Marksizm, neomarksizm, postmarksizm

↑

▷ Содержание

⇐ ПредыдущаяСтр 3 из 4Следующая ⇒

Erick Olin Wright:

§ marksizm, który na pierwszym planie stawia pytanie jak opisać społeczeństwo klasowe

§ koncentruje się na kwestii pracy

§ ucisk – gdy jedna grupa chce pozbawić zasobów inną, od tego zależy jej dobrostan np. osadnicy w Stanach pozbawiają ziemi Indian, najlepiej dla nich byłoby, gdyby Indianie nie istnieli

§ wyzysk – gdy dobrobyt grupy dominującej potrzebuje grupy uciskanej – kapitaliści potrzebują robotników, nie mogłoby ich nie być (jak w przypadku Indian)

§ wyzysk – dobrobyt grupy dominującej osiągany jest przez zawłaszczenie wartości dodanej

§ Wright nawiązuje do przemiany klas społecznych wraz z procesem historycznym, nawiązuje do Marksa

§ dygresja: polaryzacja to zbliżenie się sytuacji społecznej do modelu dwubiegunowego, dychotomicznego (czyli nie każe zwiększenie się nierówności społecznych to polaryzacja)

§ problem z modelem Marksa: wg niego następować będzie polaryzacja, Wright mówi, że ten model jest zbyt ubogi

MODEL WRIGHT’A:

§ Kapitaliści – mają własność

§ Drobnomieszczaństwo nie korzysta z pracy najemnej, a duzi kapitaliści tak (taka jest różnica)

§ Całą resztę (poza kapitalistami) można podzielić ze względu na kwestie związane z władzą i kompetencjami

§ Model oczywiście można rozszerzać

§ Pomiędzy kapitalistami a robotnikami jest przestrzeń sprzecznych interesów klasowych: eksperci, brygadziści i kierownicy też są wyzyskiwani, ale mają w sumie w kapitalizmie nieźle (bo ich płace są przyzwoite)

§ Marks twierdzi: praca będzie coraz prostsza, żeby mniej płacić robotnikom, ekspertów będzie wobec tego coraz mniej, a więcej brygadzistów, bo trzeba będzie pilnować niewykwalifikowanych robotników

§ Wright chce sprawdzić jak się ma ten model do rzeczywistości społecznej Stanów

§ Bada od lat 50 do 80, sprawdza, czy zachodzą schematy marksowskie

§ diagnoza Wrighta: obserwowane procesy (odwrotne niż mówił Marks) są charakterystyczne dla nowej formy kapitalizmu – postfordyzmu, struktura się nie polaryzuje, potrzebni i kluczowi są ludzie z kwalifikacjami

§ dygresja: w marksizmie nie mówi się o otwartości i zamkniętości struktury społecznej, ale o zmianach proporcji, przemianach warstw/klas społecznych

Beverly Silver „Globalny ploretariat”:

§ polemizuje z Wrightem (bo on mówi, że w sumie robotnikom jest lepiej)

§ nie można patrzeć tylko z perspektywy jednego państwa narodowego, popatrzmy też na przykład na Chiny

§ nie jest prawdą wobec tego, że proletariat traci na znaczeniu

§ nie jest też prawdą, że zmniejszają się ruchy społeczne typu pracowniczego, związki zawodowe itp. ale trzeba na to spojrzeć globalnie

§ przeanalizowała 100 lat historii przemysłu samochodowego

Miejsca, gdzie były największe konflikty:

§ lata 30 – w USA i Kanadzie

§ 55-59 – w Wielkiej Brytanii

§ 65-69 – Francja i Włochy

§ 70-74 – Niemcy i Hiszpania

§ 75-79 – Argentyna

§ 80-84 – RPA i Brazylia

§ 85-88 – Korea Południowa

§ Teza: przemysł rozwija się w coraz bardziej odległych krajach, bo tak pasuje centrum

§ Pracownicy chcą coraz więcej zarabiać i robią strajk; mają dużą siłę strukturalną (bo wystarczy, że jeden dział zastrajkuje i cała produkcja samochodu leży)

§ Inny typ siły – stowarzyszeniowa: wynikająca z poziomu rozwoju związków zawodowych

§ Kapitaliści na początku godzą się na wzrost płac, ale chwilę potem robią przesunięcie geograficzne, bo nie chcą się uzależniać od jednej grupy robotników

§ Robią też przesunięcie technologiczne – wkraczają roboty i zamiast 20 ludzi trzeba zatrudnić 2 do kontroli robotów

§ Oraz przesunięcie organizacyjne – zamiast jednej fabryki produkującej cały samochód, rozdrabniają produkcję na części, system produkcji małych rzeczy

§ Ruchy społeczne zatem nie znikły!

§ Ale Silver nie jest optymistką, bo przemysł samochodowy przestaje być kluczowy, zaczyna być elektroniczny, gdzie dużo ważniejsze niż ludzie są roboty

§ Stosunki klasowe nie zamykają się w ramach tylko jednego społeczeństwa!!

James Scott – etnolog, antropolog:

§ badania chłopów w Malezji

§ pokazuje, że modele konfliktu klasowego proletariat-kapitaliści nie pasuje do chłopów

§ tam: wysokość płac, kontrola w miejscu pracy, długość dnia pracy (o to są konflikty), u chłopów jest inaczej

§ klasyczny konflikt klasowy zaczyna się nie wtedy, gdy jest naprawdę źle, ale wtedy, gdy są niezaspokojone aspiracje

§ u chłopów natomiast powstaje właśnie wtedy, gdy nie ma co do garnka włożyć, gdy jest naprawdę źle

§ kultura chłopska to kultura przeżycia, kultura równowagi

Mouffe, Laclau „Hegemonia a strategia socjalistyczna”

§ postrmarksizm

§ przemiany marksizmu w świetle ruchów lat 70’tych

§ analiza historyczna – wychodzą od II międzynarodówki: rozróżnienie interesu bieżącego (płaca, zadowolenie itd.) od interesu historycznego (zniesienie kapitalizmu, społeczeństwo bezklasowe); mimo, że robotnicy nie bardzo chcą rewolucji (nie leży to w interesie bieżącym), to partia musi do niej dążyć i reprezentować ich interes historyczny

§ w tym czasie w Rosji teoretycy (Luksemburg, Trocki itd.): trzeba rozwalić carat przed rewolucją; powinna to zrobić burżuazja, ale robotnicy muszą jej pomóc; myślenie inne niż Marks, bardziej polityczne, w kategoriach sojuszy

§ Mouffe i Laclau robią z tego wszystkiego użytek

§ schemat marksistowski to wg nich schemat klasycznej socjologii wiedzy: baza determinuje i pozwala zrozumieć nadbudowę

§ oni opowiadają historię marksizmu jako komplikowanie się tego modelu

§ mamy rozliczenia, które nie sprowadzają się do roszczeń klasowych

§ jak powstaje ruch społeczny: różne żądania łączą się z powodu pustych znaczących

Wykład 14

INTERAKCJONIZM SYMBOLICZNY

• Korzenie sięgają końca XIX wieku, jednak nieustannie jest rozwijany.
• Szkoła Chicago: Blumer skodyfikował interakcjonizm symboliczny Meada, jako oddzielną teorię.
• Od 1969 możemy mowić o neointerakcjonizmie – wpływ socjologii fenomenologicznej (Alfred Schitz).
• Szkoła Iowa – Marford Kuhn

Duże znaczenie w rozwoju tego paradygmatu miał kontekst instytucjonalny:

• Socjologia rozumiejąca Webera
• Socjologia formalna
• Mead
• Pragmatyzm społeczny Johna Deweya – powiązanie znaczeń, sensów z praxis
• Psychologia Williama Jamesa, Charles Cooley (jaźń, jaźń odzwierciedlona)
• Socjologia Thomasa – definicja sytuacji, to jak definiujemy rzeczywistość staje się rzeczywiste przez swoje konsekwencje, ma wpływ na tych ludzi

Umysł i jaźń

• Jaźń jest tworem specyficznie ludzkim
• Jaźń jest procesem, a nie strukturą
• Ja przedmiotowe, ja podmiotowe
• Jaźń jest procesem rozmawiania z samym sobą, pouczamy siebie, ganimy, etc à nieustanny, wewnętrzny dialog
• Szkoła Iowa mówiła o rdzeniu jaźni – pewien element stabilności, który się nie zmienia
• Dzięki jaźni wychodzimy od świata zwierząt
• Wchodzimy w interakcję symboliczną jedynie z ludźmi

Interakcja symboliczna:

• Symboliczna – wykorzystujemy symbole do zapośredniczenia relacji ludzkich
• Proces interakcji symbolicznej:

1) interpretacji sytuacji

2) definicji sytuacji

• Interpretowanie działań innego i swoich i wysyłanie informacji o definicji sytuacji
• Etapy interakcji:

1) nawiązać

2) utrzymywać

3) zakończyć

• Interakcja rozgrywa się w czasie
• Brak determinującego wpływu instytucji
• Społeczeństwo jest złożone z bezustannych procesów interakcji, działania jednostek przemienione są w działanie połączone
• Przestrzeń komunikacji
• Od nastawienia ludzi zależy to, jaka jest rzeczywistość.
• Brak twardych struktur, wszystko jest płynne!

Teoria ugruntowana (Anzelm, Strauss):

• Jak najmniej hipotez, jak najwięcej spostrzeżeń i obserwacji
• Ugruntowuje obserwacje
• Ważne jest to, co jest ważne dla uczestników interakcji
• W ramach obserwacji konstruujemy pojęcia
• Na koniec odchodzimy od obserwacji i staramy się stworzyć bardziej ogólną teorię (od intuicji na bardziej formalne określenia)
• Kontekst świadomości – konteksty sytuacji decydują o tym, co ja myślę

Cztery typy:

1) Otwarty (jednostka jest świadoma swojej tożsamości i swojej tożsamości w oczach innego; nikt nie gra i nie oszukuje)

2) Zamknięty (jeden z uczestników nie zna tożsamości innego i swojej tożsamości w oczach innego)

3) Podejrzeń (jeden z uczestników podejrzewa tożsamość innego i swoja tożsamość w oczach innego)

4) Udawany (obaj w pełni świadomi są tożsamości, ale udają, że nie są)

R. Turner:

1) obraz siebie (fotografia spostrzeżeniowa, wizerunek własnej osoby w pewnym momencie; nieustanie tworzą się w interakcji, stopklatki naszych wyobrażeń w oczach innych)

2) koncepcja siebie (zmienia się powoli i występuje w niej dążenie do spójności)

3) ideały i wartości

Konecki (łódzka szkoła interakcjonizmu symbolicznego) - książka o relacjach ze zwierzętami domowymi

Norman Denzin (szkoła Iowa) – badanie kultury popularnej: filmów, westernów (próba wydobycia wizerunku rdzennego Amerykanina), filmy to wyobrażenia społeczne kształtujące rzeczywistość społeczną.

GOFFMAN:

ü Brak spójnej teorii, socjolog „zza biurka”

ü Tradycja interakcjonistyczna (nawiązanie do Blumera, Meada)

ü Parsons był negatywnym, polemicznym odniesieniem do interakcjonizmu symbolicznego

„Człowiek w teatrze życia codziennego”

ü Goffman poszukiwał syntaktykę sytuacji

ü Występ, publiczność, fasada osobista

Interesuje najbardziej Goffmana Interakcja „twarzą-w-twarz”

MODELE:

• Model dramaturgiczny:

ü jak człowiek odgrywa swoją rolę wobec innych?

ü idealizacja i udramatyzowanie

• Model rytuału interakcyjnego:

ü Goffman odwołuje się do słowa „rytuał” (powtórzenie czynności pewnych zachowań, gestów jest niezbędne do wykonania danego rytuału)

ü R. Collins (rytuały, jak wzajemnie okazywać sobie poważanie: przywitanie, pożegnanie, itp.).

ü Rytuały stabilizują interakcję

ü Technika twarzy – rytuały podtrzymujące interakcje, ratujące twarz naszą lub innych:

1) Unikanie – niedostrzeganie faux pas

2) Naprawa – udramatyzowanie sytuacji, kajanie się

3) Agresywne techniki twarzy – służą pognębieniu kogoś by stracił twarz

• Model interakcji strategicznej:

ü w tym modelu analizował szpiegostwo

• Model analizy ramowej:

ü „Rama interpretacyjna” podpowiada aktorowi, co jest ważne w danym kontekście, a co nie – na czym ma się skupić, a na czym nie.

Dwa typy:

1) ramy naturalne – interpretacja zdarzeń jako czysto fizycznych (nie doszukiwanie się innych intencji)

2) ramy społeczne – traktowanie zdarzeń jako związanych z życiem społecznym, wskazuje na wolę aktorów, intencjonalne dążenie.

ü Klucze (zbiór konwencji, dzięki któremu dane działanie przekształcane jest w coś co jest wzorowane na tym działaniu –jednak postrzegane jako coś zupełnie innego) i stosowanie kluczy (keying)

Główne klucze występujące w społeczeństwie:

1) Udawanie (np. żartowanie)

Zawody

3) Ceremoniały (ślub)

4) Próby techniczne (trening)

5) Ponowne ugruntowanie (np. osoba ważna sprzedaje na straganie)

Kluczowe są znaczenia przypisywane przez ludzi a nie samo działanie!

Instytucje totalne (nie ma prywatności, wszystko się odbywa na publicznej scenie; wolność interakcji jest ograniczona)

Wykład 15

FENOMENOLOGIA

E. Husserl – twórca fenomenologii

• „Medytacje kartezjańskie” – każdy może dojść do podobnych wniosków
• Wychodził od tego, co jest dostępne dla każdego czyli fenomenalny świat
• Wiedza naukowa
• Nurt filozofii, stworzenie podstaw.
• Wychodził od dwóch redukcji fenomenologicznych:

1) Redukcja transcedentalna (wzięcie w nawias) – bierzemy w nawias wszystkie przekonania dotyczące świata, teorie naukowe. Zakładamy fenomeny, skupiamy się na jakościach cech.

2) Redukcje ejdetyczne, odejmujemy cechy przedmiotowi, które mamy przed oczami à konstytucja à budowanie kolejnych warstw sensu (dostrzeżenie bytu, jakim jest człowiek myślący)

· Chciał wyjść od tego, co każdemu człowiekowi jest dostępne i dojść do ponownej konstytucji świata à stworzenie pewnej wiedzy o świecie

A. Schutz (socjolog) odniósł się do tradycji Husserlowskiej i na jej podstawie stworzył swój projekt socjologiczny, łącząc Webera i Husserla.

· Studia prawnicze, pracował w banku.

· Wymiana myśli między chicagowskim i Alfredem Schutzem.

· Schutz bierze na warsztat Webera – jak połączyć te dwa myślenia? Dla niego było to istotne, ze nie pokazywał rozumienia, jak subiektywne myślenia łączą się z praktyką.

Wpływy:

1) Klasyczny Weber i Hussel

2) Interakcjonizm

3) Koncepcja mikroświatu

Schutz: Czyn, a działanie?

Działanie – postępowanie zaplanowane przez aktora, oparte na z góry przyjętym założeniu.

Czyn – to dokonane działanie

Fenomenologia to spojrzenie na indywidualne przeżycia człowieka. Postawa naturalna to postawa zwykłego człowieka, który uznaje nas świat za obiektywny, rzeczywisty, pewny.

Jak kształtuje się rzeczywistość?

Ø Intersubiektywny świat – czymś, co jest pomiędzy obiektywnym światem zewnętrznym

Ø Kształtuje się w interakcjach

Ø Rzeczywistość społeczna jest intersubiektywna, nie jest dana bezproblemowo

Ø Świat przeżywany jest nieustannie konstytuowany w procesach interakcji; jest oczywisty i bezdyskusyjny (to treść postawy naturalnej)

Ø Czas społeczny jest światem nieustannie przeżywanym

Ø Społeczność danej grupy, która podziela ten świat społeczny

Ø Świat społeczny studentów jest inny niż świat społeczny narkomanów z dworca centralnego.

Ø Świat społeczny jest światem rzeczywistym

Ø Analiza ciała jako pola ekspresji. Wchodzenie w interakcję również ciałem (nie tylko przekaz idei, ale również mowa ciała, już Goffman zwracał na to uwagę). Ciało, np. twarz będzie źródłem odczytania motywu. Ciało jest ważnym aspektem świata społecznego.

Ø Czas również jest konstruowany również społecznie (konstrukt społeczny).

W procesie interakcji powinniśmy nadawać na tych samych falach (pewne my), interakcja powinna być na tylu poziomach, aby była bezdyskusyjną komunikacją.

Np. świat snu, zatopienie w marzeniach à różnorodne światy.

Szaleństwo – każdy z nas w mniejszym bądź większym stopniu zatapia się w swoim subiektywnym świecie (Don Kichot)

Wiedza społeczna ma źródło społeczne:

· Wiedza pochodzi z przekazów od innych (np. istnienie bakterii – lekcje biologii)

· Wiedza naukowa staje się społeczna – wtedy jest obiektywna i naturalna dla ludzi.

Struktura istotności – wiedza o świecie jest uporządkowana w pewien sposób, struktury istotności określają to, co jest ważne w poszczególnych sytuacjach.

· Mamy do czynienia z typizacją (kierujemy się nią, aby zaplanować; każdy człowiek ma własną teorię socjologiczną: tysiące różnych reguł, typów)

Jak to się dzieje, że mimo zatopienia we własnym, subiektywnym świecie społecznym jakoś umiemy wspólnie działać?

Dwa typy motywów:

1) „A żeby” / „Po co” – odnosi się do przyszłości, nastawiony jest na cel działania, podstawą projektu naszego działania

2) „Ponieważ” / „Dlaczego” – dotyczy przeszłych doświadczeń,

Idealizacje A. Schutza:

1) Idealizacja przekładalności motywów – aby motyw „a żeby” aktora stał się motywem „ponieważ” drugiego aktora (aby nasze wyjaśnienia społeczne, dlaczego coś zrobiłem, były połączone z projektami działania poszczególnych partnerów) – idealizacja, dlatego ponieważ przeważnie motywy te nie są zgodne

2) Idealizacja wymienialności punktów widzenia – zakładamy, że przejmując czyjeś miejsce (np. na sali wykładowej) zobaczę to samo

è Idealizacje są częścią postawy naturalnej!!

Socjologia jest w pewnej mierze tworzeniem konstruktów drugiego stopnia (konstrukty pierwszego stopnia nie są logiczne). Stajemy wobec w pewien sposób uporządkowanego świata.

Konstrukty drugiego stopnia muszą spełniać trzy warunki:

1) Spójne logicznie (wiedza potoczna nie jest spójna, logiczna)

2) Muszą uzupełniać postulat interpretacji subiektywnej (wszystkie kategorie systemu musza być powiązane z doświadczeniem codziennym)

3) Realizować postulat adekwatności

ü Parsons (nastawienie na cele, wartości, działanie)

ü Luhmann (teoria komunikacji, autopoietycznych systemów, system składa się tylko z aktów komunikacji)

Konstrukty pierwszego stopnia (to co myślimy) nie jest spójne i logiczne, ale my mamy to opisać w sposób racjonalny

ETNOMETODOLOGIA

Harold Garfinkel:

• Wyrosło z socjologii fenomenologicznej, nawiązuje do interakcjonizmu i Goffmana

· Kluczowa akceptacja wspólnych metod i technik działania przez aktorów (jak wchodzić w interakcje, rozmowę)

· Wszelkie reguły działania mówiące o tym jak wchodzić w interakcję

• Rozmyte sensy to istota życia społecznego

· Eksperymenty etnometodologiczne w codziennych interakcjach uderzały w te reguły

· Proces interakcyjny rozwija się w czasie (retrospektywno-prospektywny sens), musimy brać pod uwagę to, co mówiliśmy wcześniej à reguła porządkuje interakcje

· Etnometodologia rozbiła się na różne dziedziny (np. eksperymenty w kulturoznawstwie)

· Reguły porządkują nam interakcję! – łamanie, budzi emocje

· Sacks – wersja nurtu lingwistycznego – tylko analiza języka była kluczowa à analiza konwersacyjna à nie zwracał uwagi na treściowe aspekty rozmowy, tylko na formalne aspekty rozmowy (formalne reguły nie związane z treścią rozmowy)

Wykład 16

IMMANUEL WALLERSTEIN

· Można przypisać go do wielu paradygmatów:

ü system społeczny (Parsons)

ü nawiązuje do Marksa (baza ekonomiczna), neomarksizm

ü socjologia historyczna

ü teoria modernizacji (rozwój społeczeństw przez pryzmat rozwijania struktury społecznej, etc.)

· Góru antyglobalistów

· Urodził się w 1930r, doktorat na Columbii, badania afrykanistyczne à kraje trzeciego świata i ich zależność od krajów rozwiniętych

Źródła intelektualne:

· Karol Marks

Podział pracy w kategoriach geograficznych – podział na kraje:

· Państwa rdzenia – importują wiele wysoko przetworzonych produktów; duży wkład „know- how” (Stany Zjednoczone, Japonia); niszczą środowisko peryferiom; import taniej siły roboczej

· Półperyferia – są trochę bardziej rozwinięte (drobna niezależność, jednak nie dysponują najnowszymi technologiami) nie są w stanie przewodniczyć; zależne od technologii wysoko rozwiniętych państw rdzenia; struktura eksportu/ importu – trochę tak, trochę tak (Polska)

· Peryferia – eksportują tanią siłę roboczą, surowce, produkty mało przetworzone; importują produkty wysoko przetworzone; wąskie rynki konsumpcyjne (nie mają supermarketów); ekstensywna eksploatacja zasobów (Afryka)

Kraje rdzenia wyzyskują przede wszystkim kraje peryferii, ale także krajów półperyferii. Akumulacja kapitału w państwach rdzenia dzięki wyzyskowi krajów peryferii.

Długi wiek XVI (lata 1450 – 1620)

· Rodzi się kapitalizm

· Z jednej strony odkrywanie Nowego Świata

· W Polsce pozorny złoty wiek à staliśmy się stałym obszarem peryferyjnym; eksport zboża i bydła; szlachta tłamsiła rynek wewnętrzny (import z zachodu), wyzyskiwała chłopów; biznes: relikwie, broń; skok cen żywności; wchłanianie siły roboczej (niewolnicza klasa w koloniach, półniewolnicza w Polsce) à dzięki temu rozwijają się kraje rdzenia à rodzi się gospodarka kapitalistyczna à system przez kolejne wieki rozszerzała swoje granice

· Kapitalistyczna gospodarka- świat była systemem jednoklasowym

· Etapy rozwoju:

ü Lata 1700-1750 (wchłanianie imperiów rosyjskich i otomańskich w gospodarki światowe)

ü W wieku XIX gospodarka-świat rozszerza się na całą planetę

ü Lata 1972-1974 – reorganizacja kapitalizmu wokół giełdy

Geograficzny podział klasy oraz podział w ramach każdego z państw à ale nie ma szans na globalną solidaryzację klasową à wzmacnia legitymizację.

W koncepcji Wallersteina państwo nie znika!

Dodatkowym czynnikiem legitymizującym jest ideologia (od pucybuta do prezesa).

Kapitalizm jest zły, gdyż:

1) Kapitalistyczny sposób produkcji jest kryzysogenny, nie jest stabilny à cykliczne kryzysy koniunkturalne są podstawą gospodarki i dowodem, że na dłuższą metę nie przejdzie.

2) Katastrofa ekologiczna à koszty zewnętrzne

3) Kryzysy fiskalne państwa à coraz większe kryzysy; cykliczność koniunktury: cykle Kondratiewa

Uniwersalizm i Antyuniwersalizm à forma władzy

Ekskluzja jest specyficzną formą inkluzji

Wielki projekt nauk:

Nowy sposób uprawiania nauki à socjologia historyczna

Wykład 17

TEORIA KONFLIKTU

Познавательные статьи:



Психологические особенности спортивного соревнования

Приготовление дезинфицирующих растворов различной концентрации

Занятость населения и рынок труда

Социальный статус семьи и её типология