Трансформатор не үшін қажет?

↑

▷ Содержание

⇐ ПредыдущаяСтр 2 из 4Следующая ⇒

ТРАНСФОРМАТОРЛАР  ТУРАЛЫ  ЖАЛПЫ мәліМЕТ Трансформатор   дегеніміз  біp кернеудегі айнымалы токты  життктегі айнымалы  токтын екінші кернеуге түрлендіретін стакалык   электр-магииттік  аппарат,  Трансформаторлар  іс  жузінде  электр энергиясын улкен каши тыкка беру, энергияны кабылдагыштар арасында тарату уть жане әртүрлі тузеткіш, кушейткш т. 0. кұрылгаларда кенінен ко Электр энергиясын электростанциядан оный тутынушылары берерде, откізгіш сымдар аркылы өтетін ток кушнін үлкен маным бар. Токка байланысты электр энергиясы берілетін желі сымыни кимасы тандап алынады.

 Сым кимасы боиынша онын куны жан оларда болатын эпергия шыгыны аныкталады. Егер бір гана мәнді берілетін куатта кернеуді көбейтсек, онла соншалыкты онык тогы азаяды Бул электр энергиясын беретін желінін сым өткізгішінін келденен кимасын азайтуга мумкіндік береді, ал ол тусті металды үнемдеуге және желідегі энергия ши- Tынын азайтуга алып келеді. Желідегі сымның келденен қимасы мен ондагы куат шыгыны мынадай ернектермен аныкталады: д- сымиын келденен кимасы, (мм ); /— ток, (А); 6 — ток тығыздыгы, A/(мм); U-электр берілетін желідегі кернеу В;B Р - берілетіи куат, Вт. Ри- желідегrі куат шыгыны Вт:B R -сымнын кедергіcі. Ом; 1- желі узындыТЫ М; р вткізгіш материалынын меншікті кедергіci (Ом мм*). Сонымен, желі сымының көлденен кимасы мен куат шыгыны онын кернеуіне кері пропорционал.

 Электр станцияларында электр энергиясы кернеуi 11-18 кв (кейде 30—35 кв) синхронды генераторлармен өндіріледі. Бул кернеу пайдаланушылардыц тікелей колдануына ете жога- ры болганымен, энергияны үнемді түрде улкен кашыктыкка беру- ге жеткіліксіз, Кернеуді всіру үшін жогарылаткыш трансформа- торлар колданылады. Электр энергиясын пайдаланушыларынын кауіпсіздігін сактау максатымен электр энергиясынын кабылдағыштары (кыздыргыш кыл сымды шамдар, электр козгалткыштары т. 6.) теменгі керне де (110-380 B) жумыс жасауга есептеледі, Онын устіне жогарга кернеу кезіиде ток жүретін беліктер өзара кушті окшауламалан rан болуы керек, бул аппараттар мен аспаптар конструкциясыи курделілендіруге алып келеді. Сондыктан энергия берілісіиде ко данылатын жогарғы кернсумен кабылдағыштарды тікелей коре тендіруге болмайды. Ол ушін энергия кабылдатыштарга энергияны төмендеткіш трансформаторлар аркылы береді. Сонымен, электр энергиясы өндіретін жерден пайдаланатын жеріне берілгенше бірнеше рет (3-4 рет) трансформацияланады. Сонымен бірге темендеткіш трансформаторлар таратушы тораб- тарда бір уакытта және де бар куатымен косыла бермейді. Осы- ның салдарынан орнатылған трансформаторлардың куаты электр станциялардағы электр энергиясын өндіретін генераторлардың куаттарынан бірнеше есе (7—8 еce) көп болады.

 Трансформатор болат магнит өткізгішіне орнатылған екі ок- шауламаланған орамадан турады. Электр энергиясы көзінің желі- cіне косылған ораманы біріншіреттік орама, ал энергияны кабыл- дағыштарға беретін ораманы екіншіреттік орама деп атайды,. Эдетте бірінші және екіншіреттік орамалардың кернеулері бір- дей болмайды. Егер біріншіреттік кернеу екіншіреттік кернеуден аз болас онда ондай трансформаторды жоғарылаткыш, ал керіcін- ше болса онда - келген трансформаторды эрі темендеткіш, эрі жогарылаткыш трансформатор ретінде колдануга болады / темендеткіш транеформатор деп атайды. Кез келген трансформатрды әрі төмендеткіш, әрі жоғарылатқыш трансформатор ретінде қолдануға болады.

         2.2 Трансформатордың жұмыс істеу принципі

ТРАНСФОРМАТОРЛАРДЫҢ ЖҰМЫС ЖАСАУ ПРИНЦИПI ЖӘНЕ ҚҰРЫЛЫСЫ  Трансформатордың жумысы электромагниттік индукция кұбы лысына  негізделген. Егер трансформатордын  бірінші  реттік  орама- сын  айнымалы  ток көзі  желісіне коссак, одан агатын айнымалы ток трансформатордын өзекшесінде айнымалы магниттік ағын коз- дырады. Магниттік ағын трансформатордың екіншіреттік орама- сын киып өтіп онда ЭКК индукциялайды.

Осы ЭКК әсерімен скін- шіреттік орамадан және энергия кабылдағышы аркылы ток журе- дi Сонымен, электр энергиясы трансформациялау аркылы бірін- шіреттік тізбектен баска кернеумен екіншіреттік тізбекке беріледі. Екіншіреттік тізбекке косылған энергия кабылдағышы осы кернеу- ге есептелінген. Бірінші және екіншіреттік орамалар арасындағы магниттік байланысты жаксарту үшін олар болат магнит еткізгіштерінде ор- наластырылады. Кұйынды токтар әсeрінен болатын шығынды азай- ту ушін трансформатордың магниттік өткізгіштері жука (калын- дыгы 0,5 және 0,35 мм) окшауламамен (кызуга төзімді лакпен) бүркелген трансформаторлык болаттан жиналады. Трансформа- торлык болат суытылған не ыстык күйінде жазылуы (басылуы) мүмкін.

 Суык куйінде жазылған болаттын жазылым бағытымен сәйкес келетін бағыт бойынша магниттік етімділігі (ыстык куйінде жа- зылған болатка карағанда) жоғары, ал жазылым баҒытына көл- денен бағытта біршама темен болады. Сондыктан суык куйінде жазылған болаттан магниттік өткізгіштерді магниттік сызыктары болат жазылымынын бағытымен туйыкталатындай етіп жасайды. Куаты аз трансформаторлардын магниттік еткізгіштері суык кү- Куаты үлкен трансформаторлардын магниттік өткізгіштері бо- лат тілімдерінен жиналады.

 Суык күйінде жазылған болатты кесерде құрастырылған маг- ниттік өткізгіштегі магииттік сызыктардың бағыты болат жазылы- мының бағытына сәйкестендіріледі. Ыстык күйінде жазылран болаттын магниттік өтімділігі бар- лык бағытта бірдей болады. Куаты аз трансформаторлардан маг- ниттік өткізгіштері болат табакшаларынан штампт аркылы жаса- лынған 111 -және 1 тәріздес кеспелерден жиналады. Магниттік өткізгіштің пішініне және оларда орамалардын ор- наласуына байланысты тарнсформаторлар стерженьді (октаулы) және сауытты болады. Бір фазалы стерженьді трансформаторлар- дын орамалар орналаскан екі стержені болады . Бул стержендер екі жағынан жармамен (ярмомен) магниттік агын болат аркылы туйыкталатындай етіліп косылған. Бір фазалы cауытты трансформаторда трансформатордын барлық орамдары орналаскан бір стержень болады. Стержень жармамен екі жакты камтылып   орамды механикалык зақым  келуден  біршама корғайды.

Бір фазалы трансформаторлардың магниттік өткізгіштері.. Жоғары куатты трансформатор- дың магниттік өткізгішінде орамалар орналасуы, г-таспалы сау ытты.

 Суык куйінде жазылған болаттан жасалған магниттік еткіз- rіштердің әрі стерженді әрі сауытты  түрлері таспалы етіліп жасалынады. Казіргі кездеri үлкен куатты трансформаторлар тек стерженді турде жасалынады, ейткені олардың сауытты магниттік өткізгіш- терге карағанда, жоғары кернеулік орамасының магниттік өткіз- rішінен окшауламасы өте карапайым болады. йінде жазылған болат таспасынан жасалынады.

Сауытты магниттік еткізгіштерде магииттік агын стерженнен шыгып екіге белінеді. Мунда оныи жарма аркылы туйыкталатын бip бөлігі стерженнен ететін белігінсн скі есе кеп, сондыктан жар- манын кимасын стержений кимасына караганда екі есе кіш жа сайды.

 Өлшеуiш жэне лабораториялык трансформаторларда, жане де жогарылатылган жиілікте тор тэрізді (сакина тарізді) магниттік өткізгіштер колданылады, Олардын артыкшылыктарына са, тырмалы магниттік кедергісіиін аздыгы мен сырткы агын сейлу- нін толык дерлік жокТЫГЫ жатады.

 Орамаларын торонод шенберініи бойымен біркелкі орналастыр- raн жагдайда мундай трансформаторлар сырткы магнит орісне, олардыц багытына тауелсіз, сезімтал болмайды

. Тороиодтын магииттік откізгіштері суык куйівде жазылган бо- лат таспасынан жасальынады, ал орамалары кайык таріздес арна- йы станокта оралынады. Трансформатордын орамалары кебінесе магииттік еткізгішінін стерженіне центрлес кигізілетін цилиндр (денгелек) орауыш п- шінде жасалынады, Мундай пішінді орамалар трансформатордын жумыс жасауы кезінде пайда болатын центрден жан-жакка тара- латын (радиальды) механикалык күштерге жаксы тетеп бере ала- ды. Кейбір кездерде курделі пішінді орауыштар-тікбурышты, сопакша т. 6. колданылады. Токтары аз орамалар квлденен кима- сы денгелек окшауламаланган алюминий не мыс сымдардан ора- лады, ал үлкен токтарда-тік бурышты көлденен кималы сым- дардан оралады.

Цилиндрлі орама үшін магииттік өткізгіштің көлденен кимасы- на денгелек пішін беру дурыс болар еді, тек сонда гана орамалар камтитын ауданда болатпен толтырылмаған санылаулар калмай- ды. Болатпен толтырылмаған санылаулар аз болған сайын орама- лардын орамдарынын ұзындыгы да кыска болады, демек, магнит- тік өткізгіштін берілген көлденен кимасыныц ауданы ушін жумса- латын орамалык сымный массасы да азаяды. Бірак көлденен ки- масы денгелек тарізді келетін магниттік өткізгіш жасамайды. Кел- денен кимасы денгелек келетіи магииттік өткізгіш жасау ушіи оны ені әртурлі кептеген болат табактарынан жинау керек. Сондыктан куаты улкен трансформаторларда магниттік өткізгіштердін келде- нен кимасы сатылы (саты саны 9-10-нан артык емес) болып ке- леді. Өзекше кимасындагы саты саны шенбер ширегівдегі бурыш санымен аныкталады.

Жақсылап суыту үшін қуатты трансформатрлардың магниттік өткізгіштерінде болат табактарының жазыктыктарыпа паралле Жөне перпендикуляр жазыктыктарда суытатын каналдар жаса нады. Суытушы каналдарды орамаларда да жасайды, кимасынын пішіні тертбурышты болады. Орамаларга да тертб рышты орауыш пішіні беріледі. Аз токтарда трансформаторлы жумысы кезінде пайда болатын центрден жан-жакка таралатии (радиальды) механикалык күштердін шамасы аз боЛғандыктан олардыц орамаларын жасау да женілдейді.

Трансформатордын магниттік өткізгішін туїістіріп және айкас. тырып жннайды. Туйістіріп жинауда магииттік өткізгіштің барлык бөліктерін бөлек тілімдерден немесе жалпак табактардан жекс түрде, одан соц бірге жинайды. Булай жинау кезіиде трансформа- торды күрастыру жэне белшектеу онайланады. Бірак туйіскен жерге магниттік кедергісін көбейтетін окшауламағыш тесем кою кажет. Жарманы орнаткан кезде онын тіліктері стержень тіліктерімен дәл келмейді, сондыктан жарма мен стержень тіліктері туйыктал- ран болып шЫгады. Мундай туйыкталу кұйынды токтын кебеюіне алып келеді. Ол болаттын туйіскен жерінде катты кызу пайда бо- луына алып келеді. Қызудын өте үлкен болуы соншалык, болат тіліктері балкып бірынғай массаға айналады да, трансформатор істен шығады.

 Магниттік өткізгішті айкастыра жинаганда катар жаткан бо- лат тіліктерінін кесіктері онын эр жерінде орналасатындай етіп салады. Мұндай жинау трансформатордын кұрастыруын және бел- шектелуін киындатады, бірак магниттік кедергісін айтарлыктай азайтуга мүмкін береді, өйткені тілмелер бір-бірімен тығыз жанасады. Трансформатор паспортында толык (нактылы) жуктеме кезін- дегі бірінші және екіншіреттік орамалардың U1 және U2 кернеуле. рiмен / және 12 токтары және оның нактылы куаты S керсетіледі

Трансформатордын нактылы (номинал) куаты деп онын толык (накты) жүктеме кезінде екіншіреттік орамасынан берілетін то- лык куатын айтады, Нактылы куат толык куат бірлігімен, ярни вольтампер немесе киловаттпен трансформатордын активтік куа- тын, яРни электрлік куатынын механикалык жылулык, химиялык, жарык жоне т. 6. энергиясына түрленетін бөлігін керсетеді, Орамалардың және машинанын барлык беліктерінія немесе кез-келген электр аппараттарының сымдарының кимасы токтый активтік курушысы немесе активтік куатпен емес, еткізгіштер ар кылы жүретін толык токпен ягни толык куатпен аныкталады. иуa" ты кіші трансформаторларда улестік салкындалу беті үлкен бола ды, сондыктан табиғи ауамен салкындалуы оларга жеткіліктI. N ты улкен трансформаторларды майменен салкындатады. Ол ушп оларды минералдык майга толтырылган металл бакка орналас тырады. Трансфопматор бактарынын кабырраларын табиги жол мен салкындату кен таралган. Салкындату бетін улкейтуүшін бак қабырғасына болат құбырлар немесе радиаторлар пісіріліп бекітіледі.

Пайдалану процесінде бактағы май коршалған ауамен жана- сып тотығады, дымқылданады және ластанады. Сондыктан оның электрлік беріктілігі төмендейді. Грансформаторларды дұрыс пайдалану үшін майдың темпера- турасын бакылау, оны жаңа маймен алмастыру, белгілі уакыт ара- лығында кептіріп және тазалап отыру керек. Температураның өз- геруi трансформатордағы май денгейін өзгертеді. Осыған байла- нысты трансформатор бағын ұлғайткышпен камтамасыз етеді. Бо- лат табағынан жасалған цилиндр ыдыс тәрізді ұлғайткышты бак какпағының үстіне орнатып оны бакка түтікшемен косады. Май денгейі тек ұлғайткышта ғана өзгереді, ол ауамен жанасатын май бетін азайтып, майды ластанудан және дымкылданудан сактайды.

ТРАНСФОРМАТОРЛАРДың жумыстык ТӘРТІБІ  Трансформатордын бос журici кезінде (жуктемесіз жумыс) онын екіншiреттік орамасы ажыратылған куйде болады да oул орамдан ток жүрмейді. Біріншіреттік орамада бул кезде нактылы жуктеме кезінде жүретін токтан кеп кіші бос журіс тогы Го журеді. Бос журістің магниттік козғаушы куші 1оw, айнымалы магниттік ағын коздырады, ол магниттік еткізгіш аркылы туйыкталып бірін- ші және екіншіреттік орамаларда ЭКК индукциялайды. Кез-келген орамды киып отетін магниттік ағыннын эрбір езге- рyi осы орам шамасы магниттік ағыннын уакыт бойынша өзгеруіне тен және танбасы оған кері ЭКК индукциялайды. Магниттік агын At yакыт аралығында ДФ-ке өзгергенде орамда е- ДФ/Д/ ЭКК ин- дукцияланады.

 Егер ДФ вебермен, ал Д-секундпен керсетілсе, ЭКК вольтпен көрсетіледі. Терістік (минус) танбасы орамда ин- дукцияланған ЭКК эсерінен орамда журетін ток негізгі магниттік ағыннын өзгеруіне кедергі жасайтын магниттік ағын тудыратын ЭКК-тін бағытын көрсетеді. Мысалы, егер негізгі магниттік ағын ескенде (ДФ он мәнді) орамда онын ЭКК-і эсерінен пайда бола- тын ток неrізгі магниттік ағынга карсы багытталған магниттік ағын тугызады. Негізгі магниттік агын кемігенде (АФ теріс мәнді) ЭКК эсерінен пайда болатын ток орамда негізгі магниттік агын бағытымен сәйкес келетін магниттік агын тудырады.

 Трансформа- тор орамаларынын орамдар саны эдетте улкен болады: біріншіpет- тік — , екіншіреттік Ф2. Екі ораманын эрбір орамында бірдей ЭКК индукцияланады, өйткені орамалардын барлык орамдары бір ғана магниттік ағынмен байланыскан. Сондыктан ор ораманын ЭКК-і барлык орамның ЭҚК-терінін косындысына тен, ягни орам санының бір орамда индукцияланган ЭКК көбейтіндісіне тен: Eгер трансформатордын біpіншіреттік орамасы кернеуі сину- сондалык зан бойынша өзгеретін желіге косылатын болса, онда магнитік еткізішіндегі магниттік ағын да сннусоидамен өзгереді

Познавательные статьи:



Как правильно слушать собеседника

Типичные ошибки при выполнении бросков в баскетболе

Принятие христианства на Руси и его значение

Средства массовой информации США