Жамбыл облысы бойынша жеке кәсіпкерлердің табысынан түсетін салықтық түсімдер жағдайын талдау

↑

▷ Содержание

⇐ ПредыдущаяСтр 6 из 9Следующая ⇒

2.2 Кәсіпкерлік қызметпен айналысатын субъектілердің салықтық түсімдері және олардың бюджет кірістерін қалыптастырудағы рөлі

Мемлекеттік бюджеттің кірістерінде шамамен 70% салықтық түсімдер болып табылады. Яғни салықтық түсімдердің мемлекеттік бюджетте алатын орны ерекше. Мемлекеттік бюджетке түсетін салықтық түсімдерді талдап көрелік (кесте 4).

Кесте 4 – 2010-2012жж. аралығындағы мемлекеттік бюджеттің салықтық түсімдері, млн теңге

Салықтық түсімдер

Жылдар

Ауытқу (+;-)

Корпоративтік табыс салығы

837 233

1 050 380

1 041 216

213 146

-9 163

Жеке табыс салығы

312 332

376 245

438 497

63 912

62 252

ҚҚС

677 229

865 213

914 360

187 984

49 147

Акциздер

61 423

76 400

93 143

76 338

16 743

Экспортқа рента салығы

2 748

7 733

27 959

4 984

20 226

Жер қойнауын пайдаланушылардың салықтары мен арнаулы төлемдері

122 128

148 493

159 313

26 365

10 819

Әлеуметтік салық

253 829

296 843

340 996

43 013

44 153

Көлік құралдары салығы

26 261

29 975

30 960

3 713

Мүлік салығы

107 917

117 398

127 485

9 481

10 086

Жер салығы

13 467

12 977

13 038

-489

Ойын бизнесі салығы

3 692

4 393

5 064

Тіркелген салық

1 614

1 513

1 380

-101

-132

Бірыңғай жер салығы

Басқа да салықтар:

574 803

993 953

901 128

419 149

-92 825

Барлығы:

2 934 080

3 982 337

4 095 366

1 048 257

113 028

Ескерту – ҚР Қаржы министірлігінің мәліметтері негізінде

   Жалпы 2010 – 2012жж. мемлекеттік бюджетке түскен салықтық түсімдердің көлемі 2010 жылы  2 934 080 млн теңге, 2011 жылы 3 982 337млн теңге, 2012 жылы 4 095 366 млн теңге. Салыстыратын болсақ 2011 жылы  2010 жылға қарағанда 1 048 257 млн теңгеге, 2012 жылы 2011 жылға қарағанда 113 028 млн теңгеге өскен. Оның ішінде ең көп үлесті корпоративті табыс салығы алып отыр, 2010 жылы 837 233 млн теңге, 2011 жылы 1 050 380 млн теңге, 2012 жылы 1 041 216 млн теңге. 2011 жылы 213 146 млн теңгеге өссе, 2012 жылы - 9 163 млн теңгеге төмендеген. Өте үлкен ауытқушылық байқалады.

      Кесте 5 – 2010 - 2012 жж. мемлекеттік бюджет түсімдерінің өсу динамикасы, млн теңге

Салықтық түсімдер

Жылдар

 Өсу қарқыны(%,)

Корпоративтік табыс салығы

837 233

1 050 380

1 041 216

33,9

-4,5

Жеке табыс салығы

312 332

376 245

438 497

10,2

30,2

ҚҚС

677 229

865 213

914 360

29,9

23,9

Акциздер

61 423

76 400

93 143

12,1

8,1

Экспортқа рента салығы

2 748

7 733

27 959

0,8

9,8

Жер қойнауын пайдаланушылардың салықтары мен арнаулы төлемдері

122 128

148 493

159 313

4,2

5,3

Әлеуметтік салық

253 829

296 843

340 996

6,8

21,4

Көлік құралдары салығы

26 261

29 975

30 960

0,6

0,5

Мүлік салығы

107 917

117 398

127 485

1,5

4,9

Жер салығы

13 467

12 977

13 038

-0,1

0,0

Ойын бизнесі салығы

3 692

4 393

5 064

0,1

0,3

Тіркелген салық

1 614

1 513

1 380

0,0

-0,1

Бірыңғай жер салығы

0,0

0,0

Басқа да салықтар:

574 803

993 953

901 128

39,9

-82,1

Барлығы:

2 934 080

3 982 337

4 095 366

Ескерту – ҚР Қаржы министірлігінің мәліметтері негізінде

Салықтық түсімдер динамикасы бойынша бюджетке 2010 жылы 2 934 080 млн теңге түсті, ал 2011 жылы 3 982 337 млн теңгеге 2012 жылы 4 095 366 млн теңге көбейді. Салықтық түсімдер бойынша негізгі орындалмау корпоративтік табыс салығы бойынша байқалады 2012 жылы -4,5% азайған, 2011 жылы керісінше 33,9% өсу қарқыны байқалады. Әлеуметтік салық 2011 жылы 6,8% өскен, 2012 жылы 21,4% өскен.  Ал ең жоғарғы үлесті 2012 жылы жеке табыс салығы алып отыр 30,2%.[7]

Қазақстан Республикасының салықтық түсімдердің үлесі, млн теңге

түсім атауы

сома

%

сома

%

сома

%

салықтық түсім

КТС

28,5

26,4

25,4

ЖТС

10,6

9,4

10,7

ҚҚС

23,1

21,7

22,3

акциздер

2,1

1,9

2,3

әлеуметтік салық

8,7

7,5

8,3

мүлік салығы

3,7

2,9

3,1

жер салығы

0,5

0,3

0,3

көлік құралдар салығы

0,9

29975,09

0,8

0,8

біріңғай жер салығы

0,03

0,02

0,02

басқа да салықтар

21,9

29,0

26,7

Қазақстан Республикасының салықтық түсімдер құрылымы бойынша ең жоғарғы үлесті корпоративтік табыс салығы құрайды. 2010 жылы барлығы 837233 млн. теңге, 2011 жылы 1050380 млн. теңге, 2012 жылы 1041217 млн. теңгені қаұраған. Салықтар бойынша үлесі 2010 жылы 28,5 %, 2011 жылы 26,4 %, 2012 жылы 25,4 %. Бұл яғни басқа салықтарға қарағанда жоғары.

Төменде экономикалық қызмет түрлері бөлінісінде республикалық мониторинг жүргізуге жататын салық түсімдері, кәсіпорындар бойынша салық жүктеме коэффициенттері бойынша деректер берілген.

Салық жүктемесі коэффициенті (бұдан әрі – СЖК) салық түсімдері сомаларының экономикалық қызмет түрлері бойынша жеке іске асыру бойынша айналымға ара қатынасы жолымен анықталады.

СЖК республикалық мониторинг жүргізуге жататын кәсіпорындар бойынша 2012 жылы өткен жылдың ұқсас кезеңіне қарағанда 12,5-тен 16,4 %-ке дейін артты. СЖК артуы шикі мұнайды және табиғи газды өндіру бойынша 31,5-тен 37,0%-ке дейін, металлургиялық рудаларды өндіру бойынша 9,7-дан 15,2%-ке дейін, металлургиялық өнеркәсіп пен дайын металл бұйымдарын өндіру бойынша 5,7-ден 8,9%-ке дейін, көмір өндіру бойынша 11,2-ден 17,6%-ке дейін салық жүктемесін шикізат емес сектордан шикізат секторына ауыстырумен түсіндіріледі, темекі бұйымдары мен сусындарды өндіру бойынша СЖК артуы 23,3-тен 30,1%-ке дейін және 8,8-ден 13,5%-ке дейін тиісінше отандық және импортталатын акцизделетін тауарларға ставкаларды бірегейлендіру нәтижесінде акциз ставкасының артуына байланысты.

   Кесте 6 – Экономикалық қызмет түрлері бойынша мониторингте тұрған кәсіпорындар  бойынша 2011-2012 жж. салықтық түсімдер, салық жүктемесінің коэффициенті

млн.теңге

ЭҚСЖ

2011 жыл

2012 жыл

Нақты айналымы

ҚР ҚМ СК құзыретіндегі салықтық түсімдер

СЖК, %

Нақты айналымы

ҚР ҚМ СК құзыретіндегі салықтық түсімдер М МФ РК

КНН, %

300 ірі кәсіпорындар бойынша ЖИЫНЫ

1 379 773

12,5

2 200 802

16,4

Оның ішінде салалар бойынша

Көмір, лигнит және шымтезек өндіру

40 812

4 560

11,2

59 128

10 391

17,6

Шикі мұнай мен табиғи газды өндіру; осы салаларда қызмет көрсетуді ұсыну

3 269 259

1 031 348

31,5

1 738 502

37,0

Уран және шымтезек рудалары

83 973

8 631

10,3

113 279

-839

-0,7

Металлургиялық рудаларды өндіру

104 102

10 093

9,7

202 514

30 862

15,2

Сусындар мен темекіні қоспағанда азық-түлік өнімдерін өндіру

124 113

1 334

1,1

134 735

1 019

0,8

Сусындар өндіру

40 751

3 568

8,8

54 941

7 438

13,5

Темекі бұйымдарын өндіру

69 085

16 129

23,3

66 710

20 063

30,1

Кокс, мұнай өнімдерін және,ядролық материалдарды өндіру

105 635

17 249

16,3

151 970

26 036

17,1

Химия өнеркәсібі

34 892

-263

-0,8

36 196

-1 701

-4,7

Металлургия өнерәсібі және дайын металл бұйымдарын өндіру

783 692

44 576

5,7

106 525

8,9

Өзге де металл емес мин. өнімдерді өндіру

22 173

1 636

7,4

23 925

1 361

5,7

Эл.энергиясын, газды және суды өндіру және тарату

212 791

16 451

7,7

284 354

23 876

8,4

Сауда;автомоб., тұрм. бұйымдар және жеке пайд. зататрын жөндеу

675 223

10 597

1,6

634 577

11 023

1,7

Көлік және байланыс

1 030 260

78 834

7,7

82 727

6,6

Мұнай өнімдерін сату

512 041

28 530

5,6

417 419

30 807

7,4

Құрылыс

433 543

23 365

5,4

348 502

33 572

9,6

Банк қызметі

3 239 319

60 246

1,9

46 027

1,3

Жинақтаушы зейн. Қорл.

0,0

1 012

0,0

Сақтандыру қызметі, аудиторлық қызметтер

47 631

1 205

2,5

17 265

1 101

6,4

Қызметтің басқа да түрлері

233 753

21 180

9,1

218 868

31 003

14,2

Ескерту – ҚР Қаржы министірлігінің мәліметтері негізінде

Республика бойынша СЖК 2012 жылдың ішінде алдағы жылдың сәйкес келетін кезеңіне қарағанда 6,5-дан 7,8%-ке артты. Таукен өнеркәсібі бойынша СЖК айтарлықтай артуы 25,9-дан 30,6%-ке дейін құрады, өңдеу өнеркәсібі бойынша 5,4-дан 6,5%-ке дейін және жылжымайтын мүлікпен операциялар, жалға беру және тұтынушыларға қызметтерді ұсыну бойынша 7,6-ден 14,2%-ке дейін құрады.

Тараз қаласы және облыстық бюджетте  салықтар артығымен орындалды. Т.Рысқұлов ауданы тоғыз айдың болжамын 98,1 пайызға орындаса, жылдық болжамды 71,2 пайызға атқарды. Осындай жағдай облыстық бюджеттің салықтық түсімдері бойынша оның ішінде қоршаған ортаға эмиссия үшін төленетін төлемақыданда қалыптасып отыр (жылдық болжам 56,4 пайызға орындалған).[8] 

Есепті кезеңде республикалық бюджеттен 81621,3 млн.теңге трансферттер алынды, оның ішінде субвенция – 56267 млн.теңге (100%), ағымдағы нысаналы трансферттер – 10864 млн.теңге (94,9%), нысаналы даму трансферттері – 14490,3 млн.теңге (100%). Республикалық бюджеттен ҚР Үкіметінің резервінен ішкі істер департаментіне бөлінген қаражаттан 26,7 млн.теңге түспеді.

Республикалық бюджеттен әлеуметтік мақсаттарға жоспарланған 2284,4 млн.теңге бюджеттік кредиттер толығымен түсті.

Кесте 7 - 2010-2012жж. арналған Жамбыл облысы бойынша салықтардың түсуіне талдау және салық динамикасы, мың теңге                                            

түсім атауы

2010 ж.

2011ж.

2012 ж.

ауытқуы

2011 ж.

2012 ж.

салықтық түсім

35 910 039

38 030 173

46 868 429

2 120 134

8 838 256

КТС

1 310 403

1 737 170

2 519 124

426 767

781 954

ЖТС

6 435 081

8 451 224

10 255 281

2 016 143

1 804 057

ҚҚС

12 764 197

9 955 982

13 120 140

-2 808 215

3 164 158

акциздер

368 537

477 235

526 811

108 698

49 576

әлеуметтік салық

5 229 770

6 578 177

8 069 645

1 348 407

1 491 468

мүлік салығы

4 572 361

5 839 338

7 001 730

1 266 977

1 162 392

жер салығы

261 328

293 556

324 512

32 228

30 956

көлік құралдар салығы

689 219

867 903

976 237

178 684

108 334

біріңғай жер салығы

34 700

35 346

32 612

-2 734

басқа да салықтар

4 244 443

3 794 242

4 042 337

-450 201

248 095

Берілген мәліметтер бойынша салықтардың түсу динамикасы 7 кестеде көрсетілген. Осы мәліметтерге сәйкес Жамбыл облысы бойынша жалпы салықтардың түсімі 2010 жылы  35 910 039  мың теңге, 2011 жылы 38 030 173 мың теңге, 2012 жылы  46 868 429  мың теңге болған. 2011 жылы 2010 жылға қарағанда 2 120 134  мың теңгеге өскен, 2012 жылы болса 2011 жылға қарағанда 8 838 256, мың теңгеге өскен, бұл яғны жыл сайын салықтық түсімдердің өсіп отқанын көрсетеді. Жамбыл облысының бюджетін қалыптастыруда ең жоғарғы көрсеткішті қосылған құн салығы құрап отыр. 2010 жылы 12 764 197 мың теңге, 2011 жылы 9 955 982 мың теңге, 2012 жылы 13 120 140 мың теңге. Және де жеке табыс салығымен әлеуметтік салығының түсімдері жоғары.

Кесте 8 – Жамбыл облысы бойынша салықтық түсімдер үлесі

түсім атауы

мың. тг

%

мың. тг

%

мың.тг

 %

салықтық түсім

35 910 039

38 030 173

46 868 429

КТС

1 310 403

3,6

1 737 170

4,6

2 519 124

5,4

ЖТС

6 435 081

17,9

8 451 224

22,2

10 255 281

21,9

ҚҚС

12 764 197

35,5

9 955 982

26,2

13 120 140

28,0

акциздер

368 537

1,0

477 235

1,3

526 811

1,1

әлеуметтік салық

5 229 770

14,6

6 578 177

17,3

8 069 645

17,2

мүлік салығы

4 572 361

12,7

5 839 338

15,4

7 001 730

14,9

жер салығы

261 328

0,7

293 556

0,8

324 512

0,7

көлік құралдар салығы

689 219

1,9

867 903

2,3

976 237

2,1

біріңғай жер салығы

34 700

0,1

35 346

0,1

32 612

0,1

басқа да салықтар

4 244 443

11,8

3 794 242

10,0

4 042 337

8,6

Жамбыл облысында салықтық түсімдер құрылымы бойынша 2010 жылы барлығы 35 910 039 мың теңге, 2011 жылы 38 030 173 мың теңге, 2012 жылы 46 868 429 мың теңгені құраған. Соның ішінде ЖТС 2010 жылы 6 435 081 мың теңге, 2011 жылы 8 451 224 мың теңге, 2012 жылы 10 255 281 мың теңге түскен. Салықтар бойынша үлесі 2010 жылы 17,9%, 2011 жылы 22,2 %, 2012 жылы 21,9 %.  Бұл яғни басқа салықтарға қарағанда жоғары.

Кесте 9 – Жамбыл облысында шағын кәсіпкерлік саласының дамуы

Көрсеткіштер

2010ж.

2011ж.

2012ж.

2012/

2010ж.ж

өсуқарқыны(+,-)

Тіркелген шағын кәсіпкерлік субьектілерінің саны, бірлік

Оның ішінде: заңды тұлғалар

Жеке кәсіпкерлер және шаруа қожалықтары

Жұмыспен қамтылған адамдар саны, адам

48347 

Оның ішінде: заңды тұлғалар

Жеке кәсіпкерлер мен шаруа қожалықтары

Шағын кәсіпкерлік субьектілері арқылы өндірілген өнім (жұмыс, қызмет) көлемі, млн.теңге 

Бюджетке төленген салық төлемдері, млн,теңге

5683,7

6194,2

510,5

*Ескерту – Облыстық кәсіпкерлік және өнеркәсіп басқарма мәліметтері негізінде

Шағын кәсіпкерлікті қолдау және дамыту бойынша аталған шараларды жүргізу нәтижесінде мынадай жетістіктерге қол жеткізіледі:

шағын кәсіпкерлік субъектілер саны 2010 жылы – 23518, 2011 жылы – 28547, 2012 жылы – 29918 бірлік құрайды. 2012 жылғы өсу деңгейін 2010 жылғымен салыстырғанда 115,1 пайызды құрайды;     

шағын кәсіпкерлікте жұмыспен қамтылғандар саны 2010 жылы – 45399 адам, 2011 жылы - 48347, 2012 жылы - 51494 адамды құрайтын болады. 2012 жылғы өсу деңгейін 2010 жылғымен салыстырғанда 119,6 пайызды құрайды;

шағын кәсіпкерліктің шығарған тауар, жұмыс, қызмет көлемі 2010 жылы – 78969 млн. тенге, 2011 жылы - 83585 млн. теңге, 2012 жылы - 88489 млн. теңгеге жетеді. 2012 жылғы өсу деңгейін 2010 жылғымен салыстырғанда 159,365 пайызды құрайды.

Шағын бизнестің экономикалық және әлеуметтік функцияларын дамыту мәселесі - маңызды мемлекеттік міндеттер қатарына жатқызуға және экономиканы реформалаудың ажырамас бөлігі деп қарастыруға негіз береді.

Кесте 10 - Жамбыл облысы бойынша шағын кәсіпкерлікпен айналысатын субьектілердің саны

Жылдар

Заңды тұлғалар

Жеке кәсіпкер

Барлығы

Тіркелгені

Жұмыс істейтіні

Үлесі

2010ж.

98,7

2011ж

99,8

2012ж

99,6

*Ескерту- Жамбыл облысы статистика басқармасының мәліметтері негізінде

Жалпы кестеден байқағанмыздай облыста шағын кәсіпкерлік саласының дамуы соңғы кезде өте шапшаң дамуда. Зерттеулер нәтижесі көрсетіп отырғандай, тіркелген шағын кәсіпкерлік субьектілерінің саны 2012жылы 2010 жылға қарағанда 66%-ға көбейсе, осы шағын кәсіпкерлікпен айналысатын жұмысшылар саны 24 %-ға артып отыр. Демек, жыл өткен сайын шағын кәсіпкерліктің қызмет өрісінің кеңеюімен түсіндіреміз.

Шағын және орта кәсіпкерлік саласында 172,1 млрд. теңгенің өнімі өндіріліп, ұқсас кезеңмен салыстырғанда 1,9 пайызға өссе, онда жұмыспен қамталғандар саны 65 695 адамды құрап, өткен жылмен салыстырғанда 4,1 пайызға өскен.[9]

Кәсіпкерлік субъектілерінің дамуын қолдау және ынталандырудың негізгі құралдарының бірі болып қаржы-несиелік ресурстар табылады.

2013 жылдың қаңтар-қыркүйек айларында облысымыздағы шағын және орта кәсіпкерлік субъектілері тарапынан 171752,0 млн.теңгенің өнімі (жұмыс, қызмет) өндіріліп, өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда, қолданылатын тұтыну индексі бойынша 106,2 пайызды құрайды, оның ішінде шағын бизнестегі заңды тұлғалар арқылы 23630,0 млн.теңге, орта бизнес заңды тұлғалары арқылы 97334,0 млн.теңге, шаруа қожалықтары арқылы 37245,0 млн. теңге және жеке кәсіпкерлік саласында көрсетілген қызмет және атқарылған жұмыс көлемі 13543,0 млн. теңгені құрады.

2013 жылдың 9 айында облысымызда жаңадан 297 шағын кәсіпкерлік нысандары тіркеліп, қосымша 1684 жаңа жұмыс орнын ашу көзделіп отыр.

Шағын кәсіпкерлікті дамытудағы мемлекет тарапынан көрсетіліп отырған көмектің бірі – оларға несие беру болып табылады.

Қазақстан Республикасы Ұлттық банкі Жамбыл филиалының деректері бойынша екінші деңгейдегі банктер арқылы шағын және орта кәсіпкерлік субъектілеріне 2013 жылдың қаңтар-тамыз айларында 13 359,9 млн.теңге несие берілген, (2012 жылдың осы аралығында 20 352,9 млн. теңге берілді).

«KazMicroFinance» микронесиелік ұйымы» ЖШС-нің Тараз филиалы арқылы 2013 жылдың басынан шағын кәсіпкерлік субъектілерінің өкілдеріне жалпы сомасы 3 700,4 миллион теңгені құрайтын 15 952 несие берілді.

Ауылдық несиелік серіктестіктері тарапынан, 2013 жылдың басынан аудандардағы шаруа қожалықтарына 685,2 млн. теңгенің несие қаражаты берілген.

Облыста кәсіпкерлік субъектілерінің өндірген өнімдері, жұмыс, қызметтен халықаралық сапа стандарттарына (ISO-9000, ISO-14000 және басқалары) көшіру бойынша біршама жұмыстар жүргізілуді.

2013 жылдың 1 қазанына, облысымызда ИСО жүйесі 421 кәсіпорында және мекемелерде енгізілді.

Познавательные статьи:



Как правильно слушать собеседника

Типичные ошибки при выполнении бросков в баскетболе

Принятие христианства на Руси и его значение

Средства массовой информации США