Grafik 1.1. Dünyada Dijital Verinin Yıllar İtibarıyla Artışı (2010-2025)

↑

⇐ ПредыдущаяСтр 4 из 8Следующая ⇒

Grafik 1.1. Dünyada Dijital Verinin Yıllar İtibarıyla Artışı (2010-2025)

Büyük verinin ortaya çıkışında; akıllı telefonlardan, kredi kartlarından, sensörlerden, fare tıklarından, televizyonlardan, araçlardan, güvenlik kameralarından/mobeselerden başka bir deyişle hemen hemen her yerden hızla akan ve üstel olarak artan veriler temel tetikleyici olmuştur. Mevcut teknolojik düzlemde, bu veri kalabalığının büyük bir kısmı hala kullanılamaz bir nitelik arz ediyor olsa da, bu durum, nicelik ve nitelik itibarıyla katlanarak büyüyen verinin çok yakın bir gelecekte önemli gelişmelere neden olacağı gerçeğini değiştirmemektedir. Zira bugün insanlığın elinde bulundurduğu verinin yalnızca yüzde birini analiz edebildiği düşünüldüğünde analiz edilemeyen veri yığınlarının önemli fırsatları bünyesinde barındırdığı öngörülebilmektedir.

1.1.1. Büyük verinin tanımı

Büyük veri, geleneksel veri işleme araçları ile analizi yapılamayan ve yönetilemeyecek kadar büyük miktardaki veri setleri olarak tarif edilmektedir.

Büyük veri platformuna olan ilginin her geçen gün artmasında çok önemli etkenler vardır. Eldeki verilerle yeni iş sahalarının keşfi, araştırma sonuçlarının daha kısa sürede ortaya çıkması, suç işleme sayılarının azaltılması, hastalıkların önlenmesi, trafik yoğunluklarının minimum seviyeye indirilmesi gibi birçok faydaları ortaya çıkmaya başlamıştır.

Büyük veri, terim olarak ilk kez 1997'de NASA’da çalışan Michael Cox ve David Ellsworth isimli iki bilim adamı tarafından kullanılmıştır. Cox ve Ellsworth, büyük verilerin görselleştirilmesi konusunda yaşadıkları problemi; “veri setleri, ana belleğe, yerel diske ve hatta uzaktaki diske dağılmış bir biçimde o kadar geniştir ki bilgisayar sisteminin bu durumu çözebilmesi büyük bir zorluk teşkil etmektedir.” şeklinde ifade etmiştir. İkili, karşılarına çıkan bu durumu ise “büyük veri sorunu” olarak adlandırmıştır. Veri setleri ana belleğe (çekirdeğe) ve hatta yerel diske sığmadığında en yaygın çözümün, daha fazla depolama kaynağı edinmek olduğu ifade edilmiştir.

Günümüzde “sensörlerden ve çeşitli araçlardan gelen hacmi büyük, çeşidi bol, düzensiz, sorunlu ve hızla gelen veriyi; toplama, saklama, temizleme, görselleştirme, analiz etme ve anlamlandırma bilimi” olarak ifade edilen büyük veri, köklü bir devrim olarak görülmektedir. Devasa boyutlara ulaşan verilerin anlamlı ve işlenebilir biçime dönüştürülmüş halini ifade eden bu olgu, 21. yüzyılın ilk on yılında meydana gelen gelişmelere bağlı bir seyir izlemiştir. Bu kavram, uzun zamandan beri gelişme gösteren teknolojilerin günümüzde ekonomik ve sosyal fayda için kullanılabilirlik eşiğinin aşılmasıyla ortaya çıkmıştır. McKinsey Global Institute (MGI) tarafından 2011 yılında yayımlanan Büyük Veri Raporu’da ifade edildiği haliyle büyük veri, yeni teknoloji ve algoritmalar kullanılarak, geleneksel verilere göre farklı şekilde toplanması ve analiz edilmesi gereken çok büyük veri kümelerini ifade eden bir endüstriyel terim olarak kabul edilmekte; “boyutları geleneksel veri tabanı yazılım araçlarının tutma, depolama, yönetme ve analiz etme yeteneğini aşan veri setleri” şeklinde tanımlanmaktadır.

Yüksek hacimdeki verinin işlenerek daha doğru çıkarımların yapılması, gerek kamu gerekse özel sektörde daha sağlıklı kararların verilmesi, gizli iç görülerin keşfi ve iş süreçlerinin otomatikleştirilmesini sağlamaktadır. Bu sayede maliyetlerin düşürülmesi, sunulan ürün ve hizmetlerin kalitesinin yükseltilmesi ve ekonomik büyüme hızının artırılması mümkün hale gelmektedir. Zira dünya, her zamankinden daha hızlı ve büyük miktarlarda dijital veriyi barındırmaktadır. Bu çerçevede büyük veri, “toplumun faydalı fikirler veya değerli mal ve hizmetleri üretmek için bilgiyi yeni yollarla harekete geçirme kabiliyeti" ve “yeni anlayışlar ortaya çıkarmak veya değer biçimleri oluşturmak için daha küçük ölçeklerde yapılamayacak şeylerin büyük ölçekte yapılması” olarak tanımlanmaktadır.

Görüldüğü üzere, gerek uygulamada gerekse akademik çevrelerde büyük verinin pek çok tanımı yapılmaya çalışılmaktadır. Ancak, bu tanımın üzerinde halen uzlaşıya varılamamış olmasının arkasında; söz konusu olgunun başta veri bilimi, yapay zekâ ve nesnelerin interneti (Internet of Things-IoT) gibi birçok dijital dönüşüm dalgasıyla yakın ilişki içinde olması yatmaktadır. Dolayısıyla, bu olguya ilişkin kavramsal açıklamaların önümüzdeki yıllarda da değişim geçirmeye ve yeniden düşünülmeye devam edeceği değerlendirilmektedir. Bu sebeple doktrinde büyük verinin tanımsal öneminden ziyade içeriğine ve getirdiği yeni anlayışa odaklanılması gerektiği savunulmaktadır. Zira büyük veri sözcüğünün etkisinin uzun sürmemekle birlikte son dönemde hayatımıza giren geniş ve yeni veri türlerinin etkisinin uzun süreceğine dikkat çekilmektedir.

İnsanoğlunun bilgi ve biriktirme ihtiyacı doğrultusunda zaman içerisinde kütüphanelerdeki, devlet dairelerindeki yahut herhangi bir dokümantasyon ve arşiv sistemlerinde yer alan bilgi ve belgelerin, teknolojinin de yardımı ile yıllar içerisinde katlanarak büyüdüğü tespit edilmiştir. Büyük veri tanımına ilişkin ilk öngörünün Nikola Tesla’ya ait olduğunu söylemek yanlış olmayacaktır. Nikola Tesla, 1926 yılında vermiş olduğu bir röportajda kablosuz erişimin mükemmel bir şekilde işlemesi ile birlikte dünyanın devasa bir beyne dönüşeceğini belirterek bugünkü modern akıllı telefonları tanımlamıştır. Nikola Tesla, insanlar arasında mesafelerden bağımsız olarak anında iletişim sağlanacağından, kilometrelerce uzaklıkta dahi bireylerin mükemmel bir şekilde -sanki yüz yüzeymişçesine- birbirini görüp duyabileceğinden ve bu teknolojinin basit, insanlar tarafından ceplerinde taşınabilecek bir halde olacağından bahsetmiştir.

Yıllar içerisinde katlanarak artan veri büyüklüğünü tanımlamak ve anlamlandırmak için yapılan çeşitli çalışmalar, ortaya atılan tanımlamalar ve kullanımlar içerisinde 2001 yılında Meta Group adına şirketin analisti Douglas Laney tarafından hazırlanan yayında yer alan ve büyük veri bileşenlerini, hız, çeşitlilik ve büyüklük olmak üzere üç boyutlu olarak yani “3V” olarak tanımlayan çalışma dikkat çekici olmuştur. Daha sonrasında ise büyük veri kavramı, Amerikalı medya şirketi O’Reilly Media pazarlama yöneticilerinden Roger Mougalas tarafından internet 2.0’ın yaratılmasını takiben, 2005 yılında geleneksel iş zekâsı araçlarını kullanarak yönetmenin ve işlemenin neredeyse imkânsız olduğu büyük veri kümelerini açıklamak için kullanılmıştır. 2012 yılında ise Douglas Laney büyük veri tanımını, çok büyük hacim, çok büyük hız ve çok fazla çeşitlilik olarak geliştirmiştir.

Gerek akademik dünyada gerekse endüstride üzerinde uzlaşılmış net bir büyük veri tanımı bulmak pek mümkün gözükmemekle birlikte çeşitli kaynaklarda büyük veri; genel olarak bilgi, teknoloji, yöntem ve etki kavramları ile ilişkilendirilmektedir. Ayrıca büyük veriyi tanımlayabilmek için kullanılan hız, verinin gerçek zamanlı olması; çeşitlilik, verinin farklı kaynaklardan elde edilebilir olması; hacim, verinin büyük veri kümelerinden oluşması ve değer ise kullanımının bir fayda yaratması şeklinde açıklanmaktadır.

Gerçekten de gündelik hayatta her gün kullandığımız cep telefonları, akıllı saatler, kredi kartları, üyelikler, sadakat programları, bilgisayarlar, televizyonlar, oyun konsolları ve diğer birçok elektronik cihazlar ve birbirine bağlı sistemler sürekli olarak veri toplamakta ve bu verileri paylaşmaktadır. Böylelikle toplam işlenen veri sayısı tahmin edilemez boyutlara ulaşabilmektedir. Büyük verinin kaynağını sadece internet olarak ifade etmek de doğru değildir. Günümüzde Radyo Frekansı ile Tanımlama (RFID) ve sensör teknolojilerinin gelişmesi, kullanımın artması ile birlikte gündelik hayatın her alanında çeşitli kaynaklardan verilerin toplanması olanaklı hale gelmiştir.

Kirk Bourne tarafından yapılan tespitte insanlık tarihinin başlangıcından 2003 yılına kadar kayıt altına alınmış bütün veri toplamının, 2011 yılının başlangıcında sadece her iki gün içinde, 2013 yılında ise sadece her 10 dakikada üretildiği ifade edilmektedir.

Belirtilen artışın en temel sebebi günümüzde artık her cihazın bir veri üretebiliyor ve hatta geleneksel yöntemlerden farklı olarak çok daha nitelikli veri üretebiliyor olmasıdır. Aralarında artan rekabet sonucunda şirketler, büyük ve yapısal olmayan veri bloklarını analiz ederek sonuçlarının raporlanması ve kullanılabilir hale getirilmesi üzerine çalışmaya başlamışlardır. Büyük ölçekli ve yapısal olmayan verilerin analizi için geleneksel veri tabanları ve analiz yöntemleri elverişli olmadığı için yerine bu ölçekte verileri analiz edebilecek büyük veri teknolojileri geliştirilmiştir.

Article 29 Working Party tarafından hazırlanan bildiri uyarınca büyük veri, bazıları iyi tanımlanmış bazıları ise hala belirsiz ve yakın gelecekte geliştirilmesi beklenen çok sayıda veri işleme faaliyetini kapsayan geniş bir terimdir. Büyük veri teknolojileri akademik çalışmalar, sağlık, sosyal bilimler, ulaşım, ticari iş uygulamalarından suç ile mücadeleye kadar birçok alanda kullanılmaktadır. Sağlık alanında çeşitli tıbbi durumlar ve genetik özellikler arasında bağlantı kurularak bu veriler üzerinden yapılan çalışmalardan geçmişte mümkün olmayan tedavi imkânları geliştirilebilirken aynı zamanda benzer verilerden ilaç sektöründeki pazarlama alanında yahut tedarik zincirine ilişkin iyileştirmeler sağlanmasında ve tasarrufa gidilmesinde yararlanılabilmektedir. Anket şirketleri, müşterilerinin talep ettiği kullanıcılara sosyal medya aracılığı ile çok daha kolay ulaşarak çok daha hızlı ve isabetli sonuçları daha düşük maliyetlere sunabilmektedirler. Temelde büyük veri uygulamaları ile amaçlanan, yığın halinde ve anlamsız olarak bulunan yüksek hacimli veriden anlamlı sonuçlar çıkarmaktır.

Познавательные статьи:



Организация работы процедурного кабинета

Статус республик в составе РФ

Понятие финансов, их функции и особенности

Сущность демографической политии