандарттарға сай және осы орайда өзге мемлекеттерге үлгі бола алатынын айта еткен жөн. Сонымен бірге Қазақстанда жүзеге асырылып отырған ішкі саясаттың тағы бір ұтымды тұсы қазақстандықтарды түрлі діни конфессияларға деген толеранттылыққа тәрбиелеумен сабақтас. Соңғы жылдарда Республиканың түпкір-түпкірінде бой көтерген түрлі діни мекемелердің (мешіт, православие приходы, католиктердің костелы, ғибадатханалар және т.б.) жанданған құрылысы мемлекеттің өзара үйлесімді қоғамдық дамуға тиімді жағдай жасағандығын дәлелдей түседі. Өзара сыйластық пен төзімділікке, бейбітшілік пен келісімге негізделген қоғамдық қатынастар әлем сахнасында Қазақстанның шынайы имиджін қалыптастыруға игі ықпал жасауда.Мұны елімізге келіп, қоғамдық-саяси жағдайды сараптаған саясат-танушылардың өздері де айтып жүргені белгілі. Тәуелсіздікпен бірге есейіп келе жатқан Ассамблея еліміз үшін үлкен мән-мағынаға ие. Бүгінде қоғамдық институтқа республика бойынша 820 мәдени орталық мүше. Қой үстіне бозторғай жұмыртқалаған бүгінгі өміріміз дүниежүзіне үлкен үлгі-өнеге болып отырғаны даусыз. Қазақстандағы қоғамдық-саяси жағдайды сараптаған адам қазақ жерінде қандайда бір ұлтқа қатысты ксенефобиялық көзқарастың жоқ екенін бірден байқайды. Қазақ халқы Кеңес Одағы тарапынан аштық пен репрессияның тауқыметін көп тартқан ел. Бірақ біздер КСРО-ның заңды мұрагері Ресейге қарсы ешқандай өшпенділік пиғыл танытпадық. Ал басқа елдерде мұндай жағдай керісінше сипат алғанын көзіміз көрді. Іргеміздегі Ресейдің өзі әлі күнге дейін Кавказ бен Орталық Азияның кейбір халықтарына қатысты жағымсыз көзқарастан арыла алмай отыр. Өркениеттің шыңына шықты деген Францияның өзінде Ислам дініне қатысты қайшылықты көзқарастар туындап, үлкен мәселеге айналып отырғаны жасырын емес. Осындай жайттарды еске алғанда еліміздегі қалыптасқан толерантты қоғамның мәні мен мазмұнын жете түсіне бастайсың. Бұдан басқа Мемлекет Басшысы Нұрсұлтан Назар-баевтың Астана төрінде әлемдік дінбасылардың құрылтайын өткізіп, төрткүл дүниедегі тәрбие мен бейбітшілікті, лаңкестікке қарсы күресті талқылау бүгінде маңызды ғаламдық іс-шараға айналып отыр.Алдағы уақытта толеранттылық біздің халқымыздың күнделікті өмірінің дағдысына, дәстүріне айналуы керек. Сондай-ақ, біздер толерантты қоғам арқылы ұлттық болмысымызды жойып алмауға баса мән берген жөн. Қайта керісінше толерантты қоғамды пайдаланып тілдік, ұлттық басымдылыққа жетудің жолдарын қарастырғанымыз абзал. Мәселен, Қазақстан халқы ассамблеясы 2008 жылы Алматы қаласындағы «Достық үйі» жанынан «Лингва» тілдерді оқыту орталығын ашуды қолға алған болатын. Осы орталықта соңғы жылдары 150-ден аса мемлекеттік тілді үйренуші әртүрлі этнос өкілдері және 50-ден аса орыс тілін үйренуші шеттен келген қандастарымыз бітіріп шықты. Үстіміздегі жылы Астана қаласында «Тілдарын» тілдерді оқыту технологияларының әдістемелік орталығы ашылды. Мұның бәрі мемлекеттік тілді дамытуға бағытталған нақты істер. Сонымен қатар әр этномәдени бірлестіктің осы бағытқа арналған арнайы бағдарламалары жүзеге асырылуда. Мысалы, Орыс қоғамы бірлестігі «Тіл - халық жанын танудың кілті», «Ахысқа» түрік қоғамы «Мемлекеттік тіл - менің тілім» конкурстары, өзбек орталығы «Мемлекеттік тілді білу - парызың» олимпиадасы, корей қауымдастығы «Мемлекеттік тіл - достық тілі» жастар форумы сияқты бағыттар арқылы мемлекеттік тілдің қолдану аясын кеңейту, өз этностық тобын қоғамдық белсенділікке тарту бағытында жұмыс атқарып жатыр.

Жақында Ассамблеяның кезекті сессиясында Мемлекет Басшысы Нұрсұлтан Назарбаев, қазақ тілі – елімізді мекендейтін халықтарды тұтастыратын негізі құрал деп ашық айтты. Осы ретте біздер Президентке қолдау көрсетіп, қазақ тілін дамытуға өзіміздің үлесімізді қосуымыз керек. Өйткені, қазақ мәдениеті әлемдік өркениеттің бір пұшпағы болып саналады. Келешекте мәдениетіміз адамзат өркениетінің азығына айналуы керек. Кезінде тілші ғалымдарымыз қазақ тілінің 15 томдық түсіндірме сөздігін жасап шығарғаны белгілі. Білген адамға бұл – үлкен байлық. Алдағы уақытта қазақ тілін дамыту үшін осы түсіндірме сөздікті қайта басып шығарсақ орынды болар еді. Сондықтан ұлттық, тілдік мәселелер өте нәзік дүние екенін естен шығармауымыз керек. Тіл – халықтың қорғаны. Алдағы уақытта мемлекеттік тілді білмейтін азаматтар, қазақ тілінің тұғырына қонуын қоғамдық қайшылық деп қарамау керек. Өйткені, қазақ тіліне қатысты мәселе кеше-бүгін ғана туындаған жоқ. Бұл мәселе Кеңес заманында да өзектілігін жоймағаны белгілі. Сондықтан біздер толерантты қоғамға арқа сүйеп, тіл мәселесін түбегейлі шешіп алуымыз керек.

Қазақстан халқы ассамблеясының V сессиясында Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев «Қоғамдық келісім - Қазақстанның тұрақтылығы мен дамуының негізі. Бұл - ойдан шығарылған формула немесе саяси қалып емес, бұл - біздің ішкі саясатымыздың өзегі. Бірақ ол күн сайын нақты да көрнекті әрекеттермен толығып отыруы керек» - деп, біздің негізгі бағытымызды айқындап берген болатын. Осы орайда қоғамдық келісімнің мемлекеттің тұрақты дамуының кепілі екені айқын ақиқат. Бұл үрдіске қоғам еркін таңдау жолымен қатысуы керек. Қоғамдық келісім жолында мемлекеттік және азаматтық қоғам институттарының этносаралық және конфессияаралық қатынастар саласындағы бағытты анықтау бойынша үйлесімді өзара іс-қимыл жасауының маңызы зор.

Қоғамдағы түрлі әлеуметтік және этностық топтар арасындағы және мемлекетаралық қатынастардағы келісімге қол жеткізу мәселесі - бағзы тарихтан мемлекет өміріндегі басты сұрақтардың бірі. Осы құбылыстың мәнін ашатын «консенсус» (лат. тіл. Соnsenus - келісім, ынтымақ, жарастық) термині, қоғамдық келісімнің қандай да болмасын деңгейде, саяси және әлеуметтік дамудың барлық формасында кез келген қоғам үшін қажет екенін айғақтайды. Сондықтан да қоғамдық келісімнің қалыптасу, даму және нығаюының заңдылықтары әлі талай зерттеулер мен пікірталастардың тақырыбына айналары сөзсіз.

Өмірдің өзінен көріп отырғанымыздай, қоғамдық келісім маңызды саяси-идеологиялық құндылыққа айналды. Ол қоғамның жемісті экономикалық, саяси дамуының алғышарты бола отырып, ұлттық мүддемізбен терең тамырлас және оның бет-бейнесін айқындайды. Осы мәнде қарасақ, қоғамдық келісім қағидасы - мемлекет пен азаматтық қоғам институттарының «қоғамдық келісім мен саяси тұрақтылықты» сақтауды қамтамасыз ету бойынша рөлі белгіленген Қазақстан Республикасы Конституциясының сарқылмас әлеуетін аша түседі. Өз кезегінде Конституция - азаматтардың қоғамдық-саяси өмірге толыққанды қатысуына және олардың саяси шешімдер қабылдауға ықпал етуіне мүмкіндік беретін қоғам дамуындағы қуатты ұйыстырушы күш.Конституцияның 11 нормасы, этносаралық қатынастар саласындағы ұлттық өлшем ретінде еліміздегі ұлысаралық қатынастарды реттейді. Онда осы саладағы заңнаманы жетілдірудің алғышарттары айқындалған. 2007 жылғы конституциялық реформалар нәтижесінде Қазақстан халқы ассамблеясы, одан сайланған депутаттар арқылы заң шығару процесіне қатысуға мүмкіндік алды. Осы арқылы қоғамдық келісім мен этносаралық келісімді және ұлттық бірлікті нығайтуға бағытталған жаңа қатынастардың дамуына жол салынды. Оның ішінде 2008 жылы қабылданған «Қазақстан халқы ассамблеясы туралы» заңда бұған дейін этносаралық қатынастар саласында қолданылып келген терминологиялық аппарат жаңартылды. Еліміздегі ұлттық-мәдени орталықтар ресми түрде этномәдени қоғамдық бірлестіктер болып қайта тіркеуден өтті.

Сонымен қатар қоғамдық келісім мен этносаралық толеранттылықтың қазақстандық үлгісінің негізінде қалыптасқан Қазақстандық табыс формуласының негізгі ережелері «Қазақстанның ел бірлігі доктринасында» көрінісін тапты. Ел бірлігі доктринасында «біз бәріміз, бір Отанның ұлдары мен қыздары екендігімізді, ал біздің Тәуелсіздігіміз - сан ұрпақтың орындалмаған арманы, халқымыздың ерен еңбегінің, ерлігінің және ерік-жігерінің жемісі екендігін әрқайсымыз түсінуге тиіспіз. Тәуелсіздік пен мемлекеттігімізді дамыту - біздің басты құндылығымыз болып табылады» деп көрсетілген. Осы ұстаным тамыры тереңде жатқан, ел азаматтарын ұлы мемлекеттік мұраттарға бастайтын асқақ идеядан өрбиді.Ел ырысын еселеуді көздеген көреген саясаттың нәтижесінде елімізде экономикалық өрлеумен қатар ел бірлігі, тұрақты даму, бейбітшілік пен келісім құндылықтарының базасында жаңа қазақстандық дәстүр мен ділдің негізі жасақталды. Осы құндылықтар қоғамдық идеялогияның бастауы болды. Қоғам оны терең қабылдап - сонымен өмір кешуде. Базалық құндылықтар Қазақстан қоғамының ұйыстырушы факторына айналды. Ел тәуелсіздігі жарияланғаннан бергі уақыттарда жүзеге асырылып жатқан ішкі саясат Қазақстан қоғамында ұлтаралық ынтымақтастық пен халықтар достығының көркейіп дамуына қолайды жағдай тудырды. Бүгінгі республикамыздағы діни конфессиялар мен ұлттар, ұлыстар арасындағы қарым-қатынастар отандас халықтардың шынайы достық пейілдерін паш етеді. Бір шаңырақ астында татулығы жарасып, ел тарихын жасасып жатқан жүз отыздан астам ұлт өкілдері қазіргі таңда өздерін «қазақстандықпыз» дегенді мақтанышпен айта алады.

Дүниежүзінде көп ұлтты мемлекеттер баршылық. Алайда саяси-экономикалық өмір айнасындағы соңғы кездердегі дағдарыстардың салқыны көп ұлтты елдің береке-бірлігіне іріткі сала алмаған дәл Қазақстандай мемлекетті әлем бүгінде феномен ретінде қабылдайды.Қазақстан көпұлттық мәдениет пен бірлікті дамытуға бағытталған ішкі саясатты ұстанып келеді. Мұнда әр халықтың өз мәдениеті мен дәстүрін көркейтудің мүмкіншіліктер аясы кең.ҚР Президенті Н. Назарбаев өзінің Қазақстан халқына жолдауында: «Дамуымыздың маңызды алғышартына айналған Қазақстандық бірліктің өнегелі үлгісі ғаламшардағы мемлекет басшылары мен конфессия жетекшілерінен лайықты бағасын алды», – деген еді. Тәуелсіздік жылдарында өзінің серпінді күш-қуатымен әлемдік интеграцияға бет алған Қазақстан өзге мемлекеттерді қол жеткізген жетістіктерімен таң қалдыруда.

47-сұрақ.Шығармашылық ортада толерантты тұлға қалыптастыру.Қазақстан Республикасының ұлттық білім саясатының жаңа басымдылығы - адамгершілігі жетілген, дүниетаным мәдениеті жоғарғы деңгейдегі қоршаған ортаны жағымды қабылдайтын, заманауи көп мәдениетті және көп ұлтты ортада белсенді жасампаз қызметке дайын жаңа үлгідегі адамды қалыптастыру міндеті болып табылады.Жаңа міндеттерді шешу білім үрдісін ұйымдастырудың жаңа тәсілдерін, білім, ептілік пен шеберлікті меңгеріп қана қоймай, сонымен қатар көп ұлтты ортада жан-жақты қатынасқа қабілетті адамды тәрбиелеу және дамыту мәселелерін шешуге бағытталуын талап етеді. Бұл адамгершілік құндылықтарына негізделген басқаша ойлауға шыдамдылық, түсінік пен ынтымақтастыққа дайындығын көрсетуге қабілетті тұлғаны тәрбиелеу үшін аса маңызды және айтарлықтай деңгейде тұлғаны әлеуметтендіру процесін жандандырады.
Осы жағдайларда, колледж, білім жүйесі алдында төмендегіндей міндеттер қойылады:
- рухани, ұлттық мәдениеттен бастау алатын әлеуметтік белсенді шығармашылық тұлға тәрбиелеуге көмектесу;
-оқушыларға толерант жөнінде ұғым қалыптастыру;
-өзге пікірлерге шыдамдылық танытуға тәрбиелеу;
-оқушылардың құқықтық мәдениетінің жоғары деңгейін қалыптастыру.

Оқу орындарында толеранттықты тәрбиелеудің аса маңызды шарттарына төмендегілер жатады: оқытушының жалпы және ұлттық мәдениеті, ынтымақтастық, өзара іс-қимыл мәдениеті; оның мінез-құлықта көрініс табуы; кәсіби шеберлік; қауымның оқытушылық қабілеті ықпалы, ұлттық және эмоциялық бай ортаның мүмкіндіктерін пайдалану. 1995 жылы ЮНЕСКО бас мәслихатымен қабылданған Толеранттық принциптерінің декларациясына сәйкес «толеранттық – мәдениеттердің бай және біздің әлемнің әр алуандығын дұрыс түсіну, сыйлау, қабыл алу, бұл әр алуандықтың үйлесімділігі, бұл кеңпейілдік, мәдени соғысты бейбіт мәдениетке алмастыратын жағдай жасайды...»

Балаларға арналған шағын әңгімелерін жазуда, ол орыс жазушыларының (Крылов, Толстой т.б.), орыс педагогтерінің (Ушинский. Паульсон) шығармаларын үлгі етті, немесе солардың кейбір қызғылықты әңгімелерін казақ тіліне аударды, аударғанда оны қазақ балаларының мінез-кұлқына қазатың ұлттық тәрбиесіне сәйкестіре, өзгерте аударды. Ол орыс жазушыларының әңгімелерін сөзбе-сөз аударған жоқ, мағнасына да, сөз құрылысына да өзгерістер енгізіп аударды. Ол өзінің балаларға арнаған әңгімелерінде қазақ балаларының халқының ұлттық мүддесін көздейтін елжанды патриот жастарды тәрбиелеуді көздеді. Оның жазған мысал әңгімелері күні бүгінге дейін өзінің тәрбиелік мәнін жойған жоқ.
Ұлы ағартушының шығармаларына тән нәрсе – еңбекқорлыққа, Отанын сүюге, білімді болуға, шыншыл әділетті болып өсуге баулитын тәрбие мәселесі.
Сонымен айтпағымыз, Ыбырай Алтынсариннің шығармашылық мұраларын мектеп оқушыларына насихаттауымыз керек. Ол үшін бастауыш мектептердегі сыныптан тыс жұмыстарға Ы.Алтынсариннің тәрбиелік маңызы зор әңгімелерін оқытуды жопарлы түрде енгізу қажет.
Автор өзінің әңгімелерінде ұлттық сана мен мәдениетін, қазақтың дәстүрлі ұлттық салтымен келбетін сақтап одан әрі дамуын біліммен байланыстырды. Қазақ халқының өзге ұлттан кем болмауын көздеді, соны дәріптеді, өз халқының прогрестік жолы оқу білімде, деп білді. Ұлы ағартушының әдеби шығармаларында көрініс тапқан ағартушылық идеяларының тәрбиелік рөлі күні бүгінге дейін өзінің маңызын жойған жоқ.Ойымыздың түйінін Ыбырай Алтынсариннің: «Қазақ деген – жасанды мінезі жоқ, қарапайым халық, бірақ сол қарапайымдығының өзінде оның, көп жақсылығы жатыр», «өз елімізге қолдан келгенше кызмет ету – біздің әрқайсымыздың борышымыз» – деген ұлағатты сөзімен аяқтауды жөн көрдік.

43-сұрақ.Толеранттылықты әр алуан мәдениеттер тұрғысынан түсіндіру.Толеранттылықтың қазіргі замандағы қоғамда нығаюы үшін әрбір адам ұлтаралық пен этносаралық толеранттылық жеке оларға не беретіндігін түсінуі керек. Адам толерантты қатынас келесілерді бере алатындығын түсінуі керек:
– басқа ұлт және мәдениет өкілдерімен қатынас жасаудан түсетін материалдық пайда (сауда, жұмыс, ынтымақтастық және т.б.) және қатынастардың жоқтығынан пайдадан құр қалу.Диалог пен өзара түсінушілік – бұл ұлтаралық жанжалдардан қорғанудың негізі. Достық адамды жандандырады, оның қоғамдағы әсерін күшейтеді. Адамға пайдалы білімдерді, ептілікті беретін мәдени айырбас басқа мәдениеттің жетістіктерімен таныстырады.Адам басқа адамдармен қатынас жасау мен достасудан қанағат алады.Толеранттылық жоғары мәдениеттің, білімділіктің, адамның қоғамдағы жоғары жағдайының көрсеткіші ретінде көрінеді. Басқа мәдениеттермен әрекеттесе отырып қана өзінің мәдениетінді, ұлттық дәстүрлерді түсінуге болады. Барлық осы қағидалар қоғамдық санада ұзақ уақытқа есептелген мемлекеттік бағдарламалардың көмегімен ғана түсіндіріліп таратылуы мүмкін. Сонымен, толеранттылықтың дамуын әлеуметтік-мәдени феномен ретінде қарастыруға болады, себебі оны қазіргі замандағы қазақстандық әлеумет талап етеді. Бөлінген қоғамның дамуының конфронтациондық жолының келешегі жоғын ұғынудың нәтижесі толеранттылықтың қалыптасуы – бұл қазіргі замандағы әлеуметтік-мәдени дамудың ең тиімді жолы екендігін түсіну болып табылады.Толеранттылық этносаралық әрекеттесу жете түсінілген қажеттілікке айналуы үшін бірқатар міндеттерді шешу қажет. Біріншіден, мемлекет деңгейінде этносаралық қатынастарды реттеудің тиімді механизмдерін, сонымен қатар қоғамдық санаға келіп түсетін шыдамсыздықтың ағындарына тосқауыл болатын механизмдерді шығарып, этникалық шыдамсыздық фактілерімен байланысты ұлттық саясатты түзеткен жөн. Екіншіден, өсіп келе жатқан ұрпақта толеранттылық негіздерін, жағымды этносаралық қатынастарды қалыптастыруға бағытталған ережелер мен қағидаларды білім беру үдерісіне енгізу қажет. Бұл міндетті шешу мәдени алуан түрлілікті сыйлау, түсіну мен қабылдауды тәрбиелеуге, басқа этникалық топтар өкілдерімен әрекеттесуде толеранттылықты нығайтуға септігін тигізуі керек. Үшіншіден, толеранттылықты қалыптастыру үдерісіндегі маңызды міндет жағымсыз этникалық стереотиптерді таратуға бағытталған деструктивті ақпараттың ағындарын реттеу қажет.Толық мағынада “толеранттылық” термині Қазақстан тарихында кездескен жоқ деп айтуға болады, бірақ соған қарамастан этносаралық төзімділіктің қажеттілігі басқа себептермен түсіндірілді. Сондықтан бұл терминнің бейімделуі үшін келесілер қажет:
– толеранттылықты өзінің құндылықтарын, сенімдерін жоғалту ретінде ғана емес, төзімділік ретінде түсіну.
– өзінің көзқарасын нақтылау және өзінің құндылықтары мен түсініктерін толықтырып, байыту үшін басқа қандай да бір көзқарастарды қабылдап, түсінуге деген қабілеттілік.

№45=----------------

Бiз, ортақ тарихи тағдыр бiрiктiрген Қазақстан халқы, байырғы қазақ жерiнде мемлекеттiлiк құра отырып, өзiмiздi еркiндiк, теңдiк және татулық мұраттарына берiлген бейбiтшiл азаматтық қоғам деп ұғына отырып, дүниежүзiлiк қоғамдастықта лайықты орын алуды тiлей отырып, қазiргi және болашақ ұрпақтар алдындағы жоғары жауапкершiлiгiмiздi сезiне отырып, өзiмiздiң егемендiк құқығымызды негiзге ала отырып, осы Конституцияны қабылдаймыз.

Познавательные статьи:



Формы дистанционного обучения

Передача мяча двумя руками снизу

Значение правильной осанки для жизнедеятельности человека

Основные ошибки при выполнении передач мяча на месте