Хүн-Судурунга» боттандырар  Ногаан Арья Тараның болгаш чээрби бир овурларын (тариналарын) шуудар мөргүл ному.

[Чаглактанып алгаш, Бойду-Сеткилди оттурары]:

1) Үш эртине овурун бодааш,

Бүгүдениң чаглаа болу берейн.

Буян чыглыр өргүлдер кылгаш,

Будда деңнелинге чеде берейн (3к).

[Угааны-биле делегейни арыглаары]:

2) Тос Таңдылыг черивис кыры

Адышта дег дескилешкештиң,

Хоюг чымчак эртине даш дег,

Арыглангаш кылаң апарзын.

[Өргүлдерни дерип сөңнээри]:

3) Бурганнардан, кижилерден кээп

Бар чок чажыт арыг өргүлдер

Будда Самантабхадра бурганның

Боттандырып чорааны ышкаш

Чер биле дээр делгемнеринге

Чечележип дола берзиннер.

[Буян-Кежик шөлүн тывылдырары]:

4) Баарымда хостуг делгемге,

Арзылаңнар көдүрүп алган,

Долу айлыг, хүннүг, чечектиг

Каас-чараш бедик дүжүлге

5) Тургустунгаш дериттингенде

Гуру башкыларым башкызы

Будда Шакъя Муни көстүп кээп,

Хүн дег чырып оруп саадапты.

6) Идегелдиг Башкым дээскиндир

Салгал шугумунда ламалар,

Идамнар, Ыдык Буддалар,  

Авыралдыг Бойду-Садылар,

7) Дыңнакчылар,Пратекабуддалар,

Маадыр эрлер, Хандымаа кыстар,

Доскуулдары, сагыызыннары

Олуттарын ээлеп бадыпты.

[Күрү башкызынче көрнүрү]:

8) Хилинчектен коргуп дүвүрээн

Кээргенчиг амылыгларым

Бо үеден эгелеп алгаш

Эчизинге чедир бердинзин.

9) Очалаңдан хосталгыжеге

Башкывыска долу бүзүреп

Ыдыктыг Үш-Эртинелерниң                                                           

Камгалалын дилеп олур бис.

[Камгалал чаглаан дилээри]: 

10) Бүгүдевис демнежип алгаш,

Үш-Эртине чаглаан хүлээп ап,

Чырык угаан чедип алгыже

Камгалалче кирип ап көрээл.

[Бойду-Сеткилин оттурары]:

11) Ак оруктуң кедизин бодап  

Шылгалдалар ачызы-биле

Амылыглар аас-кежии дээш

Будда деңнелинге чеде берейн.

[Айызаашкынны хүлээп алыры]:

12)Чаглакдилеп, бодап орарым

Овурларның чүректеринден

Чаагай чулук аттыгып үнгеш,

Оран бүрүзүнде бистерниң

13)Үүлехиривис арыглавышаан,

Моондактарны чайладып туру.

Чурттаар назынывыс камгалап

Буянывыс көвүдедип тур.

[Дөрт төнчү чок делгем йөрээлдер]:

14) Кандыг-даа бол амылыгларым

Аас-кежиин чедип алзыннар.

Аас-кежик чылдагаанындан

Кажанда-даа чарылбазыннар.

15) Кайда-даа бар амылыгларым

Човулаңдан адырлып чорзун.

Човулаңның чылдагааннарын

Чайладыптар аргалыг болзун.

16)Кезээ шагда амылыгларым

Тамчык-дыштан чарылбас болзун.

Тамчык-дыштыӊ чылдагааннарын

Чедип алыр байдалдыг чорзун.

17) Каяа-даа бол амылыгларым

Менди-чаагай тайбың чорзуннар.

Тайбың чорук чылдагааннарын

Чедиштирер күштүг болзуннар.

[Буян-Кежик шөлүн чалаары]:

18)Каржы шулбустарны узуткаан

Амылыглар камгалакчызы

Өттүр билир арыг бодалдыг

Өндүрчырык Будда Башкывыс

19)Ара-албатыңар эдерткеш,

Өртемчейже чаларап келгеш,

Аалымче кирип моорлаңар.

Дөр бажынга оруп саадаңар.

20) 1.Мага-бодум, үнүм, сеткилим

Каттыштыргаш,тейлепмөгейдим.

2. Арыгчаагай суй-белектерни

Арбыдаткаш өргүп сөңнедим.

21) 3. Кылып чораан нүгүлдерим дээш

Эпчоксунуп хараадап ор мен.

4. Бүгүдениң аас-кежиинге

Сеткилимден өөрүп олур мен.

22) 5. Сарыг-Шажын хүртүзүн биске   

Долгандырып берип көрүӊер.

6. Очалаңым эстип төнгүже

Оранымга саадап көрүңер.

23) 7. Чырыткылыг угаан деңнелин

Чедип алгыжемче эдерип,

Ыдык Башкым Будда силерге   

Буян-кежиим өргүп олур мен.

[Мандала өргүүрү]:

24) Өртемчейде амылыгларым 

Арыг Дываажаңче аъттанып,

Төрүттүнүп, чыргап чорзун дээш

Чаагай чыттыг чечек-чимистиг

25) Бөмбүрзээвис Сүмбер-Уула даан,

Дөрт диптерни, айны, хүннү чыып,

Буддаларның ораннарынче  

Чечелээштиң өргүп олур мен.

26) Хандыкшылды, азыышкыннарны,

Кылык-килең тывылдырыптар

Эш-өөрүвүс, танышпас чонум,

Дайзын улус – Байлакшылывыс.

27) Бо-ла чораан мага-боттарны

Омакшылдыг өөрүшкү-биле

Эртинелиг Башкым силерже

Сеткилимден өргүп олур мен.

28) Моон соңгаар үш оо-хоранның

Човулаңы халдавазын дээш

Өргүл-сөңүм хүлээп алгаштың

Айызыӊар хайырлап көрүңер:

«Идам-Гуру-Ратна-Мандала-Кхам-Нирая-Даяами».

[Салгал дизиг Башкыларынче көрнүрү]:

29)Энерелдиг Үндезин Башкым

Тейим кырын каастаан чечекте

Айның төгерииниң кырынче

Чаларап кээп,саадап көрүңер.

30)Бодуңарның аргаңар-биле

Дээди мөзү-шынарларыңар

Боттандырар сорук күжүнден

Деңнелимниң шаанче шаңнаңар.

31)Санап четпес элбек буяндан

Тыптып келген күчүлүг боттуг,

Өлүмнүгнүң чоруун чогуткан

Күзелдерни бүдүрер сөстүг

32)Бүгү чүүлдү көрүп олурар

Өттүр билир чырык бодалдыг

Будда Шакъя-Муни овурун

Көрүп алгаш чалбарып ор мен.

33) Сарыг-Шажын чаңчылдарының

Делгем билиг башкылары боор

Чүс хүндүлүг Майдыр Бурганче,

Асангаже, Васубандхуже,

34)Орук-чолдуң делгем көрүжүн

Салгалдарга дамчыдып чоруур

Оон-даа өске эртинелерже

Көрнүп алгаш, чалбарып ор мен.

35) Сарыг-Шажын чаңчылдарының

Ханы билиг башкылары боор

Чүс хүндүлүг Манджушириже

Нагарджуна, Чандракиртиже,

36) Орук-чолдуң ханы көрүжүн

Салгалдарга дамчыдып чоруур

Оон-даа өске эртинелерже

Көрнүп алгаш чалбарып ор мен.

37) Сарыг-Шажын чаңчылдарының

Тариналар башкылары боор

Тиилекчи Очур-Дараже,

Тилопаже, Наропадыва

38) Орук-чолдуң чажыт көрүжүн

Салгалдарга дамчыдып чоруур

Оон-даа өске эртинелерже

Көрнүп алгаш чалбарып ор мен.

39) Сарыг-Шажын чаңчылдарының

Бурун Кадам башкылары боор

Ийидугаар Будда Атиша,

Дронтонпа, Геше Потова,

40) Делгем болгаш ханы оруктуң

Каттышканын көргүзүп чоруур

Оон-даа өске эртинелерже

Көрнүп алгаш чалбарып ор мен.

41) Сарыг-Шажын чаңчылдарының

Чаа Кадам башкылары боор

Чүс хүндүлүг Лопсаң Соңгуваа,

Джампел Гятцо болгаш Кхетрубже,

42) Судур биле Тантра өөредиин

Каттышканын көргүзүп чоруур

Оон-даа өске эртинелерже

Көрнүп алгаш чалбарып ор мен.

43) Эрткен өйнүң Буддаларынга

Чагыртпайн чораан бистерни

Чектевейин хүлээнип алгаш,

Ак орукче эдерти берди.

44) Чедиишкинниг таварылгага

Өөрүшкүлүг байдалым-биле

Эртинелиг овуруңарже

Көрнүп алгаш чалбарып ор мен.

45) Буянныгны хүндүлевейн баар

Ийи арын-нүүрнү болдурган,

Бужар аажы-чаңдан эгелээш,

Чигзинер чүүл чиде берзин дээш,

46) Менче болгаш мени долганган

Эриг баарлыг аваларымче

Сорук киирер бодалдарыңар

Чортуп берип өршээп көрүңер.

47) Буянныгны үнелеп чурттаар

Чурум-биле арыг хүндүткел

Медерелге тыптып боттангаш,

Сеткил-хөөнге катчы берзин дээш

48) Чырыткыже угланган угаан

Чыргалаңга чедип алгыже

Сорук киирер бодалдарыңар

Чортуп берип өршээп көрүңер.

49) Иштинде-даа, даштында-даа бар

Шаптык болуп чоруур чүүлдерни

Чииги-биле төндүр узуткап

Сайзыралдан берип көрүңер.

50)Бедик сорулгаже угланган

Хей-аъдывыс чүглендириптер,

Сорук киирер бодалдарыңар

Чортуп берип өршээп көрүңер.

[Айыс күжү авыралды хүлээп алыры]:

51) Буян-кежик шөлүнден үнген

Чырыткылыг алдын херелдер

Угаанывыс арыглавышаан, 

Чыргалаңны шаңнап тур, өршээ.

[Орук декпезиниң (Ламрим) чадалары]:

52)1. Ак оруктуң үнер эгези – 

Башкызынга бүзүрептери.

Ону баштай медереп билгеш,  

Бердинипкеш, эдерипкөрейн.

53)2. Хосталгалар-биле чедишкен

Кижилерниң делегейинге

Чоннар-биле кады чурттаары

Ханы утка, ховар болуушкун.

54)Мону чайгылыш чок медерээш,

Чуртталгамның утка-шынарын

Боттандырып шыдаптар кылдыр

Айызыңар хайырлап көрүңер.

55)3. Дыка дүрген сугда көвүк дег,

Мага-бодум эстип өлүп каар.

Өлүм соонда үүле дүжүдү

Хөлеге бооп адырылбайн баар.

56)4.Ону утпайн, каяа-даа чорааш

Чүнү кылганымны үргүлчү,

Кичээнгейлиг хайгаарап тургаш,

Багай салдар чедирип болур

57) Чуттуг чаңдан тутунуп алгаш,

Буян долган ажыл-иш-биле

Ак орукту боттандырыптар

Айызыңар хайырлап көрүңер.

58)5. Очалаңның өөрүшкүлери

Арыг таалал черле эккелбес.

Олар чүгле түрегделдерни

Эккеп чоруур болгаш мегелээр.

59) 6. Сеткилде бар чүткүлүм-биле

Хосталыышкын оруун чедип ап,

Менээргелди чавызадыптар

Айызыңар хайырлып көрүңер.

60) 7. Дарыманың дөзү болуп кээр

Идегел бээр кол-ла ажылым

Амы-хуунуң хосталгазын бээр

Биче хүртү сагылы артсын.

61)Шак бо мындыг арыг бодалым

Дедир баспас кичээнгей-биле

Бедик серемчилиг боор кылдыр

Айызыңар хайырлап көрүңер.

62) Мээң-биле дөмей кээргенчиг

Амылыглар – аваларым дийин

«Очалаң» деп дүп чок далайда

Дүжүп өлүп бергедеп чорлар.

63) Орук-Декпе ужурун сагып,

Бойду сеткилимни мөзүлээш,

Оларымны хостаптар кылдыр

Айызыңар хайырлап көрүңер.

64) Мооң-биле кызыгаарлангаш,

Үндезинниг үш мөзү чокта,

Оожургалдыг чыргал эдилээн

Будда болуп шыдавас-тыр мен.

65) Ынчангаштың Бойду-Садының

Сагылдарын боттандырар дээш,

Кызымакай ажылдаар кылдыр

Айыс күжүн дилеп туру мен.

66) Хоозун хөглээшкиннер хадындан

Угаанымны чагырып алгаш,

Билиишкиннер утказын меңээ     

Тода тайылбырлап бергештиң

67) Таамчыралдыг чыргалаң-биле

Танып билир мерген бодалдың

Каттышканын чедип аар кылдыр

Айызыңар хайырлап көрүңер.

[Үндезин Башкызынга даяныры - Гуру-Йога]:

68) «Ом-Муни-Муни-Маха-Муние-Суу-Хаа»(3,7,21,108 катап)

[Ногаан Аръя Тараның тариназы]:

68) «ОМ-ТАРЕ-ТУУ-ТАРЕ-ТУРЕ-СУУ-ХАА»

(таринаны 108 катап шуудар).

[Тарина утказынга кыска тайылбыр]:

I. «ОМ» деп сөс (слог), «А,О,У» деп ажык үннерден болгаш «М» деп демдектен тургустунар:

1) А – Он чүктерде Буддаларның ыдыктыг мага-бот сүлдезин чыгган демдек-тир.

2) О – Он чүктерде Буддаларның ыдыктыг арыг дыл-домак сүлдезин чыгган демдек-тир.

3) У – Он чүктерде Буддаларның ыдыктыг бай шыдалдыг угаан сүлдезин чыгган демдек-тир.

4) М– Он чүктерде Буддаларның ыдыктыг үш эртине сүлдезин чыгган демдек-тир.

«Сухаа» дээрге, бүгү дириг амылыгларга, тарина күжүн дамчыткан, йөрээл сөстер-дир.

II. [Таринаны, бир шак хире шуударда]:

1) Буян-Кежик шөлүн (Башкылр, Бурганнар

чыыжын) баарыңарда чырып турар кылдыр

бодап алыр силер.

2) Үндезин Башкыңар, Буян-Кежик шөлүнүң

ортузундан алдын херел болуп үнүп келгеш,

тейиңер кырынга, Ногаан Тарийги болуп алган

орар кылыдыр, бодап алыр силер.

3) Чүрээңерге ногаан «Там» деп ногаан үжүк,

чечек кырында ай-хүн дээрбектериниң

кырында чырып турар кылдыр бодап алыр

силер.

4) «Там» деп үжүктү Тарийгиниң тариназы

долганмышаан ногаан херелдерин он чүктерже

чырыдып турар кылдыр бодап алыр силер.

5) Тарина сөстеринден үнген ногаан чырык

херелдер, иштики өртемчейиңерни чырыдып

чоруй, силерниң аарыгларыңарны чок

кылыпкаш, Ногаан Тарийги болуп

хуулдурупкан кылдыр, бодап алыр силер.

6) Оон таринаның ногаан херелдери он

чүктерже тарап үнгеш, бүдүн делегейлерни

чырыдып, бүгү дириг амылыгларның аарыг

аржыктарын, хай-бачыттарын чайладып турар

кылдыр бодап алыр силер.

III. Бир мөргүл тургузунда, 21 тарийгилерниң

тарина бүрүзүн 108-ке чедир санаарда, эрегени

ажыглап-даа, салаалап-даа оргаш шуудуп

болур, ажырбас. Каъш хүн ишти тарина

бүрүзүн 111 муңга чедир шуударын, бодуңар

тодарадып алгаш, эки демдектер көзүлгүжеге

чедир шуудар, сорулгадан салып алыр силер.

VI. [Таринаның күжүн шын боттандырарда]:

1) Дыка сымыранмайн, хоюдур чугааланган

ышкаш шуудар.

2) Дыка дыңзытпайн, чымчадыр чалбарып

орган ышкаш шуудар.

3) Дыка далашпайн, утказы билдингир кылдыр

шуудар.

4) Дыка оожумнавайн, ылгын аъттың чоруу

ышкаш шуудар.

5) Мөргүл үезинде, ногаан херелдер угаан

хирлерин арыглап турар кылдыр, үзүктел чок

бодап оргаш, утказынга чедир бодалын

чырыдып оргаш шуудар.

V. Будда Бурганның өөредиин, Тыва

судурларын чидирбейн, шааңар-биле арыг

боттандырар болзуңарза, түңнелинде: бедик

мөзү-шынарларның Буян-Кежии силерге

доктаай бээр.

Ногаан Тарийгиниң 21 овур-хевирлери  [21 тариназы]:

1.Ом дари дуддари дурэ вашам гуру сууха – күш немээр.

2.Ом дари дуддари дурэ шендам гуру сууха – тайбыңчыдар.

3.Ом дари дуддари дурэ буштим гуру сууха – күш улгатырар.

4.Ом дари дуддари дурэ аюдзана бустым гуру суха – назын узаар.

5.Ом дари дудари дурэ(ады)агархая хрии сууха – сорулга бүдер.

6.Ом дари дуддари дурэ сарва бигхана щадрум удза драя сууха – шулбус башкарар болгаш оларны оруктан чайлалдыр.

7.Ом дари дуддари дурэ бодсэр сарва дог жо сууха – доорага удур.

8.Ом дари дуддари дурэ (бодунуң адын адаар) марая пед – орукта,

сөөлгү тыныш-биле чемненип чоруур четкер-дайзыннар арыглаар.

9.Ом дари дуддари дурэ (адын адаар) нодпа сарва рагша сууха – даштындан кээр шаптараазыннар чайладыр.

10.Ом дари дуддари дурэ сарва бавам марая хум пед – күчү-күш бээр.

11.Ом замбини мохи сууха – бай шыдалдыг амыдыралды бээр.

12.Ом мангала бустым гуру сууха – аас-кежик биле дээди тускай күштер бээр.

13.Ом садабха ми гуру сууха – шаптараазыннар чайладыр.

14.Ом базар дарэ базыр маха бада а сами гуру сууха – дайзыннарны девидедир.

15.Ом дарэ сарва бавам пращаманае сууха – хоочурал чайладыр.

16.Ом дарэ сарва дарма праджня пради барии шотха ни сууха – сымыранган кара аас-дылга удур.

17.Ом дурэ (адын адаар) сарва сажандабха ни дурэ сууха – дайзыннар чагырар болгаш оорлаткан өнчүзүн эгидер.

18.Ом дурэ сарва нага щендум гуру сууха – чер ээлериниң хоразын чандырар.

19.Ом дурэ модзани сууха – маргыш тайбыңчыдар болгаш багай дүш чайладыр.

20.Ом дурэ бисара да сууха – шупту аарыгларның хевирлерин чагырып эзилдирер.

21.Ом дарэ садба сууха – чорук херек шуудадыр.

(Чаңгыс мөргүл (2 шак) тургузунда тарина бүрүзүн 108 катап эрегени бир долгандырып тургаш шуудар болза, мөргүлдүң шынары күштелир).

71-84) Авырал ап көрүнгенимден

Будда Башкым чоруум чогудуп,

Чырыткылыг херелдер долган

Ак, кызыл, көк чулуун чоргузуп,

Бачыт-хайны төндүр арыглааш,

Мөзү-бүдүжүмнү чазап туру.

Башкыларның бедик сүлдези

[Тейимдиве эстип кирип тур]:

1. Ом-А-Гуру-Ваджрадара-Джецун-Геше-Джампа-Тинлей-Сарва-Сидхи-Хум-Хум (Гешела Башкы)

2.Ом-Аъ-Гуру-Ваджрадара-Манджушри-Вимукта-Дарма-Донза-Сарва-Сидхи-Хум-Хум (Богдо-Кегээн Башкы)

3. Ом-А-Гуру-Ваджрадара-Вагиндра-Сумати-Шасанадхара-Самундра-Шри-Бхадра-СарваСидхи-ХумХум (Далай-Лама Башкы)

4.Ом-Аъ-Гуру-Ваджрадара-Вагиндра-Сумати-Крити-СарваСидхи-ХумХум (Дже Цонкапа Бурган Башкы)

5. Ом-А-Гуру-Ваджра-Дара-Хум-Пет (Будда Ваджрадара)

[Үндезин Башкызын салгаары]:

85) Дээди Башкым Буянын бодап

Четпестерин коптарбас болуйн.

Берген билиин боттандырарда

Сеткилимден боданып чорууйн.

86) Башкывысты өөртүр болзумза,

Оон артык өргүл-сөң-даа чок.

Башкы меңээ амыраар болза,

Оон бедик боттандырыг чок.

87) Будда Башкым кайгамчык арыг

Сарыг-Шажын оруун дамчытты.

Бодум ону өттүнүп чорааш

Шаам-биле боттандырыптайн.

88) Өлүм шагы чедип келирин

Бодап чорааш чүдүп ап чорууйн.

Сөөлүнде човулаңнардан

Хосталы бээр аргалыг болуйн.

89) Очалаңдан сестип чорааштың

Канчап Буян боттандырар мен?

Човулаңны сактып келгештиң

Башкым чаглаан хүлээп алыр мен.

90) Чаглактанып шыдаар болзумза

Оон артык өргүл-сөң-даа чок.

Үш эртине бойдузун тудар

Оон бедик боттандырыг чок.

91) Будда Башкым кайгамчык арыг

Сарыг-Шажын оруун дамчытты.

Бодум ону өттүнүп чорааш

Шаам-биле боттандырыптайн.

[Буян-Кежиин өргүп доозары]:

92) Орук-Декпе чадаларынга

Кызымакай чүткүлдүүм-биле

Чыып чорааш чедип алганым

Буян-Кежик чедингир болзун.

97) Чырыткылыг Будда Бурганга,

Сарыг-Шажын билиглеринге,

Ыдык чүдүкчүлер чыыжынга

Даяныптар күштүг бүзүрел

102) Бүгү дириг амылыгларның

Угаанынга быжыгар болзун.

Ооң-биле үш эртинениң

Орук-чолун хүлээп ап чорзун.

103) Моон соңгаар бо делегейге

Эмнеттинмес аарыг-аржыктан

Аш-чуттардан, дайын-чаалардан

Човулаңнар чер-ле турбазын.

104) Эрте берген чуртталгаларда

Дөгерези авам бооп чораан

Бүгү дириг амылыгларым

Азып-тенип муңчулбазыннар.

105) Ак орукту айыткап чоруур

Эртинелиг башкыларынга

Амылыглар ужурашкаштың

Кежик-чолун чаалап алзыннар.

106) Соңгу оруун тодарадып алгаш,

Эчис-төнчү дыштаныышкынныг,

Долу чырыткылыг байдалга

Удавайын чедип саадазын.

107) Арыг шынчы алдынып чораан

Чорук-херээ үре-түңнелдиг

Бойду-Садыларның болгаштың

Буддаларның айызы-биле

108) Шак ол ышкаш мээң бодумнуң

Бедик чүткүлүмнүң күжү-биле,

Номчуп дооскан чалбарыгларым

Бо-ла дораан боттаны берзин.

Хүндүлүг номчукчу!

   Судурларны төрээн дылывыста сайзырадыр дээр болзуңарза, ай санында, бодуңарның хире-шааңар-биле Үш-Эртинелерге - Үндезин Башкыларыңарның тосчүстүг агар санынче, орулгаңар бажындан өргүлүңерни шыдаар хире-шааңар-биле (1-10%) чоргузуп каап чоруур болзуңарза, он кара үүле бачыды арыгланыр, он ак Буян-Кежииңер улгадыр, Хей-Аъдыңар киискиир, Сүлдеңер бедиир болгаш келир назыда төрүмелиңер бедик салым-чаяанныг болур.

Номчааныңар дээш четтирдим,

олча-омактыг онзагай хүннү күзедим!

«Тыва Судурларның» үндезилекчизи:

Лопсаң Тораң Карчен Башкы.                                                                

900 - 8(923)267-75-66.  

/Ооржак Эмей-оол Оглу Шолбан/.

Познавательные статьи:



Техника нижней прямой подачи мяча

Комплекс физических упражнений для развития мышц плечевого пояса

Стандарт Порядок надевания противочумного костюма

Общеразвивающие упражнения без предметов