Валентин + Валентина = любовь»

                                                                      Дина Рычкова

              «Валентин + Валентина = любовь»

                       Ойлымаш

    Ялысе клубышто У ий пайрем лӱшка! Рвезыже… илалшыже… тунемшыже… изиракше… эсогыл шоҥгырак-влакшат – чыланат куанен юарлат! Пайремым сылнешташ манын, лӱмынак ола гыч толшо артист-влакын весела мурышт клуб кӧргым веле огыл, ял уремымат сылнештат. Муро почеш муро! Кож йыр куштымаш! Тыгай сылне весела кумыл чытамсыр илышыште шукертсек йоҥгалтын огыл ыле. А таче калык уло чон дене веселитла, пуйто чыла шӱлыкым чактара. «Кузе У ийым вашлият – туге у ийым эртарет!» манмылан уло чон денак ӱшана! Тек тыгак лиеш ыле! Тек…

    Латикымше классыште тунемше ӱдыр-рвезе-влакат веселитлат. Тиде нунын пытартыш гана пырля эртарыме У ийышт. Кӧ пала, школ деч вара эл мучко шаланен пытыше йолташ-влак кунам вара угыч вашлийыт?! Кажныже семынже пашамат ойырен… кушко тунемаш каяшат рашемден… Сандене пырля улмо татым курымешланак шарнен кодаш манын, мурен-куштымаш пайремыште шулдыранла чоҥештылыт.

    Теве пайрем вӱдышӧ «Ош вальс!» манын кычкырале. Вара угыч ешарыш: «Тек тиде  вальс йӧратыше шӱм-влакым курымешлан уша!» Валя тиде вальсым таче чон вургыжын вучен, шӱмжӧ гыч кышкалалт лекше шижмашыжым таче кучен кертдымыжлан ӱшанен. Да-да, таче… «Ну, молан тый шкеже тыгай ӱҥышӧ улат?! Ну, молан тый шке эн первый пелешташ от тошт?!» - шӱмыштыжӧ улшо ойым ӱдыр ушыж дене пелештыш. Тыгодым шинчаже вес ончалтышым шиже… вучышым… ӱшанышым… йӧратышым… Да тиде ончалтышым Валя изиж годсек шижеш… тольык озаже веле пелешташ вожылеш… Валя шыргыжале, ончалтыш велыш тарваныш… рвезылан кидшым шуялтыш. Тудыжын шинчаже эше чот волгалте, ылыже, Кечыш савырныш! «Уша?» - лекте йодышыжо. «Ну, конешне, УША!» - уло йӱкын пелештыш ӱдыр. Рвезе илышыштыже первый гана уло чон шокшыж дене ӱдырым шыман ӧндале. Ӱдыр кидат йӱксӧ шулдыр семын рвезын шӱйжым шыматыш. «Ош вальс» нуным У ий кож йыр пӧрдыктен, чонышто миллионло чевер шижмашым вӱчкен, кугу пиалым тыланен!

    Пайрем деч вара,  эрвелеш калык шаланаш тӱҥалмеке, Валентин Валян кидшым кучен, моло йолташ-влак дене пырля шочмо ял велыш наҥгайыше корныш лектын. Чылан воштылыныт, мыскараленыт… Рвезе ошкылым иземден… Валян вес кидшым кучен, шып пелештен: «Шылына нунын деч?» «Шылына…» - шыргыжалын ӱдыр. Йолгорно деч кораҥын, кугорныш лектыныт. Кава гыч шыман лум велын… шыман-шыман… сылнын-сылнын… «Колат?» - йодын рвезе. «Колам», - вашештен ӱдыр. «Мом колат?» - «Чон мурым». Коктынат воштыл колтеныт. Уло вийым погалтен, кид кучен, ончыко куржыныт. Коклан, кид кученак, йыр пӧрдыныт… Адак ончыко куржыныт… Чон тич пиал шолын, чоҥешташ ӱжын! Первый йӧратымашын пиалже самырык чоным чоҥешташ ӱжын! Шочмо ял ӧрдыжеш кодмым ужын, ӱдыр йодын: «Кушко мыйым наҥгает?» «Тӱня мучашке!» - лектын вашмут. «А тый мый денем тӱня мучашке чынак кает?» - йодын рвезе. «Тетла мый тый дечет нигунамат ом ойырло – кушко наҥгает, тушко каем. Вет тый тыгай ӱшанле, виян улат!» - рвезын оҥышкыжо вуйым таен ӱдыр. Рвезе чот ӧндалын, чоныштыжо эше чот кугу вийым шижын. «Ай, ончал, лум пырче-влак чурийышкак велыт, шупшалыт!» - ӱдыр вуйжым нӧлталын. «Уке, тиде мый тыйым шупшалам…» Илышыштышт первый гана ӱмашке ушнышо тӱрвӧ-влак ваш-ваш чон йӧратымашыштым пайленыт. «Ай, вожылам…» - ӱдыр мучыштен куржын. «Мый тыйым йӧратем… изиэм годсек тыйым йӧратем…» - поктеныт шеҥгеч тӱняште улшо чевер деч чевер, эн сылне, эн чечен мут-влак. «Мыят тыйым изиэм годсек йӧрате-е-е-ем!» - шергылтын сандалыкыште чон шижмаш. «Мый суксо улам! Мый каваште чоҥештылам!» - уло йӱкын кычкырен ӱдыр лум вальс лоҥгаште. «Мыят суксо ула-а-а-м! Мыят каваште чоҥештыла-а-ам!» - ушнен рвезе.

    Вара Валентин кугорнысо мамык ош лум ӱмбалне возен шынден: «Валентин  +  Валентина = любовь!» «Тек тиде возымына пӱтынь ӱмыргорнына мучко пеленна лиеш!» - сугыньлен  ӱдыр. Кок йӧратыше чоным шыма ӱма чотрак ушен.

    Школ деч вара Валентин армийыш каен, вара военный училищыш тунемаш пурен. Куд ий шижде эртен каен. Валентина тиде жаплан мединститутым тунем пытарен. Кеҥежым ӱдыр ончыко лейтенант званиян офицер толын шогалын, кугу пеледыш аршашым кучыктен, вара загсыш вӱден. Отпуск пытымеке, Валентин Валентинам пеленже наҥгаен… чынак тӱня мучашке – Мӱндыр Эрвеке!

    Служба эртен, марий офицер артиллерист-влакым ямдылен. А частьысе госпитальыште марий доктор черле-влакым эмлен. Каныш татлан самырык мужыр теҥыз воктеке канаш коштын, моло йолташ-влак дене пырля йӱштылыныт, шашлыкым ыштеныт, марий мурымат мурен ончыктеныт. Жап эртен. Паша ушнен. Йӧратымаш шижмаш утларак да чотрак веле пеҥгыдемын.

     Февраль покшелне Шнуй Валентинын Йӧратымаш пайремже кечын пачерышкышт йолташыже-влак чумыргеныт. Уке, нигӧмат ӱжын огытыл ыле такшым… Йолташ-влак шке толыныт… шуко чесым конденыт… Ала-мо шот дене нуно моткоч кумылым нӧлташ тыршеныт, саламленыт, курымым илаш тыланеныт… Муро почеш муро йоҥген… Чарныде «Ош вальс» сем пӧрдын… Вара йолташ-влак фотоаппаратыш сниматлалташ тӱҥалыныт… Валентин ден пелашыжым пачаш-пачаш пырля сниматленыт… А эрлашыжым ик йолташӱдыржӧ Валялан фотом кучыктен. Тушто чевер шӱмым сӧрастарыме, а покшелныже пиалан мужыр ваш йӧратен ончен шыргыжын. Йымалнышт возымо: «Валентин + Валентина = любовь».

    А вара… февраль мучаште… Вара Росгвардийын ик ротыжым Донбассыш колтеныт. Рота командир – марий мландын шочшыжо – ала-кунам кочажын аралыме кундемым угыч фашизм деч утараш каен. А пелаш?.. А пелаш йӧратыме айдеме деч ойырлаш шоналтенат огыл – вигак штабыш куржын да сарыш колташ йодмашым возен. Полк командирын ӱдырамашым войнаш колташ ушыштыжат лийын огыл, эсогыл тидын нерген шоналтенат кертын огыл. Но хирург доктор пеҥгыдын шоген – пелаш дене пырля фронтыш каяш йодын. Командир умылен – Йӧратымашым чактараш ок лий! Валентин пелашыжым тиде ошкыл деч чот чарен. Но Валентина шӱмбелжын тӱрвыжым ӱмаж дене авырен.

    Фашист тӱчан шучкылыкшо нерген шуко киномат ончымо, книгамат лудмо, героизм нерген школышто шуко сочиненийымат возымо… Но тачысе тукым фашизмын тӱсшым ынде шке шинчаж денак ужын… ужын да шинчажланат ӱшанен огыл… Тачысе курымышто тыге лийын кертеш мо??? Кунам… кузе… да пачаш-пачаш кузе тачысе илышыште тыгай шучко еҥ кашак пошеныт??? Да нуным айдеме манашат йылме ок савырне! Янлыкат тыгай шучко огыл! Тиде вес планете гыч толшо монстр тӱча!

    Росгвардийын салтакше-влак, ожнысо семынак, кочашт семынак, шакше ия полкым лочкеныт. Но сусыр-влакат шукын лийыныт. Валентина йӱдшӧ-кечыже, манаш лиеш, операцийым ыштен, первый полышым пуэден. Вара йӱдым вертолёт-влак сусыр салтак-влакым мӧҥгӧ – Российыш – шупшыктеныт, кугу госпитальлаш наҥгаеныт. Пелашын ушыштыжо эре марийже лийын – Юмо гына аралыже ыле!

    Но икана… икана… икана… Молан гын тиде икана толын?! Икана наёмник кашак госпитальым лӱйкалаш тӱҥалыныт. Точный координат почеш снаряд-влак вигак цельыш логалыныт. Валентинын зенитный устновкыжо вашке тушман шогымо верым муын, вашеш тулым почын. Тушто шыпланеныт. Салтак-влак йӱлышӧ госпитальыш куржыныт… сусыргышо-влакым луктедаш пижыныт… Валентин операционныйыш куржын толын… Шаланыше ӱстел воктене вӱрвузык Валентина киен. «Валю-ю-ю… шӱмбелем… йӧратымем!..» - чон йӧсын йоҥгалтын йырваш. Оҥ пелен ӧндалын, сукен шичше пӧръенын шинчаж гыч ойган вӱд кышкалалтын. Ӱдырамаш шинчажым пеле почмыла ыштен… лишыл еҥым пален, шыриялын… «Ва-а-л…» - пелештышашла тӱрвӧ тарванен…

    Тыгодым шаланыше потолок сӱмырлен… кок йӧратыше чоным неле бетон плита леведын…

    Шочмо мландысе шӱгарлашке калык пеш шуко погынен. Чылан шинчавӱдым йоктареныт. Кок айдемым ик шӱгарыш тоеныт. Памятникыш пижыктыме картычкыште чевер шӱмым сӱретлыме лийын. А шӱм кӧргыштӧ кок айдеме ваш ончен шыргыжын. Йымалнышт возымо: «Валентин + Валентина = любовь».

    Апрель тӱҥалтышысе кава гыч моткоч нугыдо ош мамык лум шыман велын. Лумпырче-влак, лӱҥген-модын, моткоч ныжылгын, сӧралын велыныт, пуйто мландӱмбалне «Ош вальсым» пӧрдыныт.

    Тыгодым кок аван шинчаштлан вуйӱмбалнышт мамык лум пырче-влак коклаште ош шулдыран кок суксо-влак койыныт… Нуно, ваш йӧратен ончен, кид кучен, ош вальсыште чоҥештылыныт…

                                                                      2022 ий, апрель

Познавательные статьи:



Техника прыжка в длину с разбега

Тактические действия в защите

История Олимпийских игр

История развития права интеллектуальной собственности