Пісіру ванналарының қалыптасуы

Пісіру ванналарының қалыптасуы ерітіп пісіру барысында қосылыстарды алудың маңызды сатысы болып табылады. Пісіру ванналарының өлшемдері жəне пішіндеріне қарай пісірілетін жіктердің өлшемдері жəне пішіндері де байланысты болады.

Соңғысы көбінесе алынған қосылыстардың пайдалану сипаттамаларын анықтайды.

Пісіру ванналарының өлшемдері жəне пішіндерін металды қорыту температурасына Т_пл сəйкес көлемді жылулық өрістің изотермикалық беткейінің шектерімен анықтайды. Алайда бҧндай жайт идеалдандырылған болып саналады, себебі қорытылған металдың көлемдік қалыптасуы жылу өткізгіштігі есебінен металл тереңдігіне жылу таралуының тиімділігін ғана ескереді. Пісірудің бірегей жағдайында пісіру ваннасы ондағы əсер ететін кҥштер қатары, ең алдымен, сҧйық металдық ауырлық кҥші, беткейлік тартылыс жəне қыздыру көздерінің қысымы əсерінен қалыптасады. Жергілікті қыздыруды ж əне біріктіруші элементтер шетін ерітуді қамтамасыз ететін доға ерітілетін металға қысым береді, соның əсерінен ол ваннаның алдыңғы бөлігінен ығысады, яғни қыздырудың ең қарқынды аумағынан оның соңғы жақ бөлігіне ауысады. Бҧл доғаасты сҧйық қабатының қалыңдығының азаюына əкеледі жəне ваннаны тереңдетуге арналған жағдайлар жасайды. Нəтижесінде еріту аумағының кескіні өзгереді (5.4-сурет). Ерітілген металға жасалатын қысым оның ваннадағы һ деңгейімен анықталады. Пісіру жағдайының өзгеруі, өз кезегінде, пісіру ванналарының қалыптасуында, оның геометриялық өлшемдерінің қатынастарында анық байқалады. Сонымен, тиімді жылулық қуаттылықты, доға қысымын арттыру еріту тереңдігін ҧлғайтуға жəне енділігінің кішіреюіне əкеліп соғады, онымен

қоса, ванна ҥлкейе тҥседі. Ваннаның геометриялық параметрлеріне əсер ететін маңызды факторлар орындалған жіктердің кеңістікте орналасуы болып табылады.

Тік жағдайда пісірме жасауды (5.5-сурет, а) ҥстінен астына қарай (тҥсірумен) жəне төменнен жоғары (көтере отырып) орындауға болады. Екі жағдайда да ауырлық кҥші төмен қарай тҥседі. Көтеру арқылы пісіру кезінде пісіру ваннасы беткейлік тартылыс кҥшімен ҧсталып тҧрады. Оған қоса, еріту тереңдігі бірден ҧлғая тҥседі.

L

5.4-сурет. Пісіру ваннасының пішіндік параметрлері:

L — ҧзындығы; B — ені; h — ерітілген металдың тҥрлі деңгейлігі; H — еріту тереңдігі

Ерітіндіні ҧстап тҧру ҥшін доғаның жылулық қуаттылығын жəне ваннаның өлшемін шектеуге тура келеді. Пісіру кезінде доға қысымы сҧйық металды ҧстап қалуға мҥмкіндік беріп, ал пісіру тереңдігі азаяды.

Бҧйымдарды көлбеу позициясымен көтеру арқылы пісіру кезінде ( ваннаны төменнен жоғарыға жылжыту) пісіру тереңдігі ҧлғаяды, төмен қарай пісіру барысында (ваннаны жоғарыдан төменге қарай жылжыту) пісіру тереңдігі азаяды (5.5-сурет, б). Бірінші жағдайда сҧйық металл доғаасты сҧйық металл қабатының қалыңдығын азайта отырып ваннаның артқы бөлігі арқылы ағып өтеді, екінші жағдайда, керісінше, ол ваннадың бастапқы бөлігіне қҧйылып жəне сҧйықтық қабаты қалыңдай тҥседі.

Төбелік жағдайда пісіру кезінде (5.5-сурет, в) пісіру ваннаны беткейлік тартылыс кҥші жəне қыздыру көздерінің қысымы арқылы ҧсталып тҧрады. Төбелік жағдайда ваннаны ҧстап тҧру ҥшін сонымен қатар оның көлемін кішірейту шаралары да қажет.

Әсіресе пісіру ванналары қалыптасуының жағымсыз жағдайлары жіктерді көлденең жағдайда орындау барысында орын алады (5.5-сурет, г). Ерітілген металл төменгі жиекке ағып тҥседі. Бҧл симметриялық емес жіктің шығыңқы тҧсының пайда болуына, сонымен бірге тілінулерге əкеледі. Бҧл жағдайда пісіру ванналарының көлемін қысқартуға қойылатын талаптар өте қатаң.

Пісірмелі біріктірулердің жҧмысқа қабілеттіліктеріне əсер ететін жəне пісірме ванналарын қалыптастырумен байланысты маңызды фактор жік тҥбінің балқымасының қалыптасуы болып табылады.

5.5-сурет. Пісіру ванналарын тҥрлі жағдайларда қалыптастыру:

а — тік; б — еңкеюлі; в — төбелік; г — көлденең; υ_св — пісіру жылдамдығы; Р _м — сҧйық металл қысымы

5.6-суретте ваннаға əсер ететін кҥштер көрсетілген. Ванна беткейлік Рп тартылыс кҥшімен ҧсталады, ол мына формуламен анықталады:

Р_п = σ_ж(¹ / r₁ +^1b /r₂),

мҧндағы σ_ж — балқытылған металдың (сҧйық) беткейлік тартылысы; r₁ жəне r₂ — ерітінді беткейінің қисықтығының радиусы.

5.6-сурет. Пісіру жігінің ерітінді тҥбінің қалыптасу схемасы: Рд — доға қысымы ; Рм — сҧйық металл қысымы; Рп — беткейлік тартылыс кҥші; r1 жəне r2 — көлденең ж əне бойлық бағыттағы ванна қисықтығының радиусы

Беткейлік тартылыс кҥші доғамен ваннаға тҥсірілетін

қысымды Р_д жəне һ деңгейі арқылы, ерітілген металл тығыздығымен ρ (Р_м = hρ) анықталатын қысымды Р_м теңестіреді.

Ваннадың теңестірілуін келесідей тҥрде жазуға болады:

Рд + Рм = σ_ж(¹ /r₁ + (¹ /r₂).

Бҧл формуладан ваннаны ҧстап тҧру ерітінді қисығының көлденең r₁ жəне бойлық r₂ бағытта анықталатын радиуысын кішірейткенде жеңіл болатындығын көруге болады. Ваннаның енділігі мен тартылысын ҧлғайтумен екі өзара перпендикуляр бағыттағы сҧйық металдың беткейлік қисықтығының радиусы артады. Сыни шамадан радиустардың бірінің өлшемі артуы жағдайында балқытылған металдың металдық статикалық жəне доғаның қысымдық кҥші пісірме ваннаын ҧстап тҧратын беткейлік тартылыс кҥшінен артып тҥседі . Жік тҥбінде беткейлік қабат ажырауы орын алады, жəне сҧйық металл ваннадан ағып кҥйдірме жасайды. Әсіресе бҧл жҧқа қалыңдықтағы металдарды пісіру кезінде орын алады, ол кезде пісіру ваннасының енділігі жағынан пісірілетін металл қалыңдығынан біршама асып кетеді. Кҥйдірулерді болдырмауды ескертудің ең кеңінен таралған шаралары жəне талап етілетін пішіндегі ерітінді қалыптасуын қамтамасыз ету – бҧл пісіру режимдерін дҧрыс таңдау жəне пісіру астарын қолдану.

Ұй тапсырма ЭЛЕКТР ДОҒАЛЫ ПІСІРУ 41-45 б.

Познавательные статьи:



Организация работы процедурного кабинета

Статус республик в составе РФ

Понятие финансов, их функции и особенности

Сущность демографической политии