лшеуіш ток трансформаторларын таңдау

↑

▷ Содержание

⇐ ПредыдущаяСтр 3 из 3

Есептік токтар, А:

- 35 кВ кернеу үшін:

                                           (8.21)

мұнда -БТҚС толық қуаты [кесте 3.4]

- ЖТҚ кірісі үшін:

                                  (8.22)

мұнда -ЖТҚ толық қуаты [кесте 3.4]

- секциялы ұяшық үшін:

                                    (8.23)

- АҚ үшін:

=                              (8.24)

мұнда Р_Н.АД=500кВт-АҚ номиналды қуаты

       U_Н=6кВ-номиналды кернеу

       =0,87-қуат коэффициенті

=

- ТҚС1 үшін (10.17) формуласымен анықталады:

                                           (8.25)

мұнда S_Р=1553,06кВА- ТҚС1 толық қуаты(кесте.3.2)

       U_Н=6кВ- номиналды кернеу

Туынды жүктеме үшін тексеру жүргізіледі.

Анықтамалық мағлұматтар бойынша ҚС-да төменгі кернеу жағында келесі өлшегіш бақылау аспаптары орнатылады: амперметр, ваттметр,актив және реактив қуат есептегіштері.Ток трансформаторының туынды жүктемесі кесте 8.3 де көрсетілген.

Кесте8.3

Ток трансформаторының туынды жүктемесі

Аспап атауы

Түрі

Жүктеме, S_приб, В·А

фаза А

фаза В

фазаС

Амперметр

Э-335

0,5

-

-

Ваттметр

Д-335

0,5

-

0,5

Актив және реактив қуат есептегіштері

ПСЧ 4АР.05.2

0,3

-

0,3

Қортынды

1,3

-

0,8

Туынды жүктеме бойынша тексеру шарты:

1,3 В·А < 50 В·А

мұнда –ең көп жүктелген фазадағы аспаптардың қуаты(кесте 8.3)

Таңдалған ток трансформаторы барлық шарттарды қанағаттандырады.

Дәл осылай қалған ток трансформаторлары таңдалады.Есептеу нәтижелері кесте 8.4 те көрсетіледі.

8.2.4 Кернеу трансформаторларын таңдау

Кернеу трансформаторының орнатылатын жері-6кВ шиналар.Таңдау қондырғы кернеуіне байланысты жүргізіледі: .ЗНОЛ.06-6 типті кернеу трансформаторы таңдалады.Кернеуі – 6кВ, S_ном = 50 В·А,

 S_max = 400 В·А,дәлдік классы – 0,5.Кернеу трансформаторының туынды жүктемесі кесте 8.5 те көрсетілген.

Кесте8.5

Кернеу трансформаторының туынды жүктемесі

Аспапты орнату орны

Аспап түрі

S, В·А

Саныn

Аспап саны

Жіберілген қуат S_потр, В·А

1 Кіріс 6кВ

Ваттметр

Д335

1,5

Актив және реактив қуат есептегіші

ПСЧ 4АР. 05.02

2 Құрама шиналар 6кВ

Вольтметр

Э335

3 Желі 6кВ

Актив және реактив қуат есептегіші

ПСЧ 4АР. 05.02

Туынды жүктеме бойынша тексеру шарты:

Таңдалған трансформатор барлық шарттарды қанағаттандырады.

8.2.5 Асқын кернеуді шектегішті таңдау

6 кВ жақтағы қондырғыларды асқын кернеуден қорғау үшін номиналды ток бойынша асқын кернеуді шектегіш таңдалады:

ОПН-РВ-6, Uн=6 кВ, Uдоп=7,6 кВ, Iном.разр=10 кА.

8.2.6 Қатты шиналар таңдау

Шина қимасын созылмалы рұқсат етілген ток бойынша таңдау келесі шартпен орындалады:

                                       (8.26)

6кВ таратушы құрылғы үшін АДО60х10 мм², Iдоп=1115 А маркалы біржолақты,тікбұрышты қималы,сырланған шиналар таңдалады.

     Шиналарды термиялық төзімділікке тексеру:

        мұнда q_min – термиялық төзімділік бойынша ең кішкентай қима

                                            (8.27)

мұнда С_т – ҚТ кезіндегі рұқсат етілген температураға және өткізгіш материалына тәуелді коэффициент^[7]

                    –ҚТ тогының жылулық импульсы:

Шиналарды электрдинамикалық төзімділікке тексеру.

Бір метр ұзындыққа әсер ететін үш фазалы ҚТ кезіндегі фазалар арасындағы күш келесі формуламен анықталады:

                                                                                  (8.28)

мұнда a –жақын жатқан шиналардың осьтарының арақашықтығы, м

Майыстыру моменті келесі формуламен анықталады:

                                          (8.29)

      мұнда l=0,86–шиналық құрылғының тіректік оқшаулағыштарының арасындағы пролет ұзындығы, м

      Шинаның кедергі моменті келесі формуламен анықталады:

                                         (8.30)

Шинаның есептік кернеуі келесі формуламен анықталады:

                                             (8.31)

Келесі шарт орындалса шина механикалық мықты:

    мұнда  – шинаның рұқсат етілген кернеуі ^[10], МПа

       Шиналар электрдинамикалық төзімділік шартын қанағаттандырады.

Қалған шиналарды таңдау дәл осылай жүргізіледі. Есептеу нәтижелері кесте 8.6 да көрсетіледі.

8.3 1 кВ дейінгі кернеуге электрқондырғыларды таңдау

8.3.1 ШРА мен ШР үшін 0,4 кВ автоматты ажыратқыштар таңдау

ШР-1 үшін автоматты ажыратқыштар таңдаған кезде ең қуатты электрқабылдағыштың мағлұматтары пайдаланылады.Оның параметрлері кесте 8.7 те көрсетілген.

Кесте8.7

      Электрқабылдағыштың параметрлері

Атауы

Рн,

кВт

Uн,

кВ

cosφ

КПД

η

Іске қосу коэф,Кп

Пайдалану коэф, Ки

Тігінен тесуші білдек 2А554

7,5

0,38

0,65

87,5

5,5

0,17

Электрқабылдағыштыңноминалды тогы анықталады:

                              (8.32)

        Электрқабылдағыштың іске қосылу тогы анықталады:

                                                                                   (8.33)

Кірісавтоматыныңеңүлкентогыкелесіформуламенанықталады:

                                                             (8.34)

мұндаI_РА=23,68-электрқабылдағыштың есептік апаттан кейінгі тогы(кесте.3.2)

Автоматтытаңдаушарты:

                                                                                          (8.35)

                                                                                     (8.36)

        А3710Бтипті автоматты ажыратқыш таңдалады.Номиналды ток ,жылулық үзгіштің тогы , электромагнитты үзгіштің тогы .

        Дәл осылай қалған ШРА мен ШР-ге автоматты ажыратқыштар таңдалады. Есептеу нәтижелері кесте 8.8 де көрсетіледі.

8.3.2Электрқабылдағыштарға қорғағыш,іске қосқыш аппаратураларды және өткізгіш өнімдерді таңдау.

Мысал ретінде механикалық өңдеу бөлімшесінде орналасқан ленталы кескіш білдекке автоматты ажыратқыш,магнитты іске қосқыш және өткізгіш таңдалады.

Кесте8.9

Электрқабылдағыштың параметрлері

Атауы

Рн,

кВт

Uн,

кВ

cosφ

ПӘК

η, %

Іске қосу коэф, Кп

Ленталы кескіш білдек

0,38

0,65

       Қозғалтқыштың номиналды тогы (8.32) формуласымен анықталады:

       Қозғалтқыштың іске қосылу тогы (8.33) формуласымен анықталады:

Жылулық үзгіштің тогы (8.35) шарты бойынша таңдалады:

Электромагнитты үзгіштің тогы (8.36) шарты бойынша таңдалады:

        ВА51-25 типті автоматты ажыратқыш таңдалады.Номиналды ток ,жылулық үзгіштің тогы ,электромагнитты үзгіштің тогы .

ЭЖ номиналды тогы Iном = 19,5 А бойынша ПМ12-0,25 Iном=25А маркалы магнитты іске қосқыш таңдалады.

Кабель таңдау.

Кабель қимасы созылмалы рұқсат етілген ток бойынша таңдалады:

                                    (8.37)

                              (8.38)

мұнда К_t =1 (t=25⁰C) –қоршаған орта температурасы +25⁰С тан ауытқуын ескеретін температуралық коэффициент^[3]

        К_П =1- кабельдердің төселуін ескеретін коэффициент^[3]

        К_ПВ =1-қосылу ұзақтығын ескеретін коэффициент^[2]

                     – қорғаныс коэффициенті^[1]

                     – жылулық үзгіштің тогы, А

АПВ 3(1х2,5)+(1х2,5), I_доп= 29 А маркалы алюминды өзекшелі кабель таңдалады.

Қалған электрқабылдағыштарға аппаратуралар мен кабельдерді таңдау дәл осылай жүргізіледі. Есептеу нәтижелері кесте 8.10 да көрсетіледі.

9 Арнайы бөлім.Көпірлі кранның құрылысы мен тағайындалуы

9.1 Құрылысы мен тағайындалуы

Кран деп жүкті тігінен және көлденең бағытта қысқа қашықтыққа тасымалдауға арналған жүк көтергіш құрылғыны атаймыз.

Көпірлі кранға токты жіберу троллей арқылы жүзеге асады.

Троллейден кернеу сырғанаушы тектес токосъемник арқылы алынады.

Электрқозғалтқыштар кранның өзін қозғалтуға және жүкті көтеру үшін қажет.Кран тетіктерін қозғалту үшін фазалы роторлы үш фазалы асинхронды қозғалтқыштар қолданылады.Фазалы роторлы қозғалтқыштар жылдамдықты реттеуге және біртіндеп іске қосылуды қамтамасыз етеді.

Контроллерлер кранның электрқозғалтқыштарын басқару үшін қажет.Солар арқылы іске қосу,тежеу,жылдамдықты өзгерту және айналу бағытын өзгертуге (реверс) болады.Кранның электрқозғалтқыштарын басқару үшін магнитты контроллерлер қолданылады.

Іске қосуды реттегіш кедергілер кран тетіктерін іске қосу,жылдамдықты өзгерту,тежеу үшін қажет.Іске қосу кедергісінің сатылар саны кран құрылысы және басқару сұлбасымен анықталған.

Тежеуші электромагниттер кран тетіктерінің механикалық тежегіштерін басқару үшін арналған.Кранның механикалық тежегішінің тағайындалуы-жүкті тоқтату және биіктікте ұстап тұру.

Кран қондырғыларының аяққы ажыратқыштары қармау құрылғысының көтерілуін,жүру тетіктерінің жүрісін шектеу үшін және есіктер мен люктердің ашылуын бұғау үшін арналған.

Қорғаныс панелі-максималды қорғаныс (асқын жүктеме және қысқа тұйықталу кезінде),нөлдік қорғаныс (желіде кернеу жоғалғанда),аяққы қорғанысты (аяққы ажыратқыштармен бірге) қамтамасыз етеді.

9.2Көтеру тетігінің қуатын анықтау

д_б=0,5м –барабан диаметрі;                                                            

m=40т – жүк салмағы;

m₀=600кг –жүкті қармауыш құрылғысының салмағы;

=0,85 –кранның ПӘК-і;

V=7,8м/мин – көтеру жылдамдығы;

H=5,5м – көтеру биіктігі;

ПВ= 40%

Көтерілетін жүктің ауырлық күші анықталады:

                                                     (9.1)

Жүкті қармауыш құрылғысының ауырлық күші анықталады:

                                                    (9.2)

Жүкті көтерген кездегі қуат есептеледі:

                                             (9.3)

       мұнда  көтеру жылдамдығы;

Жүксіз көтерген кездегі қуат есептеледі:

                                                     (9.4)

        мұнда бос жүріс ПӘК-і.

Тежеліп түскен кездегі қуат анықталады:

                                             (9.5)

Бос ілмекті түсірген кездегі қуат есептеледі:

                                                 (9.6)

9.3 Айналым және үзіліс (цикл и пауза) жұмыс уақытының есептеулері

Жұмыс уақыты анықталады:

                                                        (9.7)

Үзіліс уақыты анықталады:

                                                   (9.8)

Айналым уақыты анықталады:

                                                                           (9.9)

Іс жүзінде қосылу ұзақтығы анықталады:

                                         (9.10)

Эквивалентті қуат анықталады:

                                   (9.11)

Есептік қуат анықталады:

                                         (9.12)

Қозғалтқышты таңдау:

Таңдау шарттары:

Қозғалтқыш маркасы: MTF 411-6; ^[5]

Техникалық мағлұматтары:

Р_Н=27кВт;          I_СТ=64A;          M_MAX=638

cos =0,77;         I_РН=77A;           E_РН=235B;              

=83,0%;n=955об/мин;

9.4 Электрқозғалтқышты асқын жүктеме қабілетіне тексеру

Номиналды момент анықталады:

                                              (9.13)

        мұнда

Таңдау шарты:

                                       (9.14)

         мұнда

1,91>1,13-электрқозғалтқыш асқын жүктеме қабілеті бойынша өтеді.

9.5 Қозғалтқыштар іске қосу режиміне тексеріледі

Орташа іске қосу моменті анықталады:

                                     (9.15)

       мұнда

Статикалық моменттер анықталады:

                                        (9.16)

Келтірілген инерция моменті анықталады:

                           (9.17)

2кг м²-ротордың инерция моменті;

3кг м²-жартылай муфта және шкивтың инерция моменті;

редуктордың жеткізгіш саны;

0,25-барабан радиусы;

40т-көтерілетін жүктің салмағы;

4-кратность полиспаста;

                                                           (9.18)

Іске қосылу уақыты анықталады:

                                    (9.19)

Эквивалентты момент анықталады:

 (9.20)

       Тексеру шарты:

электрқозғалтқыш қызу шарты бойынша өтеді

Тежеу моменттері анықталады:

                                       (9.21)

       мұнда К_m=1,75-орташа режим үшін тежелу уақытын қабылдаймыз.

9.6 Механикалық сипаттамасын есептеу

Қозғалтқыштың асқын жүктемелік қабілеті анықталады:

                                               (9.22)

Номиналды сырғу анықталады:

                                              (9.23)

       мұнда n_C-синхронды жылдамдық.

Критикалық сырғу анықталады:

                            (9.24)

Синхронды бұрыштық жылдамдық анықталады:

                                                       (9.25)

Клосс формуласы бойынша қатысты бірлікте момент анықталады:

                                             (9.26)

Атаулы бірлікте момент анықталады:

                                                (9.27)

Атаулы бірлікте бұрыштық жылдамдық анықталады:

                                                                      (9.28)

       Есептеу нәтижелері кесте 9.1 ге енгізіледі,сырғудың қалған мәндері үшін есептеулер дәл осылай жүргізіледі.

Кесте 9.1

Механикалық сипаттамаларды есептеу үшін қажет мағлұматтар

S

S_H=0045

S_KP=0,21

0,4

0,6

0,955

0,79

0,6

0,4

0,967

2,36

1,94

1,33

0,95

104,7

99,99

82,73

62,82

41,88

М; Н*м

637,2

522,5

359,16

256,42

        Кесте 9.1 есептеу нәтижелері бойынша механикалық сипаттама тұрғызамыз (сурет 9.1).

Сурет 9.1 – Механикалық сипаттама

9.7 Іске қосу және тежеу кедергілерін есептеу

Іске қосу моментінің кратность анықталады:

                                                           (9.29)

                               (9.30)

Ауыстырып қосу моменті анықталады:

                                                  (9.31)

Бірінші сатының кедергісі есептеледі:

                                                (9.32)

мұнда Е_РН=235В – ротор сақиналарының арасындағы ЭҚК

         – ротор тогының күші

                                                (9.33)

Екінші сатының кедергісі есептеледі:

                                                           (9.34)

Үшінші сатының кедергісі есептеледі:

                                                          (9.35)

Төртінші сатының кедергісі есептеледі:

                                                       (9.36)

Орамның бір фазасының кедергісі анықталады:

                                                 (9.37)

Секция кедергісі анықталады:

                           (9.38)

Есептеулердің нәтижелерін кесте 9.2 енгіземіз.Іске қосу кедергілерінің сұлбасы сурет 9.2 де көрсетілген.

Кесте 9.2

Механикалық сипаттамаларды есептеу үшін қажет мағлұматтар

Секцияның белгіленуі

Секция кедергісі, Ом

Кедергі жәшіктерінің мағлұматтары

Қажет

Таңдалған

Жәшік түрі

 Созылмалыток, А

P₁-P₄

0,466

3*0,156

НФ-1А

2TД754-07

P₄-P₇

0,25

2*0,156

P₇-P₁₀

0,131

0,19

2TД754-03

P₁₀-P₁₃

0,07

0,096

2TД754-01

       Кесте 9.2 есептеу нәтижелері бойынша іске қосу кедергілерінің сұлбасы тұрғызылады:

Сурет 9.2 –Іске қосу кедергілерінің сұлбасы

9.8 Электрқондырғыларды таңдау

Электрқозғалтқыштарды таңдау

Кесте 9.3

Кран электрқозғалтқыштарының мағлұматтары

Түрі

P_H,кВт

n_Hоб/мин

I_СТА

I_РОТА

U_H,кВ

MTF 411-6

0,83

0,77

0,38

MTF211-6

2*9

0,77

0,74

0,38

MTF112-6

5,8

0,74

0,74

0,38

Есептік ток және қуат анықталады:

                                (9.39)

                                      (9.40)

                               (9.41)

мұнда ҚҰ=100% келтірілген барлық қозғалтқыштардың қуаттарының қосындысы;

Р_З-ҚҰ=100% болғандағы ең үлкен қуатты үш қозғалтқыштың қуаттарының қосындысы

К_И=0,12-пайдалану коэффициенті,^[5]

C=0,4-есептік коэффициент, кесте^[5]

Крандық қорғаныс панельды таңдау

Таңдау шарттары:

Таңдалған панель түрі:

ПЗКБ-160 3ТД.660.046.3

U_H=380В, =50Гц,I_H=260А;

Реле электромагниттерінің максималды саны 8

Контроллер таңдау

Таңдау шарттары:

Көтеру тетігі үшін ТСД магнитты контроллеры таңдалады

I_НК=160А

 - Басқарылатын қозғалтқыштар саны 1

 - контроллердың орналасу саны  4 – 0 – 4

Іске қосу тогы анықталады:

                                            (9.42)

мұнда – статордың номиналды тогы

Реленің іске қосылу тогы анықталады:

                                      (9.43)

Таңдалған реле түрі:

РЭО-401 2ТД.304.096

Реттеу шектері – (130-400)А

Электрогидроитергіштер таңдалады:

                                              (9.44)

Кесте 9.4

Электрогидроитергіштер және тежегіштер бойынша мағлұматтар

Тежегіш мағлұматтары

Электрогидроитергіш мағлұматтары

Түрі

Шкив диаметрі,

 мм

Колодкалар шегінуі, мм

Мт: Н*м

Түрі

Көтеру шарты,

Н

Шток жүрісі,

мм

Штокты көтеру,

С

Шток тогы

Рн: кВт

N: айн/мин

Номиналды ток

Vp

ТКТ

1,8

ТГМ80

0,55

0,37

0,2

0,7

ТТ

1,2

ТЭГ-16-2М

0,35

0,28

0,1

0,46

1,4

ТКТ

1,5

ТГМ50

0,5

0,87

0,2

0,7

3,5

Көпірді көтеру тетігі үшін аяққы ажыратқыш таңдалады

КУ-703-У2 IP44

Басты троллейлерді таңдау
Таңдау шарттары:

Бұрыштық болат таңдалады (50х50х5)

Қимасы 480мм²

Омдық кедергі – 0,3Ом/км

Таңдалған бұрыштық болат кернеу жоғалысына тексеріледі:

Таңдау шарттары:

Максималды ток анықталады:

                                  (9.45)

барлық қозғалтқыштардың есептік тогы;

іске қосу тогының реттілігі (кратность);

электрқозғалтқыштардың ҚҰ=40% болғандағы токтың номиналды күші,(ең үлкен іске қосу тогының күшімен).

Кернеу жоғалысы анықталады:

таңдалған болат үшін енші кернеу жоғалысы.

        Қорек бөлімше соңынан келтіріледі.

                                              (9.46)

Кернеу жоғалысы пайызбен анықталады:

                                    (9.47)

       Кернеу жоғалысы рұқсат етілген мәннен артық болғандықтан, троллеиды бөлімшенің ортасынан қоректендіреді.

Бөлімшенің ортасынан қоректенген кездегі кернеу жоғалысы:

                                                (9.48)

        Кернеу жоғалысы пайызбен анықталады:

                                       (9.49)

Шарт орындалды.Троллеи кернеу жоғалысы бойынша өтті.

9.9 Жұмыс сұлбасының сипаттамасы

Кранды басқару торабына кернеуді жібереміз.РубильникS–ті қосқанда басқару тізбегі мен қорғаныс панелі қорек алады.

ПЗКБ-160 қорғаныс панелі-кранның ортақ рубильнигі,нөлдік қорғанысты және нөлдік қорғаныс іске қосылғанда тізбектің ажырауын қамтамасыз ететін желілік контактор орналасқан құрылғы.Басқару тізбегінің сақтандырғыштары максималды токтық реле және басқару тізбегінде қолданылатын кнопка мен пакетты өзгертіп қосқыштармен бірге жинақталады.ПЗКБ-160(қосылудан бөлек) негізгі тағайындалуы болып өзінің қорғаныс құрылғысы жоқ магнитты контроллерлер арқылы электрқозғалтқышты максималды және нөлдік қорғаныспен қамтамасыз ету.SBC кнопкасын басқанда катушка 1КМ қорек алып күштік тізбектегі өзінің контакттерін тұйықтайды.Кранды іске қосу үшін пакетты өзгертіп қосқышты және SBөзгертіп қосқышты қосып, 2SA тұтқасын нөлдік жағдайдан бірінші сатыға шығару керек,сол кезде магнитты контроллердің К7-К8 контактілері тұйықталады.Көпір қозғалтқышын басқаратын күштік тізбекте (МЗ) орналасқан пускатель катушкасы 10КМ қорек алып өзінің күштік контактілерін тұйықтайды да қозғалтқыш алдыға қозғалысын бастайды.

.

10Релелік қорғаныс және автоматика

10.1 Күштік трансформатордың релелік қорғанысы

Сурет 10.1 – Күштік трансформатордың сұлбасы

Қысқа тұйықталу токтарына қарсы максималды токтық қорғаныс орнатылған.Трансформатордың жоғарғы жағындағы орам шығысында және кабельде қысқа тұйықталуға қарсы тоқкесер орнатылған.Бір фазалы жерге тұйықталуға қарсы.Жоғарғы,ортаңғы және төменгі отсектерде болатын доғалық тұйықталуға қарсы. Барлық қорғаныстар SEPAM терминалын қолдану арқылы орындалған.

       10.2 Максималды токтық қорғаныс уставкаларын есептеу

Бастапқы мәліметтер:

U =6кВ;

I_Р(А)=149,62 А – кесте 3.2;

I^II_К-2=7,09 кА – кесте7.1;

I^II_К-3=5,12 кА – кесте7.1.                                                                                        

Трансформация коэффициенті:

                                             (10.1)

Қорғаныстың іске қосылу тогы анықталады:

                                      (10.2)

мұнда К_Н- сенімділіккоэффициенті;

      К_С.ЗАП–өздігінен іске қосылу коэффициенті;

      К_ВОЗ–реленің қайту коэффициенті

Блоктың іске қосылу тогы анықталады:

                                       (10.3)

мұнда К_СХ–толық және толық емес жұлдыз сұлбаларының коэффициенті =1

Уставканы қабылдаймыз:

I_УСТ ≈ I_СР.Б= 18А

Таңдалған уставканы есепке алғандағы қорғаныстың іске қосылу тогы:

                                         (10.4)

Күштік трансформатордың трансформациякоэффициенті анықталады:

                                              (10.5)

Қысқа тұйықталу тогы 0,4 кВ-тен6кВ-қа аударылады :

                                            (10.6)

Максималды токтық қорғаныстың сезімталдылығы тексеріледі:

                                        (10.7)

Сезімталдылыққанағаттандырады.

        Тоқкесер уставкасы есептеледі.

        Қорғаныстың іске қосылу тогы анықталады:

                                     (10.8)

Блоктың іске қосылу тогы анықталады:

                                        (10.9)

Уставканы қабылдаймыз:

I_УСТ ≈ I_С.Б= 38А

Таңдалған уставканы есепке алған кездегі қорғаныстың іске қосылу тогы:

                                         (10.10)

Тоқкесердің сезімталдылығы тексеріледі:

                                     (10.11)

Сезімталдылық қанағаттандырады.

11. Жобаның қауіпсіздігі және экологиялығы

11.1 Жобаның қауіпсіздігі

11.1.1 Техникалық қауіпсіздік

Қауіпсіздік техникасы — еңбекті қорғаудың бір түрі; жұмыс атқарушыларға қауіпті өндірістік факторлардың әсер етуіне жол бермейтін ұйымдастырушылық және техникалық шаралар мен құралдардың жүйесі; еңбекті қорғау қағидаларының кұрамдас бөлігі. Жұмыскерлердің денсаулығы мен өміріне қауіп төндіретін өндіріс жағдайларының алдын алудың ұйымдастырушылық-техникалық шаралары мен кұралдарының жүйесі.Арматуралық зауытта қауіпсіздік техникасы жөніндегі шаралардың жүзеге асырылуы, сондай-ақ қауіпсіздік техникасы техникалық құрамдарының жасалуы мен қолданылуы нормативтік-техникалық құжаттаманың — стандарттардың, ережелердің, нормалардың, нұсқаулардың негізінде жүргізіледі. Осы нұсқаулар өндірістік объектілерді пайдаланудың қауіпсіздігін қамтамасыз ету саласындағы құқықтық қатынастарды реттейді және қауіпті өндірістік объектілерде авариялардың, инциденттердің салдарынан туындайтын қауіпті өндірістік факторлардың персоналға, халыққа, қоршаған ортаға зиянды әсерінің алдын алуға, аварияларды, инциденттерді және олардың салдарын шектеуге және зардаптарын жоюға ұйымдардың әзірлігін, олардың жеке және заңды тұлғаларға, қоршаған орта мен мемлекетке келтірілген залалдарын кепілдікпен өтеуді қамтамасыз етуге бағытталған.

Зауытта жұмыс кезіндегі өндірістік жарақаттану мен кәсіби аурулар себептерін үш топқа бөлуге болады: техникалық, ұйымдастыру және санитарлык техникалық.

Жарақаттанудың себептері: абайсыздық, икемсіздік, басқа жаққа көңіл аудару және т.б. Әдетте, субъективтік себептер бір немесе бірнеше объективтік себептерге байланысты шаңдану және шуылдың жоғары деңгейі, жеткіліксіз жарықтандырылуы және т.б.

Жарақат саны күз-қыс кезеңдерінде көбейеді. Қыстағы жауған қар мен төмен температура, қимылдауға ыңғайсыз ауыр жылы киімдер және дыбыс белгілерін естуді киындататын бас киімдер жазатайым оқиғаларға ұшыратуды жиілетеді. Қыс кезінде жарақат көбеюінің тағы бір себебі жарық күннін қыска болуы.

Зауытта операцияларын орындайтын жұмысшыларға санитарлықгигиеналық факторлар,жұмыс орындары мен аумақтарының жеткіліксіз жарықтандырылуы, шуыл мен ауа шаңдануының жоғары деңгейі кері әсерін тигізеді.Еңбек үнемділігіне колайсыз метеорологиялық жағдайлардың әсері қыс айларында күшейе түседі.

Жұмысшылардың жұмыс қабілеттілігін арттырудың бірден бір айқын бағыты жалпы арнайы киімдер, сондай-ақ тән жеке қорғану құралдарын енгізу және әзірлеу. Бұл арнайы киімдер ауа райының кез келген жағдайында адам ағзасына жылылықты реттеуді, қозғалысқа кедергі келтірмеуді, ыңғайлы болуды, көзбен көретін және дыбыстық сигналды қабылдау деңгеиін төмендетпеуін қамтамасыз етуі керек.

Шуылдың жоғары деңгейі адамдардың денсаулығы мен жұмыс қабілетіне, бірінші кезекте жүйке жүйесінің жағдайына зиянды әсер етеді.

Жұмыс орнын ұтымды жарықтандыру - бұл өндірістік жарақат алуды төмендетудің, жоғары еңбек өнімділік қауіпсіздігін қамтамасыз етудің бірден бір жолы.

Зауыт аймағындағы электрқұрылғының монтаждау жұмысын іске асырғанда электромонтер келесідей қауіпсіздік техникасын сақтауы тиіс.

Әрбір электромонтер өзінің квалификациялық қызметіне қарамай жұмыстың қауіпсіздік әдісімен арнайы оқудан өтуі керек. Бекітілген бағдарламаға сәйкес емтихан тапсырып, сәйкес куәлік алулары қажет. Жабдықталушы кәсіпорынның бөлмелердегі жұмыстарға кіріспес бұрын әрбір электрмонтаждаушы жұмысшы барлық өткізгіштер жабық немесе 1м биіктіктен кем емес қашықтықта периламен қоршалғандықтарына көз жеткізіп алуы керек.

Баспалдақтар мен стремянкілер мықты сортты ағаштардан жасалынуы тиіс. Сонымен қатар, жер бетіндегі тегістікте сырғанауға кедергі жасайтын тіректер орнатылуы қажет.

Баспалдақтар мен стремянкілер мықтылыққа тексеріледі.Мұнымен, баспалдақ немесе екі бөліктің ұштарымен екі тірекке көлденең орнатылған бір стремянкісі 200кг салмақты жүкті оңай көтеруі қажет.

Жұмыс жасау барысында баспалдақтың екі жоғарғы қатары мен стремянкіде тұруға тыйым салынады. Баспалдақтар мен стремянкілерді тек 1,5м дейінгі биіктітегі жұмыстарға пайдаланады. Жоғарғы биіктік үшін қалыңдығы 50мм – ден кем емес мықты тақтайшалардан төсеніштерді қолданады. 1 м биіктіктегі сүйеніштерімен, 100-Л50мм ернеулерімен болады. Ернеулер материалдар мен құрал – саймандардың құлауының алдын алады.

Көтеру механизмімен көтерілетін жүктердің астында жұмыс жасауға тыйым салынады. Қолмен жұмыс атқаратын құралдар (балға, кувалда және т.б.) саптарға берік бекітіледі. Кескіш, скарпельдер, шлямбурлер және тағы басқа қолмен атқарылатын соғу инструменттері жұмыс соңында зардап шекпеулері тиіс. Ал желкесінде — қиысу менқабыршақтану пайда болмауы қажет.

Қолмен ұстап соғу құралының ұзындығы 150мм кем болмауы тиіс. Қолмен ұстап шабу жұмыстарын жасаған кезде, қолға брезентті қолқап киіп, көзге қорғанышты қамтамасыз ететін көзілдірікті кию керек. Гайкілік кілттерді гайкі размеріне сәйкес таңдау қажет. Гайкілік

кілттерге құбырлардың ұзартқыштары мен басқа да кілттерін қосуға болмайды.

Егер люлькілерде (себет) жұмысшылар болған кезде гидрокөтергіштер мен телескопиялық вышкілердің орындарын ауыстуруға рұқсат етілмейді. Монтерлер люлькілерге қорғаушы белдіктермен байланып, жабысып тұрады.

Цехтегі жұмыстар мосттық кран арқылы жүргізілсе, өндірістік жұмыстар шекарасындағы троллеилер мен басқа да ток кернеулігінің астында болған ток өткізігіш бөлшектерді қоршау қажет.

Желінің монтаждық жұмыстарын іске асыруға арналған мосттың үстіндегі кранға онатылатын мостасты құралдар берік орнатылып, тіреуіштер мен борттық тақтайшалармен қамтамасыз етілуі тиіс.

Кранды орнынан қозғаған кезде, мост үстіндегі орнатылған төселімдер, ғимарат элементтерінің астарынан, фермалардан және балкілерден және тағы басқаларынан оңай өткізілетіндей болуы тиіс. Істегі кранмен жұмысты кранның тоқтатылғанынан кейін немесекранның толығымен өшірілгенінен кейін бастауға болады. Кранның қозғалысты кезінде кран мостында болуға рұқсат етілмейді. Кранды жылжыту қажет болған жағдайда, жұмысшылар қауіпсіз жерге жіберілуі тиіс. Кранның іске қосылар алдында, арнайы дыбыстық сигнал беріледі.

Өнеркәсіп кәсіпорындарындағы үздіксіз қызмет етуді қажетететін электрлік құрылғыларда электр цехтерінің жұмысшыларының кезекшілігі орнатылады. Кезекші өзіне берілген участкі бойынша барлық электрқұрылғыларының дұрыс қауіпсіз қызмет көрсетіп, авариясыз жұмыс жасауына жауапты болады. Әр сменде кезекшілер саны бас энергетикпен белгіленіп, кәсіпорынның бас инженерімен бекітіледі. Квалификация бойынша смендегілердің үлкенінің, сондай – ақ жалғыз кезекшінің квалификациясы IV топтан кем болмауы тиіс. (1000В – тан жоғары электрқұрылғылары үшін).

Бір адамның кезекшілігі 1000В – тан жоғары кернеулікті құрылғыларда, келесі талаптарды орындаған жағдайда рұқсат етіледі:

–құрылғыдағы ток өткізгіш камералар мықты орнатылып жабылатын сеткалы немесе бірыңғай қоршауларды қамтиды, қоршау биіктігі жерден – 1,7 м кем емес; бакты немесе майлы өшіргіштердіңприводтары өшіргіштерден дуалмен немесе мықты металлдық щитпен қорғалған; майлы өшіргіш дистанциялық приводты қамтиды. 1000В – тан жоғарғы құрылғыларда жалғыз кезекшіге қоршауды шешуге, одан асып өтуге, құрылғыда жұмыс жасауға, бригадамен бірге монтаж және ремонт жұмыстарына қатысуға тыйым салынады;

1000В – тан жоғары кернеулікті қамтитын құрылғыларда кезекші персоналға ауызша бұйыра алатын тұлғаның бұйрығымен ремонтты бригаданың жұмысына қатысуға рұқсат етіледі.

11.1.2 Электрлік қауіпсіздік

Штаттық электр құрылғыларға беткейде «Электрқұрылғыларды орнату ережелері» мен «Қолданушылардың электрқұрылғылардың техникалық пайдалану мен пайдаланушылардың электрқұрылғылардың пайдалану жағдайында техника қауіпсіздігін сақтау ережелерін» сақтау қатаң талап етіледі.Адамдардың электр тогынан сақтануы 1000В кернеулікті желілерде төмен түсіру есебінен және зақымдалған желідегі ток ағымының релесі есебінде жүргізілуі тиіс.Зақымданған желіні сөндірудің жалпы уақыты 0,2с аспауы қажет.Әрбір іске қосушы аппараттарда аппаратты іске қосу, ток күшінің көлемін, жеңіл тежеуіштің максималды немесе номиналды тогының релесін көрсететін нақты анық жазулар болуы тиіс. 

Барлық өшіруші аппараттардың қолмен ұстау шегінде көмекпен желідегі 

жұмысшылардың жұмыс орындарына кернеулік берілуі мүмкін, өшіруді іске асыратын персоналмен «Қоспа! Адамдар жұмыс жасап жатыр» деген жазумен плакат ілінуі қажет. Плакаттар жұмыс соңында плакатты ілген адаммен немесе  сол адамның ауысымын ауыстырған адаммен алынып тасталынады. 

Рұқсат етілмейді:

а) 1000В – тан жоғары кернеулігі бар электрқұрылғыларымен жұмыс істеу барысында сақтау құралдарын қолданбауға, (диэлектрикалық қолқаптар, ботылар, изоляторлардағы ағаш торлар және т.б.);  

б) 1000В – тан төмен кернеулігі бар құрылғыларда қорғаныс қолқаптарынсыз жұмыс жасауға. Іске қосу аппараттарымен лебедкамен электрлік қолқапсыз жұмыс жасауға рұқсат етіледі, бір ғана шартпен , егер құрылғының қолмен ұстау шектері арнайы изоляциялық қабатпен оралған болса;     

в) кернеулік астында тұрған электржабдықтар мен желілерге жөндеу жұмыстарын жүргізуге;

г) қалдырылып кеткен қолданбайтын электр желілерінің жөндеу жұмыстарын жүргізуге;

       Мұндай шектеу қорда (резерв) тұрған желілерге қолданылмайды.  

       д) кабельді ағашпен қаптау;

       е)  ақауы бар электр құрылғысы мен кабельді пайдалануға шығару;

       ж) жерге және жерге жалғауға ток ағынының өтіп кетуінен сақтау қызметінің ақауы бар жағдайында электроқұрылғыны пайдалануға шығару;

       з) электржелілерінің жөндеу жұмыстарын бұл жұмысқа қатысы жоқ қызметкерлермен жүргізілу;

    Электрқұрылғыларымен қызмет жасайтын персонал техникалық қауіпсіздік бойынша сәйкес біліктілік топты иеленуі қажет. Қызметтер бойынша біліктілік топтары тресттегі бас инженерімен бекітіледі.Енгізу қондарғылары бар және тек майыспалы кабельді енгізуге шамаланған, тұрақты түрде орнатылған электрқозғалтқыштарды іске қосу аппараттарына резиналы және пластмассалы жанбайтын кабельдер арқылы жалғауға мүмкіндігі бар. Трансформаторлық қосалқы станцияға кіретін жерде «Бөгде адамдарға кіруге болмайды» деген жазу ілінуі қажет. Одан басқа, кернеулігі 1000В асатын машиналар мен аппараттар орнатылған жерге кірер алдында, сондай – ақ көзге көрінетін орында қауіптілік суреттері бар ескерту плакаттары ілінуі қажет. Қосалқы станциялар «Электрқұрылғыларында қолданылатын қорғаныс құралдарының және оларды пайдалану ережелеріне» сәйкес қорғаныс құралдарымен қамтамасыз етілуі қажет.Трансформаторлық қосалқы станция қабырғалары мен төбесі әктелуі қажет.Олардың төбесінде конденсатқа және беткейдің бірқалыптылығын бұзылуына рұқсат етілмейді. Ғимараттағы машиналар мен аппараттар арасында 0,8 м аз болмайтын машиналар мен аппараттардың жөндеу жұмыстарын немесе ауыстыру жұмыстарын жүргізгенде өтетіндей жүргінші орындар қалдырылуы тиіс. Ғимарат қабырғасы жағынан ені 0,5 м аз болмайтын монтажды жолдар қалдырылады. Ғимарат ішінде жолдарды қандай да бір құралдармен немесе жабдықтармен жауып тастауға рұқсат етілмейді. 1000В дейінгі кернеулік кезінде қорғаныс жасалуы тиіс:

а) трансформаторлар мен олардан тарайтын ток көзіне жалғанған әрбір қосындылар мен кіші ақаулықтардан максималды қорғанысы бар автоматты өшіргіштер; 

б) бөлуші аумақтан тарайтын қысқа тұйықталуларды – бір мезетті немесе 

селективті  өшіру, шамамен 0,2 сек. 

Ток өтіп кету релесі жумыс істеген кезде, кернеулігі 1000В дейінгі желі және зақымданған желі өшірілуі тиіс (селективті қорғанысты қолдана отырып). Желдеткіш қондырғы реверсивті құрылғылармен жабдықталуы тиіс. Сымдарды  аударусыз реверсивті құрылғылардың жұмысқа жарамдығын тексеру бас механик жүзеге асыруы тиіс. Желдеткіштер орнатылған ғимараттар қалыпты және резервті жарықтандырумен (тасымалды шам) қамтамасыз етіліп, таза және тиянақты болуы тиіс.   

Ток өткізетін жерлер мен жерге түсірілген металл конструкцияларында ылғалдық орын алған жағдайда, монтажды алаңда жұмыстарды әртүрлі шарттармен орындауға тура келеді. Бұл жұмысшылардың токқа түсу қауіпінің едәуір жоғарылауына себеп болады. Мұндай жағдайларда жұмыс жасаған кезде арнайы орындалынған лампаларды қолдану қажет. Олардың кернеулік күштері қауіптілігі жоғары бөлмелерде 36 В, өте қауіпті бөлмелерде – 12В. Үлкен қауіптілігі жоқ бөлмелерде 127 және 220В жұмыс жасауға рұқсат етіледі. Онда міндетті түрде диэлектрикалық қолқапртарды, галоштерді және диэлектрикалық кілемшелерді төсеп жұмыс жасау қажет. Электрифицирленген құралдың корпусы жермен берік байланысқан болуы тиіс. Жерге түсіруді арнайы түсіруші прводниктің көмегімен іске асырады. Ол бір жағынан жұмыс проводтарының штырлерінен бұрын қосыла алатын және олардан соң сөне алатын штепсельді вилкамен байланыстырылады. Мұнымен байланысты жерге түсуші штепсельді вилкідегі штырь басқаларынан ұзынырақ. Жерге тұйықталушы прводниктің мыспен ең аз қиылысы 1,5 мм².

Ток көзінің кернеулігін түсіруге ток көзінің кернеулігін азайтып, түсіруші трансформаторлар қызмет жасайды.  

Персоналды электр тогынан сақтаудағы ең негізгі қорғанысты іс– шаралар болып қорғанысты түрде өшіру мен элект­рифицирленген құралдардың екі есе изоляцияланғаны табылады.   

11.1.3 Электр қондырғыларда қолданылатын қорғаныстық жабдықтар

Электр қондырғыларын эксплуатациялау процесінде оларды аяғына дейін орындаған жағдайда да жұмыскерге қауіпсіздікті қамтамасыз етпейді және де арнайы қорғаныс жабдықтары талап етіледі. Мысалы, кернеуде орналасқан ток өткізуші бөліктер маңында жұмыс кезінде осы бөлікшерге жақындау қауіптілігі туады, сондықтан құралдың және жұмыскердің арнайы оқшауламасы талап етіледі. Өшірулі ток өтетін бөліктерде – шиналарда, сымдарда және с. с. бойында кездейсоқ кернеу пайда болу қауіптілігі болады, сондықтан жұмыс орнына кернеудің қателікпен беріліп кетуін болдырмайтын және сонымен қатар электр қондырғыны кернеуге қосқан жағдайда жұмыскерді токпен зақымдану қауіптілігін шеттететін шаралар қабылдануы тиіс.

    Осындай электр қондырғысының стационарлы-конструкциялық қорғаныс құрылғысымен толықтыратын қорғаныстық құралдар, қорғаныстық жабдықтар деп аталады – электр қондырғыларда жұмыс атқаратын персоналды токпен зақымданудан, электрлік дога әсерінен және жандыратын заттардан қорғау үшін қызмет ететін тасымалдау құралдары мен жарақтары. Защитные средства условно делятся на три группы: изолирующие, ограждающие и вспомогательные.Оқшаулайтын қорғаныстық жабдықтар негізгі және қосымша деп бөлінеді.

Негізгі оқшаулағыш қорғаныстық жабдықтар электр қондырғының жұмыстық кернеуін ұзақ уақытқа ұстап тұру қабілеті бар және сондықтан олармен кернеуде орналасқан ток өтетін бөліктерге жақындауға рұқсат беріледі және онда жұмыс атқаруға болады. Мұндай жабдықтарға 1000 В дейінгі кернеудегі электр қондырғылары жатады – диэлектрлік резеңке қолғаптар, ұстағышы мен ток іздеушісі бар оқшауланған аспаптар; 1000 В жоғары кернеудегі электрқондырғыларға – оқшаулағыш штангтар, оқшаулағыш және токөлшегіш шымшуырлар, сонымен қатар жоқары кернеуді көрсеткіштер. Қосымша оқшаулағыш қорғаныстық құралдар жеткіліксіз электрлік беріктілікке ие және сондықтан адамды өздігінен токпен зақымданудан қорғай алмайды. Олардың тағайындалуы – негізгі оқшаулағыш жабдықтардың қорғаныстық әсерін күшейтіп, олармен бірге қолданылуы тиіс. Қосымша оқшаулағыш жабдықтарға жатады:1000 В дейінгі кернеудегі электр қондырғыларда – диэлектрлік аяқ киімдер, кілемшелер мен оқшаулағыш тіреулер; 1000 В жоғары кернеудегі электр қондырғыларында – диэлектрлік қолғаптар, бәтеңкелер, кәлемшелер мен оқшаулағыш тіреулер.

    Оқшаулағыш штангтар тасымалданатын жерлестірулер мен басқа да операцияларды орындау үшін бір полюсті айырғыштарды өшіріп қосу үшін тағайындалған.Оқшаулағыш шымшуырлар (клещи) түтікшелі сақтандырғыштар кернеуде болып қызмет көрсетілген кезде қолданады.

Токөлшегіш шымшуырлар тасымалдау аспабы болп табылады, олар сымда, кабельде және с. с. өтетін токты өлшеу үшін қызмет етеді.

    Жоғарғы кернеу көрсеткіш пен ток іздеушілерді 1000 В жоғары кернеу мен сәйкесінше 1000 В дейінгі электр қондырғыларында кернеудің бар немесе жоқтығын тексеру үшін пайдаланады.

    Резеңке диэлектрлік қолғаптар, аяқ киімдер, бәтеңкелер мен кілемшелер қосымша қорғаныстық жабдық ретінде негізгі қорғаныстық жабдықттар көмегімен орындалатын операция кезінде қолданылады. Содан басқа, қолғаптарды 1000 В дейінгі кернеудегі жұмыстар кезінде негізгі қорғаныс жабдығы ретінде пайдаланады, ал аяқ киімдер мен бәтеңкелер қадамдық кернеуден қорғайтын жабдық ретінде пайдаланады.Оқшаулағыш тіреулер оқшаулағыш негіз ретінде қолданылады.Оқшаулағыш ұстағышы бар монтерлік аспап 1000 В дейінгі электр қондырғыларының кернеудегі жұмысы кезінде қолданылады.Шектегіш қорғаныстық жабдықтар тағайындалған: ток өтеттін бөліктерді уақытша қоршау үшін (уақытша тасымалдаушы шектеуіштер – қалқандар, қоршау-торлар, оқшаулағыш жапсырмалар, оқшаулағыш қақпақтар); қателік кеткен операцияларды ескерту үшін ( ескерту плакаттары); кездейсоқ кернеу пайда болған жағдайда жұмыскер токпен зақымдану қауіптілігін шеттету мақсатында өшірулі ток өтетін бөліктерге уақытша жерлестіру үшін (уақытша қорғаныстық жерлестіру).Көмекші қорғаныстық жабдықтар жұмыскердің жарықтық, жылулық және механикалық әсерден жеке қорғау үшін тағайындалған. Оларға қорғаныстық көзілдіріктер, газтұмылдырықтар, арнайы қолғаптар т. с .с. жатады.Қорғаныстық жабдықтардың дұрыстылығы оларды әр қолданардың алдында тексерілуі тиіс, сонымен қатар 6—12 айдан соң периодты түрде.     Оқшаулағыш қорғаныстық жабдықтар, сонымен қоса жасырмалар мен қақпақтар периодты түрде электрлік сынақтарға қолданыла береді

11.1.4 Электр тогына түскен кездегі алғашқы көмек көрсету

Ток көзінен жарақат алған адамға алғашқы көмектің дұрыс көрсетілуі құтқарушы адамның тез қимылдап, шапшаңдықпен барлық талаптарды біліктілігіне сәйкес орындауына байланысты болады. Бұл біліктіліктер тәжірибиелік жаттығулар кезінде оқытылады. Токпен зақымдану, токтың өту ұзақтығына байланысты болғандықтан, токпен зақымданған адамды ток көзінен босатып, тез арада оған медициналық көмек көрсетуге кірісу қажет.Бұл талап клиникалық өлімге душар болу жағдайына да қолданылады, себебі, клиникалық өлім небәрі бірер минут созылады. Ток көзінен зақымданған адамға көмек көрсетудің барлық түрінде міндетті түрде дәрігерді шақыру қажет. 

Ток көзімен зақымданған жағдайда, көбінде зақымданған адамдар ток өткізгіш бөлікпен байланыста болуын жалғастырады, өйткені өздігінен ток көзінен бөліне алмайды, бұл зақымдануды одан әрі қарай ауырлатады. Мұндай зақымданулар келесі жағдай түрлерінде орын алуы мүмкін: қол буындарының тырысуы, бұл жағдайда адам өз қолын меңгере алмай, ток әсерінен қолын қимылдата алмайды. Дененің басқа да бөліктерінің істемей қалуы, яғни, нерв жүйесінің зақымдануына байланысты қимыл әрекетінің бірнеше немесе барлық бөліктерінің жұмысын ұзақ уақытқа тоқтатады. (буындардың қысқа тартылу салдарынан емес), адам қауіпті жерді тастап кетуге немесе қажетті шараларды орындауға мүмкіндігі болмаған жағдайда, ауыр механикалық жарақат алған жағдайда, ес түсін жоғалтқан сәтте.Ток өткізіліп жатқан бөліктен адамды ажыратып алуды бірнеше әдістермен жүзеге асыруға болады. Ток көзімен зақымданған адамды құтқарудың бірінші амалы – зақымданған адам байланысып тұрған ток көзін өшіру. 1000В – қа дейінгі құрылғылардағы ток көзінен өшіру. 1000В – қа дейінгі құрылғылардағы ток көзімен зақымданған адамдарды ток көзінен ажырату үшін, қандай да бір ток өткізбейтін құралдарды пайдалану қажет (мысалы: құрғақ киіммен, таяқпен және т.б.). металлдық немесе ылғал заттарды қолдануға болмайды. Зақымданған адамнан денені ток зақымынан сақтап, алыс ұстау үшін, диэлектрикалық қолқаптарды кию немесе қолға құрғақ киімді ұстап, (кесілген плащ) өз қолының жеңдерін түріп алу қажет. Сонымен қатар, ыңғайлылығына қарай диэлектрикалық галоштерді киіп, арнайы диэлектрикалық кілемшелерді немесе тақтайшаларды төсеуге болады. Егер ток көзінен зардап шеккен адамды ток өткізуші бөліктен штангі немесе ағаштың көмегімен ажыратып алуға мүмкін болған жағдайда, осы әдісті қолдану қажет. Егер бұл әдістердің ешқайсысын қолдануға мүмкіндік болмаған жағдайда, ток өткізіліп жатқан проводтарды кесіп немесе сабы құрғақ ағаштан жасалған балталармен шауып токты ток көзінен ажырату қажет.Ол үшін арнайы диэлектрикалық қолқаптар мен диэлектрикалық галоштерді киіп әрбір ток өткізгіш проводтарды жеке – жеке шабу қажет. Егер ток көзімен зақымданған адам жоғарыда болған жағдайда, оның құлауын ескертіп немесе құлаған сәтке арнайы қауіпсіздік шараларын дайындау қажет. 1000В – тан жоғары ток көзінің кернеулігі бар құрылғылардан ажырату кезінде ботый және қолқап киіп, изолирленген штианімен клещтерді қолдану қажет. Белгіленген әдістер бойынша тез және қауіпсіз құтқаруға болатын ауа желісінде мүмкін болмаған жағдайда, алдын ала төмен түсірілген проводтарды тастап, проводтарды қысқа етіп бекіту қажет.      

11.1.5 Өрт қауіпсіздігі

Объетінің өрт пайда болу мүмкіндігін және де адамдарға, материалды құнды заттарға өрттің қауіпті факторлары әсер етуін объектінің өрттік қауіптілігі деп атайды.Өрттік қауіптілігі бар объектілер өрт қауіпсіздік жүйесімен қамтамасыздандырылуы керек.

Өрт қауіпсіздік жүйесі-өрттің алдын алу үшін бағытталған экономикалық,әлеуметтік,ұйымдасқан,ғылыми-техникалық және құқықтық шаралар және де өртке қарсы қызмет ететін техникалық құрылғылар мен күштер жиыны.Электрқондырғылардың өрт қауіптілігі оларда жанғыш оқшаулағыш материалдардың қолданылуымен сипатталады.Жанғыш болып электр машина,трансформатор,әр түрлі электр магнит орамдарының,өткізгіш және кабельдердің оқшауламасы,лак және компаундтар,трансформатор майы,битум,канифоль болып табылады.Асқын жүктеме кезінде жұмыс істегенде оқшаулама қызып өз қасиетін төмендеткенде,бу және газ түзіледі,ал ол жанудың себебі боллуы мүмкін.Оқшауламаның тесілуі де мүмкін,ал онда электр доға тудыратын қысқа тұйықталу болады.Көбінесе өрттік қауіптілікті маймен толтырылған аппараттар-трансформаторлар,жоғары кернеулі ажыратқыштар,қағаз сіңдірілген оқшауламасы бар кабельдер төндіреді.Кабель оқшауламасының жануы ұзақ асқын жүктелгенде,ток қорғанысы істен шығып қысқа тұйықталғанда болады. Электр қондырғылардың өрттік қауіптілігін ескере отырып ЭОЕ(ПУЭ), жобалау және орнату кезінде электрқондырғыларға арнайы талаптар қояды.Электрқондырғыларды пайдалану кезінде өрт қауіпсіздігін ескере отырып техникалық пайдалану ережесін сақтау керек.Құрылымдар,ғимараттар,объектілерді салғанда құрылыс конструкцияларының отқа төзімділігіне байланысты өрт қауіптілігін ескеру қажет.Конструкцияның отқа төзімділік шегі-от әсер еткеннен бастап бұл конструкцияға сәйкес нормаланған отқа төзімділік жағдайының шектік мәніне жеткенге дейінгі уақыт.

Арматуралық зауыт аумағындағы барлық объектілерге өртке қарсы қызмет көрсету дайын сұлба бойынша қабылданды.Бұрыннан бар және жаңадан жобаланған ғимараттардың арасы СНиП II-89-80 нормасы бойынша қабылданды.Көлік жолдары мен өткелдер барлық объектілерге қызмет көрсетуге мүмкіндік береді.Көлік жолдарының ені СНиП 2.05.07-91 нормасы бойынша 4,5 тен 6,0 ге дейін және одан да көп болып қабылданды.Барлық жобаланған құрылыстар мен ғимараттар III дәрежелі отқа төзімділікке ие.Кейбір жалғанып салынған немесе кіргізіліп салынған ғимараттардың қабырғалары кірпіштен салынған және II дәрежелі отқа төзімділікке ие. Жарылуға және өртке қауіпті әр түрлі категориялы ғимараттар өртке қарсы аралықтармен бөлінген.Ғимараттарды қоршаушы құрылыстар (трансформаторлы қосалқы станциялар және таратушы құрылғылар) II дәрежелі отқа төзімділікке ие: қабырғалары кірпіштен,жабындары мен жапқыштары темір бетонды.Өрттің таралуын болдырмау үшін келесідей құрылыс шешімдері қабылданған:

-ғимараттың ауданын өрт қауіптілігінің құрылысын және функционалдылығын ескере отырып өртке қарсы аралықтармен шектеу;

- отқа төзімді материалдар мен құрылыстары пайдалану;

- жобада өрттің көрінбей жану мүмкіндігі болатындай құрылыстар пайдаланылмаған.Пайдаланылған құрылғылар мен бекітпелер отқа төзімділгі жағынан нормадан кем емес;

- ілінбелі төбелер жанбайтын материалдардан таңдалған және олардың артындағы коммуникация жанбайтын заттардан жасалады;

- өртке қарсы аралықтардағы ойықтар отқа төзімділік нормасына сәйкес жанбайтын материалдармен толтырылады.Өртке қарсы есіктерде нығыздалуы және өздігінен жабылу құрылғысы бар.Өртке қарсы аралықтардағы саңылаулар минералды мақтамен толтырылады;

- ғимаратта нормаға сәйкес төбеге шығатын баспалдақтар,шатыр қоршауы болады.

Құрылыстық конструкциялар өрттің көршілес ғимараттарға,қабаттарға таралмауын,өрт кезінде адамдарды қауіпсіз аймаққа дер кезінде көшіруді қамтамасыз етеді.Өрт кезінде адамдарды ғимараттардан шығару эвакуациялық шығатын жерлер арқылы жүзеге асады. 

Эвакуация(көшіру)-өрттің қауіпті факторлары әсер ететін ғимараттардан адамдардың ұйымдасқан тобының өздігінен немесе мүмкіндігі шектелген адамдардың қызмет көрсетуші қызметкерлер көмегімен сыртқа немесе қауіпсіз аймаққа жүруі.

Эвакуациялық шыға беріс-сыртқа немесе қауіпсіз аймаққа апаратын жол.Өрт пайда болған кезде қызметкерлердің шығуы мүмкін болатын есептік уақыт аралығында негізгі немесе орталық басқару қалқаны арқылы өртті хабарландыру жүйесі жұмыс істеуі қажет.Өртті хабарландыру үшін объектіге ортақ дауысзорайтқыш байланыс және шартты дыбыстық құралдар (сигнал гудогі,дыбысты дабыл және т.б.),өрттік қорғаныс құралдарының сәулелік белгілеріқолданылуы керек.Өртке қарсы күресу қызметкерлері мен техникалары өртену аймағына технологиялық және эвакуациялық жолдар арқылы жете алады.

Адамдар қауіпсіздігі сақталады:

- уақытында және ешқандай кедергісіз адамдарды ғимараттардан шығару арқылы;

- адамдарды шығару жолдарында өрттің қауіпті факторларынан қорғау арқылы.

Ғимараттарда нормаларға сәйкес қажет шығатын есіктері бар.Есіктер шығу бағытына қарай ашылады және өздігінен жабылу құрылғысымен жабдықталған.Шығу жолының ұзындығы өрт қауіптілігіне және ғимараттың өртке төзімділігі мен жарылу қаупіне байланысты.

Зауыт өртке қарсы құрал-жабдықтармен толықтай қамтамасыздандырылған.

11.2 Экологиялығы

Арматуралық зауыттың өндірістік қызметі қоршаған ортаға өте аз мөлшерде ғана әсерін тигізеді.Мұнда ауаға зиянды заттар тарату немесе жер асты қазба байлықтарын қазу деген сияқты табиғатқа залал тигізетін іс әрекеттер жүзеге аспайды. Зауытта орындалатын жұмыстар кезінде түзілетін металл жаңқалары қайта өңдеуге жіберіледі,ал өндірістік қалдықтар көп емес және су көздерінің ластану мөлшері шамадан тыс емес,тіптен аз деп айтуға болғандықтан арматуралық зауытты экологиялық жағынан қауіпсіз кәсіпорындар қатарына жатқызуымызға болады.Үлкен металлургиялық зауыттар немесе тау кен байыту комбинаттарымен салыстырсақ арматуралық зауыттың экологияға тигізер әсері жоқ.

Қорытынды

Дипломдық жоба арматуралық зауыт үшін тиімді электрмен жабдықтау жобасын жасауға арналған. Бұл жобада келесідей негізгі нәтижелер алынды.

Зауыттың бір бөлімшесінің электрлік жүктемелері есептеліп қалған бөлім мен бөлімшелердің қуаттары мен мағлұматтары өздерінікі бойынша алынды да зауыттың электрлік жүктемелері есептелді.Реактив қуатты қарымталаудан кейін тиімді цехтық трансформаторлар және бас төмендеткіш қосалқы станцияға трансформаторлар таңдалды.Қысқа тұйықталу токтары есептелгеннен кейін барлық қондырғылар керекті шарттарға сәйкес таңдалды.Мұнда зауыттың сыртқы электрмен жабдықтауының екі түрлі схемасы қарастырылған. Осылардан экономикалық және техникалық жағынан қарағанда ең орындысы таңдалған, бұл зауытты қоректендірудің бірінші варианты болып келеді, мұнда электр энергиясы 35 кВ ӘЖ бойынша беріледі.Қабылданған вариант үшін келесідей жоғарғы вольтты қондырғылар таңдалған: кіріс ажыратқыштары, секциялық ажыратқыштар,ток трансформаторлары,кернеу трансформаторлары, сонымен қатар осыларға арналған күштік кабельдер, асинхронды қозғалтқыштарға арналған күштік кабелдер,шиналар және асқын кернеуді шектегіштер таңдалған.

Технико-экономикалық бөлімде электрмен жабдықтаудың екі вариантының тиімдісін таңдау үшін есептеулер жүргізілген.Осы жобаға кететін барлық күрделі шығындар анықталып сол арқылы таза әдеттегі құн есептелді.

Арнайы бөлімде осы зауыт ішінде орналасқан ең қуатты кран,жүк көтерімділігі 40т болатын көпірлі кран қарастырылған.Құрылысы,жұмыс істеу принципі көрсетіліп,механикалық сипаттамасы тұрғызылды.Есептеулер жүргізіліп барлық қондырғылары таңдау шарттарына сәйкес таңдалды.

Жобаның қауіпсіздігі және экологиялығы бөлімінде зауыттағы техникалық қауіпсіздік,электрлік қауіпсіздік және электр қондырғыларда қолданылатын қорғаныстық жабдықтар мен электр тогына түскен кездегі алғашқы көмек көрсету туралы айтылған.Барлық жерлерде қарастырылатын маңызды мәселелердің бірі өрт қауіпсіздігі де көрсетілген.Зауыттың қоршаған ортаға тигізер әсері де қарастырылған.

Қолданылған әдебиеттер тізімі

1 Указания по расчету электрических нагрузок. Вторая редакция - М.: Энергия, 2003.

2 Справочник ЭСПП

3 Проектирование систем электроснабжения.Методическое указания и задания по кусовому проекту.Для специальности 5В071800 «Электроэнергетика».

4 Справочник по проектированию электроснабжения./ Под ред. Круповича В.И., Барыбина Ю.Г., Самовера М.Л. – 4-е изд., перераб. и доп. – М.: Энергия, 2001–456с.

5 Справочник по электроснабжению и электрооборудованию. Электрооборудование./ Под общ.ред. Федорова А.А. - М.: Энергоатомиздат, 1987 – 592с.

6 Элекрическая часть электростанции и подстанции./ Под ред. НеклепаеваБ.Н., КрючковИ.П., – 4-е изд., перераб. и доп. – М.: Энергоатомиздат, 1989–608с.

7 Алиев «Справочник по электротехнике и электрооборудованию».

8 «КЭМОНТ»КРУ,КСО каталогы.

9 Правило устройств электроустановок. Алматы, 2004, 463с.

10 Липкин Б.Ю. Электроснабжение промышленных предприятий и установок, (1990).

11 «УККЗ» каталогы.

12 ВА автоматты ажыратқыштар каталогы.

13 Беркович А.М. и др. Основы техники релейной защиты М.: Энергоатомиздат, 1984.376 с.

ҚОСЫМША Б

ҚОСЫМША В

ҚОСЫМША Г

ҚОСЫМША Г1

ҚОСЫМША Г2

ҚОСЫМША Г3

ҚОСЫМША Г4

Познавательные статьи:



Коммуникативные барьеры и пути их преодоления

Рынок недвижимости. Сущность недвижимости

Решение задач с использованием генеалогического метода

История происхождения и развития детской игры